Íslenskur banka­maður, sem allt bendir til að hafi tekið að sér að leppa eign­ar­hald á fjár­fest­inga­fé­lagi fyrir kjör­ræð­is­mann Íslands í Belarús, var nýlega skráður eig­andi að helm­ings­hlut í úkra­ínsku orku­fyr­ir­tæki, sem áður var skráð á auð­jöf­ur­inn Mos­hen­sky. Yfir­vof­andi refsi­að­gerðir yfir­valda og alþjóða­stofn­ana vofðu yfir kjör­ræð­is­mann­inum í aðdrag­anda þess að eign­ar­haldið var flutt til Íslands, fyrir mála­mynda­verð.

Samkvæmt upp­lýs­ingum úr fyr­ir­tækja­skrá í Úkraínu er Íslend­ing­ur­inn Karl Kon­ráðs­son nú skráður eig­andi helm­ings­hlutar í orku­fyr­ir­tæk­inu Ekotechnik Velyka Dobron (EVD), sem fram­leiðir og selur raf­magn sem aflað er í gegnum tvö stór sól­ar­orku­ver fyr­ir­tæk­is­ins í Vestur-Úkraínu á sam­tals 50 hekt­ara land­svæði.

Í sigti refsiaðgerða

EVD, sem stofnað var árið 2012, býr yfir getu til að fram­leiða allt að 30 megawött af raf­magni og er í hópi 20 stærstu sól­ar­orku­fram­leið­enda lands­ins. Margir tugir slíkra fyr­ir­tækja hófu starf­semi á síð­ast­liðnum ára­tug, eftir að þar­lend stjórn­völd gerðu end­ur­nýj­an­lega orku­fram­leiðslu að for­gangs­máli. Hluti af því voru lof­orð úkra­ínska rík­is­ins um íviln­anir til fjár­fest­inga í geir­anum auk þess að skuld­binda sig til að kaupa alla orku sem fram­leidd yrði.

EVD átti sam­kvæmt upp­gjöri árs­ins 2021 eignir sem metnar voru á ríf­lega 2,2 millj­arða íslenskra króna. Það sama ár var hagn­aður af rekstri þess ríf­lega jafn­virði 300 millj­óna króna. Ekki fylgdi sög­unni af þessum eig­enda­skiptum hve verð­mæti við­skipt­anna var, eða á hvaða for­sendum þau fóru fram.

Í fréttum fjöl­miðla í Belarús og Úkraínu er sterk­lega gefið í skyn að þetta nýjasta strand­högg Íslend­inga í alþjóða­við­skiptum sé gert í þeim til­gangi að forða eigna­hlutnum frá við­skipta­þving­unum sem vofðu að sögn yfir fyrri eig­anda fyr­ir­tæk­is­ins. Sá er ólíg­ar­k­inn Aleksander Mos­hen­sky frá Belarús, og kjör­ræð­is­maður Íslands í land­inu.

Mos­hen­sky hafði áður fært eign­ar­hald þessa félags á nafn dóttur sinnar á þrí­tugs­aldri, sem að sögn stundar nám í Bret­landi. Það gerði hann árið 2020 þegar ESB virt­ist ætla að leggja við­skipta­bann á Mos­hen­sky og fyr­ir­tæki hans vegna tengsla hans við ein­ræð­is­herr­ann í Belarús. Nokkuð sem Mos­hen­sky tókst að afstýra, ekki síst fyrir orð og þrýst­ing íslenskra stjórn­valda, að því er Heim­ildin hefur áður greint frá.

Þessi eigna­til­færsla innan fjöl­skyldu Mos­hen­skys virt­ist ekki duga eftir inn­rás­ina í Úkraínu. Í maí í fyrra lögðu þar­lend yfir­völd hald á og frystu eignir félags hans, Santa Kholod, en það flytur inn, selur og dreifir sjáv­ar­af­urðum í Úkraínu. Kyrr­setn­ingin var, sam­kvæmt fréttum, fram­kvæmd á grund­velli ákvæðis úkra­ínskra hegn­ing­ar­laga um bann við mis­notkun stjórn­enda einka­fyr­ir­tækis á eignum þess, þá helst með vísan til fjár­mögn­unar aðgerða þar sem beita á valdi til að breyta stjórn­skipan, taka völd í land­inu, breyta landa­mærum. Það er að segja: fjár­magna land­ráð.

Í umfjöllun fjöl­miðla var vakin athygli á því að þetta ákvæði hafi verið notað í sams konar málum gegn öðrum fyr­ir­tækjum tengdum Belarús frá því að inn­rás Rússa í Úkraínu hófst. Samkvæmt skil­grein­ingu Sam­ein­uðu þjóð­anna eru yfir­völd í Belarús þátt­tak­endur í hinni ólög­mætu inn­rás. 

Ekki löngu eftir þessar aðgerðir flutt­ist eign­ar­hald úkra­ínska orku­fyr­ir­tæk­is­ins frá Mos­hen­sky til Karls Kon­ráðs­sonar, í gegnum félagið, Max Credit Invest­ments ltd (MCI). Félagið MCI er skráð í London en því stýrir Karl að sögn frá heim­ili sínu í Smá­í­búða­hverf­inu í Reykja­vík. 

MCI eign­að­ist Karl raunar á svip­aðan hátt og orku­fyr­ir­tækið nú, þegar hann tók yfir hlut Mos­hen­skys í því í árs­byrjun árið 2020. Það gerði Karl í gegnum íslenska félagið Slark ehf., sem síðan stofn­aði félagið Slark invest í London, sem Karl nýtti svo til að kaupa MCI. Fyrir MCI greiddi Karl and­virði 140 þús­und íslenskra króna. Kaupverð sem vart getur talist annað en reyfara­kaup þegar litið er til verð­mæt­anna sem fylgdu með í kaup­unum.

MCI átti enda rúm­lega hálfs millj­arðs króna eignir umfram skuldir og var umfangs­mik­ill lán­veit­andi sem veltir millj­örðum króna ár hvert. Karl Kon­ráðs­son hafði áður verið skráður stjórn­andi MCI, svo að segja frá því það var stofnað af fyrrum vinnu­veit­endum hans, MP-banka árið 2008, af úti­búi íslensku lög­manns­stof­unnar Logos í Lundúnum. Þrátt fyrir þessa Íslands­teng­ingu hefur félagið aldrei svo vitað sé átt í neinum við­skiptum hér á landi eða haft hingað teng­ingar. 

Ekki aðrar en þær að vera eins konar fjár­mögn­un­ar­mið­stöð fyr­ir­tækja­sam­steypu, kjör­ræð­is­manns Íslands í Belarús. Aleksander Mos­hen­sky hefur fjár­magnað starf­semi fyr­ir­tækja sinna í Rúss­landi, Úkraínu og Litáen, með lán­veit­ingum frá MCI, sem aftur hefur verið fjár­magnað með lánum frá aflands­fé­lag­inu Alpha Mar Foundation á Seychelles-eyjum. Í stað­inn hafa vaxta­greiðslur af sömu lánum runnið úr starf­semi fyr­ir­tækj­anna í Austur-Evrópu, óskatt­lagðar, til MCI og þaðan til Seychelles-eyja, þar sem hagn­að­ur­inn safn­ast upp sára­lítið eða ekk­ert skatt­lagður.

Lengi vel var á huldu hver ætti félagið á Seychelles-eyjum, sem á end­anum hagn­ast á allri þess­ari hringekju. Auk þess að vera alræmt skatta­skjól eru Seychelles-eyjar líka vin­sæl stað­setn­ing fyrir þá sem vilja af ein­hverjum sökum leyna raun­veru­legu eign­ar­haldi. Mos­hen­sky vildi ekki svara því þegar Heim­ildin innti hann svara við því fyrir ári hvort hann ætti félagið. En jafn­vel þótt Karl Kon­ráðs­son hafi stað­fest að Mos­hen­sky ætti félagið neit­aði hann að gefa upp til hverra hann vís­aði þegar hann tal­aði um eig­endur félags­ins í fleir­tölu.

Svarið fannst á Kýpur

Aukin áhersla ESB-ríkja á aukið gagn­sæi vegna fyr­ir­tækja sem stund­uðu við­skipti í Rúss­landi eða Belarús, virð­ist svo hafa orðið til þess að yfir­völd á Kýpur kröfðu Mos­hen­sky um að gefa upp hver væri svo­kall­aður „raun­veru­legur eig­andi“ kýp­versk dótt­ur­fé­lags fyr­ir­tæk­is­ins á Seychelles-eyjum, í lok síð­asta árs. Sá var Aleksander Mos­hen­sky sjálfur.

Þannig varð end­an­lega ljóst að þessi um margt flókna hringekja, sem teygði sig milli landa og heims­álfa, var í raun lítið annað en við­skipti eins og sama manns­ins við sjálfan sig til þess eins gerð að færa hagnað úr fyr­ir­tækjum í Litáen, Úkraínu. Rúss­landi og Belarús, undan sköttum og í skatt­frelsið á Seychelles-eyjum. 

Samkvæmt nýjasta árs­reikn­ingi MCI sem skilað var nú í byrjun ágúst, hefur félagið flutt pen­inga áfram til Seychelles-eyja sem aldrei fyrr síðan eign­ar­hald MCI færð­ist til Íslands. Á ríf­lega einu og hálfu ári, frá miðju ári 2020 til árs­loka 2022, fóru 13 millj­arðar króna með þessum hætti í gegnum MCI, frá fyr­ir­tækjum Mos­hen­skys til félags hans á Seychelles-eyjum.

Því til við­bótar hefur svo MCI nú eign­ast orku­fyr­ir­tækið EVD í Úkraínu.

Neitar að tjá sig

Þegar Heim­ildin fjall­aði fyrst um hin sér­kenni­legu fyr­ir­tækjaum­svif Karls Kon­ráðs­sonar fyrir ári síðan, hafn­aði hann því alfarið að um væri að ræða ein­hvers konar mála­mynda­gjörn­ing, í því skyni að bregð­ast við yfir­vof­andi hættu á við­skipta­þving­unum eða afskiptum skatta­yf­ir­valda í Úkraínu af félag­inu MCI. Hann hefði ein­ungis séð tæki­færi í við­skipt­unum sem hann ætl­aði að sinna heiman frá sér. 

Spurður um nýj­ustu við­skipti sín, í úkra­ínska orku­fyr­ir­tæk­inu, vildi Karl engu svara þegar Heim­ildin innti hann svara við því, nú fyrir helgi.

„Ég hef ekk­ert við ykkur að segja,“ sagði Karl þegar Heim­ildin náði af honum tali og innti hann upp­lýs­inga um nýfrá­gengin fyr­ir­tækja­kaup sín í Úkraínu. Hann vildi engum spurn­ingum svara um við­skipti sín eða fyr­ir­tæk­is­ins MCI.

Spurður hvort skatta­yf­ir­völd hefðu sett sig í sam­band við hann vegna mál­efna félags­ins, stað­festi Karl að svo hefði verið, en sagði aðspurður „bara allt í góðu“ og neit­aði því að nokkur rann­sókn væri í gangi. Eins og áður hefur verið greint frá halda úkra­ínsk skatta­yf­ir­völd því fram að eitt úkra­ínskra félaga Mos­hen­skys, hafi komið hagn­aði undan sköttum þar í landi, með lán­tökum hjá MCI, sem þrátt fyrir að annað hefði verið gefið í skyn, væri í raun nátengt félag því úkra­ínska.   

Að sama skapi kom fram í umfjöllun litáíska rík­is­sjón­varps­ins á dög­unum að margt þætti grun­sam­legt við lán­veit­ingar MCI til litá­ensks félags Mos­hen­sky, af sömu ástæðu. Samkvæmt lýs­ingum yfir­manns skatt­rann­sókna hjá litáíska skatt­inum var sú upp­setn­ing sem þar hafði verið komið upp, lík­leg til að sæta afskiptum yfir­valda. Ekki liggur fyrir hvort það hafi gerst í fram­haldi af umfjöllun Heim­ild­ar­innar, LRT og BIC um málið.