Hin fjörutíu og tveggja ára gamla Jacinda Ardern, forsætisráðherra Nýja-Sjálands, hefur tekið þá ákvörðun að stíga til hliðar og gefa ekki kost á sér áfram. Hún mun fara úr embætti eigi síðar en 7. febrúar næstkomandi en starfar sem þingmaður fram að kosningum þar í landi sem verða í október á þessu ári.
Ardern hefur vakið mikið fjölmiðlaumtal síðan hún tók við sem forsætisráðherra árið 2017. Hún var einungis 37 ára gömul á þeim tíma og því yngsti forsætisráðherra landsins í yfir 150 ár. Hún varð jafnframt yngsta konan til að gegna þessu embætti í heiminum öllum. Hún vakti meðal annars athygli fyrir að koma með barn sitt, sem hún eignaðist átta mánuðum eftir að hún komst til valda, á fund með Sameinuðu þjóðunum og að bera blæju eftir hryðjuverkaárásirnar í Christchurch. Hún er jafnframt þekkt fyrir að tala „frá hjartanu“ þegar hún ávarpar þjóð sína.
Iðulega hefur verið talað um Ardern í sömu andrá og Katrínu Jakobsdóttur forsætisráðherra Íslands og Sönnu Marin forsætisráðherra Finnlands þar sem þær eru allar ungar stjórnmálakonur með mikil völd. Katrín sagði í samtali við RÚV í dag að að afsögn Ardern hefði komið á óvart. „Mér finnst Jacinda hafa verið mjög flottur forystumaður í stjórnmálum.“
Katrín sagði jafnframt að Nýja-Sjáland væri með í forystu í samstarfi Íslands, Nýja-Sjálands, Skotlands, Finnlands og Wales um velferðarkerfi. „Þannig að hún hefur verið með framsækna pólitík sem mér hefur fundist flott. Mér finnst sjónarsviptir af henni í þessu hlutverki og segi það líka að við kvenleiðtogar erum ekki það margar, þannig að það munar svo sannarlega um hana á þeim vettvangi,“ sagði Katrín.
Forréttindahlutverki fylgir ábyrgð
Forsætisráðherrann fráfarandi tilkynnti hvarf sitt úr embætti á fundi í morgun en þar sagði Ardern að hún hefði „ekki lengur nóg á tankinum“ til að sinna starfinu. „Það er kominn tími,“ greindi hún frá.
„Ég er að fara vegna þess að með slíku forréttindahlutverki fylgir ábyrgð. Ábyrgðin liggur í því að vita hvenær þú ert rétta manneskjan til að leiða og líka hvenær þú ert það ekki. Ég veit hvað þetta starf tekur á. Og ég veit að ég á ekki lengur nóg á tankinum til að gera það vel. Svo einfalt er það,“ sagði hún jafnframt.
Ardern benti á að stjórnmálamenn væru mannlegir eins og annað fólk. „Við gefum allt sem við getum eins lengi og við getum. Og þá er komið að því. Og fyrir mig er tíminn kominn,“ sagði hún og bætti því við að hún hefði velt því fyrir sér í sumarfríinu hvort hún hefði orku til að halda áfram í embætti forsætisráðherra og komist að þeirri niðurstöðu að svo væri ekki.
Engin framtíðarplön
Fram kemur í umfjöllun The Guardian um fráhvarf Ardern að hún hefði undanfarið ár þurft að sitja undir hótunum um ofbeldi, sérstaklega frá samsæriskenningasmiðum og andstæðingum bólusetninga sem hafa verið reiðir vegna lokana vegna COVID-19. Hún sagði hins vegar á fundinum þar sem hún tilkynnti um brotthvarf sitt að sú aukna áhætta sem fylgdi starfinu væri ekki orsök ákvarðarinnar að hætta.
„Ég vil ekki koma þeim skilaboðum á framfæri að mótlætið sem þú verður fyrir í stjórnmálum sé ástæða þess að fólk hættir. Já, það hefur áhrif. Við erum manneskjur þegar allt kemur til alls, en það var ekki ástæða ákvörðunar minnar,“ sagði hún.
Ardern sagði að hún hefði engin framtíðarplön, önnur en að eyða meiri tíma með fjölskyldu sinni en hún þakkaði maka sínum, Clarke Gayford, og dótturinni Neve, sem hún ól þegar hún gegndi embættinu. Hún greindi frá því að hún og maðurinn hennar myndu loksins láta verða af því að gifta sig.
51 lést í hryðjuverkaárásum í Christchurch
Nokkur mál hafa staðið upp úr á ferli Ardern síðan hún tók við embætti fyrir rúmum fimm árum. Hún leiddi Nýja-Sjáland meðal annars í gegnum COVID-19 heimsfaraldurinn og stór áföll, þar á meðal hryðjuverkaárásina í Christchurch og eldgosið á Hvítueyju.
Forsætisráðherrann þurfti að taka á stóra sínum í mars 2019 en þá bárust fréttir af því árásarmenn hefðu ráðist inn í tvær moskur í borginni Christchurch og hafið skothríð.
Hundruð voru í moskunum þegar árásirnar voru gerðar. Vitni sögðu árásarmenn hafa skotið á það sem fyrir þeim var og flúið áður en viðbragðsaðilar komu á staðinn.
Maður á þrítugsaldri var strax handtekinn og ákærður fyrir morð. Ástralski forsætisráðherrann, Scott Morrison, sagði að meintur árásarmaður væri ástralskur ríkisborgari og „öfga-hægri hryðjuverkamaður“. Fleiri voru handteknir daginn eftir árásirnar.
Slík hegðun ekki liðin á Nýja-Sjálandi
Allt byrjaði þetta í Masjid Al Noor moskunni í miðborginni klukkan 13:40 að staðartíma. Þangað réðist inn maður vopnaður byssu og skaut á alla sem fyrir honum urðu. Skömmu síðar var greint frá skotárás í annarri mosku í borginni. Lögreglan greindi frá því á blaðamannafundi að nokkrir bílar fullir af sprengjum hafi fundist í borginni en sprengjurnar hefðu allar verið aftengdar.
Ardern sagði þegar hún ávarpaði þjóð sína um nóttina að ekki væri hægt að lýsa árásunum öðruvísi en sem hryðjuverkum. Hún sagði mörg fórnarlambanna mögulega vera innflytjendur í landinu, jafnvel flóttamenn. Þeir hefðu valið að gera Nýja-Sjáland að heimalandi sínu, og að Nýja-Sjáland væri þeirra heimaland. Árásarmennirnir sem ákváðu að beita ofbeldi af þessu tagi væru hins vegar ekki Nýsjálendingar. Þannig hegðun væri ekki liðin á Nýja-Sjálandi.
Bannað að selja, kaupa og eiga hálfsjálfvirka riffla og hríðskotariffla
Þann 21. mars, sex dögum eftir árásina, tilkynnti Ardern í sjónvarpsávarpi að ný og hert vopnalöggjöf tæki gildi í Nýja-Sjálandi nokkrum mánuðum síðar. Bannað yrði að selja, kaupa og eiga hálfsjálfvirka riffla og hríðskotariffla.
Í ávarpi sínu sagði Ardern að í kjölfar hryðjuverksins hefði sögu landsins verið breytt til frambúðar og nú yrði byssulöggjöfinni einnig breytt. 51 lést en árásarmaðurinn keypti byssurnar sínar með löglegum hætti og þar að auki hafði hann keypt margra skota magasín og fleiri hluti sem gerðu byssurnar hættulegri.
Með löggjöfinni voru öll hálfsjálfvirk skotvopn og hríðskotarifflar bannaðar. Auk þess sem allur búnaður sem er til þess fallinn að breyta venjulegum rifflum í eitthvað í líkingu við fyrrnefndar byssur varð ólöglegur. Í ávarpinu greindi Ardern einnig frá því að sett hefði verið bráðabirgðareglugerð sem tók gildi um leið og hún flutti ávarp sitt en henni var ætlað að hindra að nokkur gæti fest kaup á slíkum vopnum þar til nýju lögin yrðu samþykkt.
Hún sagði að markmiðið væri að gera Nýja-Sjáland að öruggari stað og hún sagðist sannfærð um að þessar aðgerðir nytu stuðnings þjóðarinnar, líka bænda og fleiri sem nota skotvopn við störf sín, enda beinist löggjöfin á engan hátt gegn þeim. Eigendum slíkra vopna var gefinn frestur til að skila þeim til stjórnvalda sem greiddu fyrir þau tiltekna upphæð.
Ljóst að landamæri Nýja-Sjálands yrðu lokuð „í langan tíma“
Athygli vakti á heimsvísu þegar Nýja-Sjáland lokaði landinu algjörlega snemma í COVID-faraldrinum. Sú aðferð hefur verið umdeild síðan þá fyrir margar sakir. Kjarninn fjallaði um málið í maí 2020 en þá var ljóst að landamæri Nýja-Sjálands yrðu lokuð „í langan tíma“ þó að aðgerðir þar í landi gegn kórónuveirunni hefðu skilað góðum árangri.
Aðgerðir stjórnvalda á Nýja-Sjálandi byggðu á því að bregðast „hart og fljótt“ við faraldrinum. Sú aðferðafræði virtist hafa skipt sköpum á þessum tíma í því að ná faraldrinum niður og aflétta takmörkunum fyrr en gert var í mörgum öðrum löndum. Ardern varaði þó landa sína við því að sofna á verðinum. Áfram yrði að gæta varkárni. „Haldið stefnu,“ sagði hún á blaðamannafundi á þessum tíma. „Við höfum ekki efni á að eyðileggja allt okkar góða starf þegar við sjáum fyrir endann á ástandinu.“
Þann 19. mars 2020 var landamærum Nýja-Sjálands lokað. Öllum var bannað að ferðast til og frá landinu nema Nýsjálendingum sem þurftu að komast heim og heilbrigðisstarfsfólki. Þann 23. mars var viðbúnaður færður upp á þriðja stig og öllum fyrirtækjum sem ekki buðu nauðsynlega þjónustu lokað. Samkomubann var sett á og fjölmörgum viðburðum aflýst eða frestað. Einnig var innanlandsflug fellt niður. Tveimur sólarhringum síðar voru aðgerðir hertar enn frekar og viðbúnaður færður á fjórða stig, neyðarstig. Íbúum var gert að hitta aðeins þá sem þeir bjuggu með. Þær aðgerðir voru í gildi vikum saman.
Í lok apríl sama árs var viðbúnaður aftur færður niður á þriðja stig og fólki leyft að hitta nána ættingja utan heimilis. Innanlandsferðalög voru heimil með takmörkunum og menntastofnanir og ákveðin fyrirtæki hófu starfsemi að nýju.
Viðurkenndi að ekki yrði hægt að útrýma veirunni úr samfélaginu
Það var síðan í október 2021 sem dró til tíðinda í landinu en þá viðurkenndu stjórnvöld í fyrsta sinn að ljóst væri að ekki yrði hægt að útrýma kórónuveirunni algjörlega úr samfélaginu í kjölfar þess að delta-afbrigði veirunnar komst inn í veirulaust landið í lok ágúst sama ár.
Ardern flutti landsmönnum fréttirnar, eftir að afar stífar samkomutakmarkanir höfðu verið í gildi í Auckland, stærstu borg landsins, í heilar sjö vikur. Enn voru að greinast smit á hverjum degi og þau orðin fleiri en 1.300 alls frá ágústlokum. Ardern sagði ljóst að þetta langa tímabil strangra takmarkana hefði ekki náð smitfjöldanum niður í núll, en sagði að það væri í lagi.
„Útrýmingin var mikilvæg af því að við vorum ekki með bóluefni. Nú höfum við það, svo við getum byrjað að breyta því hvernig við gerum hlutina,“ sagði forsætisráðherrann en stóraukinn kraftur var settur í bólusetningu þjóðarinnar eftir að þessi nýja bylgja faraldursins fór af stað og eru Nýsjálendingar með mest bólusettu þjóðum í heimi.
Vill að sín verði minnst sem vingjarnlegrar
Það var þó ekki fyrr en um vorið 2022 sem Nýsjálendingar opnuðu landamærin fyrir erlendum ferðamönnum. „Það fyllir mig stolti að segja frá því að Nýja-Sjáland er á þessum tímapunkti að verða öruggt land fyrir ferðamenn,“ sagði Ardern í mars 2022 þegar hún tilkynnti um afléttingarnar. Áður þurftu þeir að fara í tveggja vikna sóttkví ef þeir ætluðu að koma til landsins.
Vinsældir Ardern hafa dvínað síðustu mánuði í heimalandinu þrátt fyrir hylli erlendis. Líklegast má tengja það við að efnahagur Nýja-Sjálands fer versnandi og telja sumir að forsætisráðherrann hafi ekki staðið við gefin loforð í loftslagsmálum. Ardern sagðist þó á fundinum í morgun ekki stíga til hliðar vegna dvínandi vinsælda – heldur eins og áður segir: „Ég veit hvað þetta starf tekur á. Og ég veit að ég á ekki lengur nóg á tankinum til að gera það vel. Svo einfalt er það.“ Hún segist vilja að hennar verði minnst sem einhvers sem „alltaf reyndi að vera vingjarnleg“.
Athugasemdir