Þótt mörg dönsk fyr­ir­tæki hafi í gegnum árin verið rekin með miklum hagn­aði hafa aldrei sést tölur sem kom­ast í námunda við það sem sjá mátti í upp­gjöri Mærsk (eins og fyr­ir­tækið er yfir­leitt kallað) fyrir árið 2022. Hagnaður síð­asta árs var rúmir 200 millj­arðar danskra króna. Það jafn­gildir um það bil 4 þús­und millj­örðum íslenskum. Þegar danska útvarpið, DR, greindi frá árs­upp­gjör­inu á síðu sinni var talað um 200 millj­óna hagnað, og sömu villu mátti sjá á síðu eins af stóru dönsku dag­blöð­unum. Þetta var skömmu síðar leið­rétt í millj­arða á báðum stöðum.  

Mærsk skipa­fé­lagið hefur lengi verið í hópi stærstu skipa­fé­laga í heimi og mörg und­an­farin ár, þangað til í fyrra, stærst þeirra allra. Á síð­asta ári bætt­ist nýtt skip í flota Mediterranian Shipping Company, MSC, og við það skaust það félag á topp list­ans. Svo litlu munar þó að ef Mærsk myndi kaupa lítið skip, langtum minna en félagið notar ann­ars, yrði það aftur komið í topp­sætið. Þetta má lesa í tíma­rit­inu Alp­haliner, sem flytur fréttir af flestu því sem við­kemur vöru­flutn­ingum á sjó. Að sögn tals­manns Mærsk er það ekki keppi­kefli að vera stærst „en við viljum gjarna vera best“.

 Upphafið

Árið 1904 þegar maður að nafni Peter Mærsk Møller, sem þá var 68 ára, ákvað ásamt syn­inum Arnold Peter Møller að stofna skipa­fé­lag hefur lík­lega hvor­ugan grunað að 100 árum síðar yrði félagið meðal þeirra stærstu á sínu sviði í heim­inum. 

Peter Mærsk Møller hafði byrjað sem messagutti hjá föður sínum 14 ára gam­all, en kunni ekki við sig á sjónum. Hann ákvað að læra renni­smíði í Kaup­manna­höfn, komst þar á samn­ing en sá fljót­lega að fram­tíð sín yrði ekki við renni­bekk­inn. Hann fór því aftur á sjó­inn, réðst sem háseti á segl­skipið Roda sem sigldi til Brasilíu og flutti kaffi til Dan­merkur og fleiri landa. Peter Mærsk Møller fékk skip­stjórn­ar­rétt­indi 1855, aðeins 19 ára gam­all. Nokkrum árum síðar varð hann skip­stjóri, eða kafteinn eins og það var kallað, á litlu segl­skipi. 1874 var hann ráð­inn kafteinn á segl­skip­inu Val­kyrj­unni, sem þá var næst stærsta segl­skipið í eigu Dana. Nokkrum árum síðar fékk hann rétt­indi til að stjórna gufu­skipum sem þá voru að leysa segl­skipin af hólmi. Árið 1886 keypti Peter Mærsk Møller ásamt félaga sínum gam­alt gufu­skip sem fékk nafnið Laura, með heima­höfn í Svend­borg. Á skor­steini skips­ins létu þeir félagar mála breiða bláa rönd og á hliðum skor­steins­ins var máluð hvít sjö arma stjarna. Þessi stjarna varð síðar, og er enn, ein­kenn­is­tákn Mærsk skipa­fé­lags­ins. Eftir að hafa verið kafteinn á Laura í 12 ár hætti Peter Mærsk Møller á sjónum. Hann var mik­ill áhuga­maður um gufu­skip og taldi þau standa segl­skip­unum framar, að öllu leyti.  

Gufuskipafélögin Svendborg og 1912

Þótt Peter Mærsk Møller hefði sagt skilið við sjó­mennsk­una skömmu fyrir alda­mótin 1900 hafði hann ekki lagt árar í bát. Hann hóf nú, ásamt syni sínum, Arnold Peter Møller, að und­ir­búa stofnun skipa­fé­lags. Árið 1904 stofn­uðu feðgarnir Damp­skibsselska­bet Svend­borg, til­gangur félags­ins var að ann­ast fragt­flutn­inga. Rekst­ur­inn gekk vel en syn­inum fannst fað­ir­inn full var­kár og vilja fara of hægt í sak­irnar. Arnold Peter Møller stofn­aði því annað félag, það fékk heitið Damp­skibsselska­bet af 1912. Rekstur beggja félag­anna gekk vel en son­ur­inn ein­beitti sér ekki ein­göngu að rekstri skip­anna. Hann hafði háleitar hug­myndir og sá fyrir sér að tími gufu­skip­anna liði undir lok áður en langt um liði og vöru­flutn­ingar landa og heims­álfa á milli yrðu æ mik­il­væg­ari. Peter Mærsk Møller lést árið 1927 en hafði þá að mestu dregið sig út úr rekstri fyr­ir­tæk­is­ins. Þess má geta að Ane eig­in­kona hans lést árið 1922, þau eign­uð­ust 12 börn, 7 dætur og fimm syni.  

A.P. Møller og sonurinn Arnold Mærsk Mc-Kinney Møller

Í stuttum pistli sem þessum er engin leið að gera grein fyrir stór­fyr­ir­tæk­inu Mærsk eða Maersk eins og það er kallað utan danskra land­steina. Arnold Peter Møller (ætíð kall­aður A.P. Møller) var for­stjóri í ára­tugi en eftir síð­ari heims­styrj­öld­ina tók son­ur­inn Arnold Mærsk Mc-Kinney Møller (ætíð kall­aður Mærsk Mc-Kinney Møller) æ meiri þátt í stjórnun fyr­ir­tæk­is­ins. Eftir and­lát A.P. Møller árið 1965 varð son­ur­inn og barna­barn stofn­and­ans for­stjóri fyr­ir­tæk­is­ins og gegndi því starfi til árs­ins 1993. Hann sat þó áfram í stjórn fyr­ir­tækja­sam­steypunnar, sem þá hafði fengið nafnið A.P. Møller Gruppen og enn­fremur í stjórn tveggja eign­ar­halds­fé­laga innan sam­steypunnar. Mærsk Mc-Kinney Møller lést í apríl 2012, tæp­lega 99 ára að aldri. Dóttir hans Ane Mærsk Mc-Kinney Uggla og synir hennar tveir sitja í stjórnum og stjórn­un­ar­stöðum innan A.P. Møller Gruppen.

Undir stjórn feðganna sem getið var um hér að framan varð A.P. Møller Gruppen að sann­köll­uðu risa­fyr­ir­tæki, sem ein­beitti sér ekki ein­ungis að skipa­út­gerð og tengdum greinum. Skipa­út­gerðin hefur þó alla tíð verið grunn­stoðin í rekstr­inum.

Árið 2003 var nafni skipa­fé­lag­anna tveggja, Svend­borg og 1912, breytt og þau heita nú A.P. Møller – Mærsk A/S.

Rúmlega 700 skip og 90 þúsund starfsmenn

Mærsk er með rúm­lega 700 skip í förum. Stærstur hluti þess­ara skipa eru svokölluð gáma­skip en í flot­anum eru líka ann­ars konar skip. Nær allur flot­inn sam­anstendur af mjög stórum skipum, þau stærstu rúm­lega 400 metra löng og geta flutt 23 þús­und gáma. Enkenn­islitur skip­anna er blár, kirfi­lega merkt Maersk Line á báðum hliðum og sjö­arma stjarnan er enn ein­kenn­is­tákn fyr­ir­tæk­is­ins. Hjá Mærsk sam­steyp­unni starfa nú um 90 þús­und manns víða um heim, en höf­uð­stöðvar fyr­ir­tæk­is­ins eru í Kaup­manna­höfn.

Methagnaður en létt skattbyrði 

Eins og fram kom framar í þessum pistli gekk rekstur Mærsk vel í fyrra. Hagn­að­ur­inn var meira en 200 millj­arðar danskra króna, það jafn­gildir rúmum 4 þús­und millj­örðum íslenskra króna.  Slíkur hagn­aður hefur ekki áður sést í Danmörku og Vincent Clerc fram­kvæmda­stjóri Mærsk sagði, þegar árs­reikn­ing­ur­inn var kynntur, að bið yrði á að svona hagn­að­ar­tala sæist aftur. Hann sagði að gert væri ráð fyrir að hagn­aður þessa árs yrði 76 millj­arðar danskra króna „sem er svosem alveg við­un­andi“.

Í tengslum við kynn­ingu árs­reikn­ings­ins kom fram að skatt­greiðslur danskra skipa­fé­laga eru hlut­falls­lega langtum lægri en ann­arra fyr­ir­tækja í Danmörku. Almennt er fyr­ir­tækja­skatt­ur­inn 22% en Mærsk borgar innan við 3% í skatt. Ástæða þessa er svokölluð tonna­regla, skipa­fé­lögin borga þá skatt sem mið­ast við stærð skip­anna en ekki hagnað. Þessari reglu var ætlað að sjá til þess að dönsk skipa­fé­lög flyttu ekki úr landi. 

Í lokin má geta þess að Mærsk sam­steypan ver árlega háum fjár­hæðum í alls kyns styrki, ekki síst til menn­ing­ar­mála af ýmsu tagi. Þar kemur kannski Óperu­húsið í Kaup­manna­höfn fyrst upp í hug­ann en það færði Mærsk Mc-Kinney Møller dönsku þjóð­inni að gjöf árið 2005.