Alþingi veitti engum umsækj­anda rík­is­borg­ara­rétt með lögum fyrir frestun þing­fundar 28. des­em­ber, eins og ára­löng hefð hefur verið fyrir að gert sé. Ástæðan er sú að Útlend­inga­stofnun skil­aði ekki umsóknum þar um, alls 178 tals­ins, til þings­ins. Þing­maður Pírata sem situr í nefnd þings­ins sem fara á yfir umsókn­irnar segir Útlend­inga­stofnun vís­vit­andi draga lapp­irnar í mál­inu. Með því sé stofn­unin að brjóta lög og óþol­andi sé að und­ir­stofnun sé með þessum hætti að koma í veg fyrir að þingið geti sinnt laga­legri skyldu sinni.

Löng hefð er fyrir því að Alþingi veiti rík­is­borg­ara­rétt með lögum tvisvar á ári, fyrir frestun þing­funda að sumri og fyrir ára­mót. Um nokk­urt skeið hefur verið til umræðu að nauð­syn­legt sé að breyta verk­lagi við veit­ingu rík­is­borg­ara­réttar þar eð tölu­verð fjölgun hefur orðið á umsóknum til Alþingis sem telja má eðli­legt að færu hefð­bundna leið, það er að Útlend­inga­stofnun tæki afstöðu til þeirra og veitti rík­is­borg­ara­rétt með stjórn­valds­á­kvörðun. Engu að síður hefur ekki verið gerð breyt­ing á því verk­lagi sem tíðkast hefur hingað til.

Tryggt að engum verði vísað úr landi meðan beðið er

Í morgun birt­ist á vef Alþingis til­ynn­ing þess efnis að tafir yrðu á veit­ingu rík­is­borg­ara­réttar með lögum. Þar kemur fram að alls­herjar- og mennta­mála­nefnd skipi und­ir­nefnd til að fara yfir umsóknir um veit­ingu rík­is­borg­ara­réttar. Umsóknir skuli afhentar und­ir­nefnd­inni að lok­inni for­vinnslu Útlend­inga­stofn­unar. „Samkvæmt upp­lýs­ingum frá stofn­un­inni hafa henni borist 178 umsóknir sem beint er til Alþingis en umrædd gögn hafa ekki borist Alþingi,“ segir í til­kynn­ing­unni.

Þá kemur fram að alls­herjar- og mennta­mála­nefnd hafi farið fram á að allar umsóknir ásamt fylgi­gögnum verði afhentar nefnd­inni eigi síðar en 1. febr­úar næst­kom­andi. Hyggst nefndin leggja fram frum­varp til laga um veit­ingu rík­is­borg­ara­réttar í kjöl­farið. Und­ir­nefndin hafi þá fengið stað­fest að frestun á afgreiðslu frum­varps­ins verði ekki til þess að staða umsækj­enda breyt­ist á meðan á máls­með­ferð stendur yfir. Með öðrum orðum, tryggt er að engum umsækj­anda til alþingis um rík­is­borg­ara­rétt verður vísað úr landi áður en nefndin hefur lokið störfum.

Arndís Anna Krist­ín­ar­dóttir Gunn­ars­dóttir, þing­kona Pírata, á sæti í umræddri und­ir­nefnd. Hún segir vinnu­brögð Útlend­inga­stofn­unar algjör­lega óboð­leg. „Útlend­inga­stofnun er að mínu mati að kúga Alþingi með þessu til að ræða um að tekið verði upp nýtt verk­lag, vegna þess að stofn­unin er á móti þessu ferli, það er að segja að fólk geti beint umsóknum um rík­is­borg­ara­rétt til Alþingis beint. Fólk getur haft ýmsar skoð­anir á því að þessi leið sé til staðar, en hún er bundin í lög, meira að segja í stjórn­ar­skrá. Ég get alveg sam­þykkt að það séu van­kantar á þess­ari leið og það sé þarft að end­ur­skoða verk­lagið en það er algjör­lega óboð­legt að und­ir­stofnun stýri vinnu Alþingis með þessum hætti og komi í veg fyrir að þingið sinni laga­legri skyldu sinni.“

Ekki Útlend­inga­stofn­unar að breyta verk­lagi AlþingisArndís Anna segir fram­göngu Útlend­inga­stofn­unar óþol­andi.

Einhliða ákvörðun Útlendingastofnunar

Umsókn­ar­frestur til að sækja um veit­ingu rík­is­borg­ara­réttar frá Alþingi rann út 1. októ­ber, fyrir þetta miss­eri. Þar af leið­andi hafa allar slíkar umsóknir borist Útlend­inga­stofnun í síð­asta lagi í sept­em­ber, og mögu­lega ein­hverjar fyrr. Arndís Anna segir að í raun hafi Útlend­inga­stofnun neitað að afhenda Alþingi umrædd gögn. „Þau sögðu við okkur að því sem næst engar umsóknir væru til­búnar, það væru þrjár umsóknir til­búnar. Stofn­unin hefur haft hátt í þrjá mán­uði til þess fara yfir umsókn­irnar. Enn fremur eru á bil­inu 30 til 40 börn meðal umsækj­enda og það þarf ekki að fara yfir þeirra umsóknir sér­stak­lega þar sem farið er yfir umsóknir for­eldra þeirra. Svo þetta eru kannski á bil­inu 130 til 140 umsóknir sem þarf að yfir­fara. Það sér hver sem er að svona skýr­ingar halda ekki vatni.“

Hlutverk Útlend­inga­stofn­unar, að því er Arndís útskýrir, í því ferli sem lýtur að umsóknum til Alþingis um rík­is­borg­ara­rétt, er að flokka umsóknir með því að merkja við hvaða skil­yrði umsækj­andi upp­fyllir til að hljóta rík­is­borg­ara­rétt. Það verk­lag hafi verið hugsað til að spara und­ir­nefnd­inni vinnu. Auk þess er það hlut­verk stofn­un­ar­innar að afla umsagnar lög­reglu­stjóra á dval­ar­stað umsækj­enda, eins og kemur fram í lögum um íslenskan rík­is­borg­ara­rétt. „Útlend­inga­stofnun ákvað ein­hliða að, eins og stofn­unin orðar það, að for­gangs­raða þessum umsóknum ekki umfram aðrar, venju­legar umsóknir um rík­is­borg­ara­rétt sem stofn­un­inni ber að afgreiða. Biðtími eftir afgreiðslu á slíkri umsókn eru margir mán­uðir, ég held það séu átta til tólf mán­uðir. Þetta nýja verk­lag Útlend­inga­stofn­unar, og ég vil setja verk­lag innan gæsalappa því það er full­komið yfir­skin, myndi því þýða að Alþingi væri að fá þessar umsóknir til sín ein­hvern tíma í júlí, ágúst, jafn­vel sept­em­ber á næsta ári. Umsóknir sem að áttu að ber­ast og vera teknar til afgreiðslu fyrir jólin núna, eins og hefur alltaf verið gert.

Útlend­inga­stofnun á ekki að sinna neinni gagna­öflun í þessum til­vikum, fólki er frjálst að sækja um rík­is­borg­ara­rétt til Alþingis án nokk­urra gagna eða skil­yrða. Þetta er því ekki veru­leg vinna fyrir stofn­un­ina en þrátt fyrir það vill Útlend­inga­stofnun meina að langur máls­með­ferð­ar­tími á öðrum umsóknum sé meðal ann­ars þessu verk­efni að kenna, af stofn­unin sé svo upp­tekin af því að fara yfir umsóknir fyrir Alþingi. Þetta stenst auð­vitað enga skoðun, að 178 umsóknir til Alþingis þar sem bara þarf að tékka í box og kalla eftir umsögn lög­reglu­stjóra tefji máls­með­ferð ann­arra umsókna. Hvernig fær Útlend­inga­stofnun það út að setja þessar umsóknir allar í hefð­bundið stjórn­sýslu­legt ferli, þar sem stofn­unin er bundin af stjórn­sýslu­lögum og ber að fylgja mjög ströngu ferli um gagna­öflun, leið­bein­inga­skyldu og and­mæla­rétt, hvernig fær stofn­unin það út að slík breyt­ing myndi spara tíma og stytta máls­með­ferð­ar­tíma. Þetta nær engu máli.“

Segir um yfirskyn að ræða hjá stofnuninni

Arndís segir að Útlend­inga­stofnun hafi svarað nefnd­inni því að hægt væri að afhenda þær umsóknir sem ekki upp­fylltu skil­yrði laga um veit­ingu rík­is­borg­ara­rétt. Það þýði hins vegar að stofn­unin hafi yfir­farið umsókn­irnar, en það sé ekki hlut­verk stofn­un­ar­innar. „Ég held að þetta sé yfir­skin. Ég tel að stofn­unin vilji ekki að fólk sem upp­fyllir skil­yrði laga um veit­ingu rík­is­borg­ara­rétts leyti til Alþingis til að stytta bið­tíma sinn. Ég er í praxís sam­mála því en stofn­un­inni kemur hins vegar ekk­ert við þó fólk grípi til þess ráðs. Vanda­málið er hversu langur máls­með­ferð­ar­tími Útlend­inga­stofn­unar er.“

Spurð hvort að Útlend­inga­stofnun sé með þess­ari hátt­semi sinni að brjóta lög svarar Arndís því ját­andi. „Já, ég myndi segja það. Stofn­unin er ekki að sinna laga­skyldu sinni. Það stendur í lögum um rík­is­borg­ara­rétt að Útlend­inga­stofnun skuli gefa umsögn um umsókn­irnar og afla gagna frá lög­reglu­stjóra, þetta er ára­löng fram­kvæmd að Alþingi veiti rík­is­borg­ara­rétt tvisvar á ári. Það er ekki Útlend­inga­stofn­unar að breyta ein­hliða verk­lagi Alþingis, þetta er bara galið, þetta er óþol­andi.“

Stundin kall­aði eftir við­brögðum Útlend­inga­stofn­unar vegna máls­ins en þau höfðu ekki borist þegar fréttin var birt.