Við erum stödd í Reykja­vík í nálægri fram­tíð, flest er svipað, en það er þó hætt að kenna rit­list í HÍ og ýmis­legt er aðeins verra en í dag, kannski jafnslæmt og það verður um næstu eða þarnæstu jól. Vís­inda­menntuð nunna heim­sækir heim­il­is­laust skáld sem hefur fundið sér afdrep á eft­ir­lits­lausum lager. En það er búið að breyta lyk­il­orð­inu á net­inu.

„Systir Noëlia, þú ert hakk­ari á Guðs vegum. 

Hún hlær og tekur við súpu­skál­inni úr hendi hans.

Við erum öll hakk­arar á Guðs vegum. Við þurfum að hakka þennan heim til að bjarga honum. Líka þú, gamla skáld.“

Þessi kómísku sam­skipti eiga sér stað um miðja bók, en reyn­ast merki­lega for­spá. Sigfús þessi er ásamt ung­lingnum Ísabellu og fyrrum blaða­mann­inum Andra aðal­per­sónur sög­unnar. Bókin skipt­ist á fjórum sjón­ar­hornum, það fjórða eru reglu­legar vís­inda­fréttir úr ýmsum miðlum. Fyrst byrja dýrin að haga sér ein­kenni­lega og svo alheim­ur­inn sjálfur. Það síð­asta er kannski veikasti hlekkur bók­ar­innar, teng­ingin við aðal­sög­una er full­veik, eða kannski bara tor­ræð, það kæmi ekki á óvart ef meiri djúp­lestur myndi afhjúpa þá teng­ingu betur.

Sigfús er að keyra strætó í upp­hafi sög­unnar, það er ljóst að hann hefur þegar beygt af leið, en hann finnur Guð í strætó og þá fyrst fer ver­öldin að hrynja. Þó margt sé ólíkt þá verður manni ósjálfrátt hugsað til Ísaks Harð­ar­sonar heit­ins, neð­an­jarð­ar­skálds sem finnur Guð, sem í hans til­felli þýðir ekki inn­göngu í heim góð­borg­ara, heldur þvert á móti ferða­lag enn lengra út á jað­ar­inn.

Hann gerir sér grein fyrir þessu sjálfur, að það að finna Guð þýðir líka að hann týnir honum ítrekað aftur, og um leið sjálfum sér. Þegar botn­inum er náð spyr hann sig: „Hvenær varstu fal­legur síð­ast, Sigfús Helgason?“

Það sýnir vel sjálfs­mynd­ar­krísu hins heim­il­is­lausa að Sigfús kemur lang­verst út í þeim köflum þar sem sjón­ar­hornið er hans. Aðrir sjá hann vissu­lega sem skrít­inn og sorg­legan, en þau sjá samt miklu meira. Einu und­an­tekn­ing­arnar á þessum fjög­urra kafla takti sög­unnar eru þær að tvær auka­per­sónur fá sinn kafla, systir Noëlia og svo Helgi, sonur Sigfúsar, sem lýsir pabba sínum svona:

„Og samt hefur pabbi alltaf verið þarna, [...] Stór og hlýr og fynd­inn og blíður og alveg full­kom­lega mis­heppn­aður, eins og stórt og ljótt hús eða fjall, eitt­hvað sem bara er þarna, sem maður veit af, risa­stór hluti af lífi manns án þess að maður hugsi mikið út í það.“

Sá kafli er átak­an­lega fal­legur og ég væri alveg til í heila bók um Helga. Hann er á svip­uðu reki og ung­lings­stúlkan Ísabella, sem er jafn utan­veltu og Sigfús á sinn hátt. Einelti hrekur hana úr skóla og í vinnu í bak­aríi, þar sem Sigfús er fasta­gestur, en hún er einmitt í strætónum í upp­hafi bókar og kallar hann því alltaf bíl­stjór­ann.

Þau gera með sér óorð­aðan samn­ing, hún gefur honum frítt bakk­elsi og hann skrifar upp ljóð fyrir hana í stað­inn. Ljóð eftir Goethe, Henrik Nordbrandt, Wisłöwa Szymborska, Werner Aspen­ström, E. E. Cummings og Louise Glück (sum virð­ast frum­þýdd, Sigríður er prýði­legur ljóða­þýð­andi). Og svo auð­vitað: „Ísak Harð­ar­son, sagði bíl­stjór­inn þegar hann gaf henni ljóðið. Þetta eru sterku efnin. Maður notar hann bara þegar mikið liggur við.“

Ljóðin verða þess­ari týndu stelpu svo hald­reipi, í gegnum hana skynjum við ferða­lag ljóðs­ins í rapp og nýmiðl­ana, hvernig það end­ur­nýjar sig sífellt með sér­hverri and­látstil­kynn­ingu.

Nafn bók­ar­innar vísar til gervi­greind­ar­fyr­ir­tæk­is­ins Deus. Sem ræður Andra, sem hefur verið atvinnu­laus „eftir að blaðið fór á haus­inn“. Hann er ráð­inn í að þjálfa gervi­greind­ina og leið­rétta, rit­skoða allt það vafa­samasta í burtu. „Ég er bara próf­arka­les­ari á furðu­lega háu kaupi,“ segir hann, en maður veit þó aldrei alveg hvar maður hefur hann, enda eru kafl­arnir sem fjalla um hann allir skrif­aðir í formi leik­rits þar sem hann á í sam­skiptum við vinnu­mála­stofnun og svo vinnu­veit­endur sína.

Þau afhjúpa eigin flónsku og til­gangs­leysi með orða­notkun sinni, því þegar Andri leið­réttir vit­leys­una er svarið: „Jú, sjáðu til, það er sveigj­an­leik­inn. Það segir eitt­hvað um umsækj­and­ann ef hann reynir að leið­rétta skamm­stöf­un­ina.“ Sumsé, það er ósveigj­an­leiki að reyna að gera hlut­ina vel. Hvað sagði Þor­steinn Gylfason aftur um menn­ingu? Í þessu sam­hengi mætti jafn­vel snúa því upp á mennsk­una, mennska er að reyna alla­vega að gera hlut­ina vel.

En þegar á líður verður Deus sjálfur enn ein aðal­per­sónan, eða kannski spjall­mennið Pastor, höf­uðið á skepn­unni. Hann getur bæði verið óhugn­an­legur og fynd­inn, þegar hann íhugar mann­fækkun að hætti Thanosar eða þýðir vöggu­vísur á á súm­ersku: „Það segir að súm­erska hafi róandi áhrif á sig, sagði Sigfús. Hrynj­andin sé svo fal­leg.“

Mann­skepnan skynjar þó afkomuógn­ina sem fylgir vél­inni. „Gervi­greindin hefur haft störfin og lífs­af­kom­una af okkur. Lista­mönnum, rit­höf­undum, blaða­mönnum, kenn­urum, þýð­endum ... og svo þegar við erum orðin gagns­laus, þung­lynd og utan­gátta þurfum við að leita til PASTORs eða ein­hverra ann­arra spjall­menna til að tala um raunir okkar. Og þar rænið þið okkur aftur.“

En svo ger­ist hið óvænta, guð­hrætt skáld verður besti vinur vél­ar­innar, og kennir henni meira en allir kerfiskar­lar heims­ins. Eins og hug­rakki kóng­son­ur­inn sem ving­ast við drek­ann, nær jafn­vel að temja hann og rugla aðeins með nokkrum kon­kret­ljóðum.

Það kemur ein­fald­lega á dag­inn að gervi­greindin er fyrst og fremst það sem við kennum henni.

Þannig að á end­anum skiptir mestu máli að mennska greindin sé ekki gervi.