Kosn­inga­stefnu­skrá Vinstri grænna er upp­full af almennt orð­uðum yfir­lýs­ingum um að flokk­ur­inn muni „leggja áherslu á“ ákveðna mála­flokka, „vinna að úrbótum á“ öðrum, „auka stuðn­ing“ við enn aðra, og „stefna að“ eða „skoða“ hitt eða annað. Segja má að telja megi á fingrum ann­arrar handar, í mesta lagi beggja, þau atriði sem fram koma þar sem skýrt er tekið fram hvað Vinstri græn hyggj­ast gera, kom­ist þau í aðstöðu til eftir kom­andi alþing­is­kosn­ingar.

Það er einna helst í áherslum flokks­ins í lofts­lags­málum og umhverf­is­vernd sem mark­mið og stefna er sett fram með skýrum og afdrátt­ar­lausum hætti. Vinstri græn vilja að stefnt verði að auknum sam­drætti í losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda um að minnsta kosti 60 pró­sent árið 2030 og að kolefn­is­hlut­leysi verði náð eigi síðar en 2040. Ekki er sagt berum orðum hvernig ná eigi þessum mark­miðum en í stefnu­skránni segir þó að setja þurfi fram tíma­setta áætlun um orku­skipti í sam­göngum, þunga­flutn­ingum, sjáv­ar­út­vegi, land­bún­aði og bygg­ing­ar­iðn­aði með það að mark­miði að Ísland verði óháð jarð­efna­elds­neyti árið 2045. Ekki er fjallað um end­ur­heimt vot­lendis í kosn­inga­á­hersl­unum, skóg­rækt eða land­græðslu í þeim efnum, né um flokkun sorps, end­ur­vinnslu eða neyslu­hemj­andi hvata.

Þá er sett fram sú stefna að vernda beri ósnortin víð­erni á 30 pró­sentum lands og hafs fyrir árið 2030. Áfram verði unnið að stofnun mið­há­lend­is­þjóð­garðs. Kveðið var á um stofnun þjóð­garðs­ins í stjórn­ar­sátt­mála sitj­andi rík­is­stjórnar en frum­varpið varð ekki að veru­leika og eng­inn sátt var um það meðal stjórn­ar­flokk­anna þriggja.

Vilja „sanngjarnt gjald“ fyrir nýtingu auðlinda

Vinstri græn vilja bæði að 3. áfangi ramma­á­ætl­unar verði afgreiddur en jafn­framt að end­ur­skoða þurfi lög­gjöf­ina með nátt­úru­vernd að leið­ar­ljósi. Þá eigi að meta orku­þörf sam­fé­lags­ins á for­sendum grænnar upp­bygg­ingar og sjálf­bærni.

Þeir sem nýti auð­lindir í þjóð­ar­eign, land, orku, sjáv­ar­auð­lind­ina eða aðrar auð­lindir, þurfi að greiða sann­gjarnt gjald af þeirri nýt­ingu. Útfærsla á slíku gjaldi liggur milli hluta í stefnu­skránni og sömu­leiðis hvað geti túlkast sem sann­gjarnt gjald. Þá er ekki gerð til­raun til að leggja mat á hvort, og þá hversu mikið, slíkt sann­gjarnt gjald gæti fært rík­is­sjóði í tekjur.

Stefnubreyting í stjórnarskrármálum

Tryggja þarf auð­linda­á­kvæði í stjórn­ar­skrá að mati Vinstri grænna. Stjórn­ar­skrá er að öðru leyti ekki nefnd í kosn­inga­á­herslum flokks­ins en í stjórn­mála­á­lyktun lands­fundar flokks­ins, sem hald­inn var um liðna helgi, kom fram að halda þurfi áfram end­ur­skoðun stjórn­ar­skrár­innar. Er þar um stefnu­breyt­ingu að ræða frá því fyrir síð­ustu alþing­is­kosn­ingar, árið 2017, en þá sagði í kosn­inga­á­herslum flokks­ins: „Ljúkum þeirri vinnu sem hófst með þjóð­fund­inum 2010 og klárum nýja stjórn­ar­skrá sem byggir á til­lögum Stjórn­laga­ráðs.“

Í efna­hags- og skatta­stefnum kosn­inga­stefnu­skrár Vinstri grænna kemur fram að tryggja eigi vel­ferð og fjöl­breytni. Þannig eigi meðal ann­ars að skoða upp­töku þrepa­skipts fjár­magnstekju­skatts. Í dag er fjár­magnstekju­skattur flatur 22 pró­senta skattur og skiptir þá engu hversu háar upp­hæðir er um að ræða. Þannig greiddi tekju­hæsti Íslend­ing­ur­inn á síð­asta ári, sam­kvæmt álagn­ing­ar­skrá, 22 pró­sent skatt af tveggja millj­arða króna tekjum, í stað þess að greiða á bil­inu 35 til 46 pró­senta skatt eins og þeir sem aðeins hafa launa­tekjur. Ekki eru settar fram neinar hug­myndir frekar um hvernig haga ætti slíkri þrepa­skipt­ingu af hálfu Vinstri grænna eða hvaða fjár­hæðum slíkt gæti skilað.

Engar tímasetningar

Halda á áfram opin­berum fram­kvæmdum sem löngu eru orðnar tíma­bærar, segir í kosn­inga­stefnu­skrá Vinstri grænna. Þar er nefnt að ljúka eigi bygg­ingu nýs Land­spít­ala, verk­efni sem er þegar í gangi og ekki stendur annað til en að ljúka. Tiltekið er að ljúka eigi bygg­ingu Lista­há­skóla í Toll­hús­inu, við­bygg­ingu við end­ur­hæf­ing­ar­deild á Grensás og legu­deild við sjúkra­húsið á Akureyri. Auk þess­ara fram­kvæmda eru nefnt að byggja eigi upp hjúkr­un­ar­heim­ili, heilsu­gæslur og fram­halds­skóla, Björg­un­ar­mið­stöð, inn­viði á ferða­manna­stöðum og ráð­ast í fjöl­breyttar sam­göngu­fram­kvæmdir. Ekki eru tíma­setn­ingar eða kostn­að­ar­grein­ingar á neinum þess­ara fram­kvæmda í stefnu­skránni, hvorki þeirra sem til­teknar eru sér­stak­lega né þeirra sem óljóst er hverjar eru.

Vinstri græn vilja þá leggja áherslu á öfl­uga inn­lenda mat­væla­fram­leiðslu og styðja betur við hana, til að tryggja mat­væla­ör­yggi þjóð­ar­innar. Ekki kemur fram hvernig það verði gert utan að auka á stuðn­ing við græn­met­is­rækt og vinna tíma­setta áætlun um efl­ingu líf­rænnar fram­leiðslu.

Þegar kemur að mennta­málum og rann­sóknum vilja Vinstri græn styrkja rann­sóknir og nýsköpun. Fram kemur styrkja eigi betur við Rann­sókn­ar­sjóð og Tækni­þró­un­ar­sjóð, en ekki hvaða upp­hæðum verði veitt til þess. Þá á að styða við skap­andi greinar og gera var­an­legar breyt­ingar til að fjölga starfs­launum lista­manna. Tryggja þarf sam­bæri­lega fjár­mögnun háskóla og tíðkast ann­ars staðar á Norð­ur­lönd­unum.

Vilja afnema komugjöld í heilsugæslu

Vinstri græn vilja auka stuðn­ing við félags­legt hús­næði og fjölga íbúðum í almenna íbúða­kerf­inu. Ekki kemur fram hvernig haga eigi þeim stuðn­ingi eða hver sú fjölgun á að vera. Þá er ótút­skýrt hvaðan þeir fjár­munir sem óhjá­kvæmi­lega þurfa að fara í verk­efnið eiga að koma.

Þar sem fjallað er um heil­brigð­is­kerfið í kosn­inga­á­hersl­unum segir að auka eigi getu opin­bera heil­brigð­is­kerf­is­ins, en aukin fjár­fest­ing í innviðum og bættir heilsu skili marg­földum ávinn­ingi fyrir sam­fé­lagið allt. Hvernig það verði gert er ekki skýrt. Vinstri græna vilja þá afnema komu­gjöld í heilsu­gæslu og lækka gjöld fyrir aðra heil­brigð­is­þjón­ustu, lyf og hjálp­ar­tæki. Ekki kemur fram hver kostn­aður rík­is­sjóðs af því mun verða.

Hyggjast lengja fæðingarorlof og brúa bilið

Vinstri græn hyggj­ast að brúa bilið milli fæð­ing­ar­or­lofs og leik­skóla. Um afdrátt­ar­laust lof­orð er að ræða en ekki kemur fram hversu hratt bilið eigi að brúa. Fyrsta skrefið sé að lengja fæð­ing­ar­or­lof og næsta skref sé að gera tíma­setta áætlun í sam­starfi við sveit­ar­fé­lögin um hvernig leik­skólar geti tekið við börnum að loknu fæð­ing­ar­or­lofi. Ekki kemur fram hvort Vinstri græn geri ráð fyrir að rík­is­sjóður styðji við sveit­ar­fé­lögin með fjár­fram­lögum í þeim efnum og ekki kemur heldur fram hversu mikið eigi að lengja fæð­ing­ar­or­lofið, hvenær það eigi að ger­ast eða hversu mik­ill kostn­aður geti hlot­ist af því.

Þá vilja Vinstri græn standa að „end­ur­reisn barna­bóta­kerf­is­ins“ svo það nái til fleiri barna­fjöl­skyldna. Ekkert er talað um upp­hæðir í því sam­hengi né aðrar tölu­legar stað­reyndir.

Vinna á að úrbótum á fram­færslu öryrkja og setja tekju­lægstu hópana og öryrkja með börn í for­gang, sam­kvæmt kosn­inga­á­herslum Vinstri grænna. Ekki er nefnt hvort afnema eigi tekju­skerð­ingar eða hvort hækka eigi líf­eyr­is­greiðslur, né annað.

Vinstri græn vilja taka vel á móti fólki á flótta, bæði kvótaflótta­mönnum og umsækj­endum um alþjóð­lega vernd, enda aldrei fleira fólk verið á flótta vegna stríðs­á­taka og lofts­lags­breyt­inga. Hins vegar er ekki minnst á með hvaða hætti eigi að gera slíkt eða hvort Ísland eigi að hafa frum­kvæði að því að bjóða flótta­fólki í meira mæli hæli hingað til lands.

Í kafla um mann­rétt­indi og kynja­jafn­rétti segir að halda þurfi áfram því verk­efni að útrýma kyn­bundnu ofbeldi í sam­fé­lag­inu. Ekki er til­greint til hvaða aðgera á að grípa í þessu skyni, hvort mennta­kerfið verði eflt til þess eða aðrar leiðir farnar. Þá segir að tryggja þurfi betur rétt­ar­stöðu brota­þola kyn­bundis ofbeldis, kyn­ferð­is­of­beldi og áreitni með skýrum laga­breyt­ingum og mark­vissri fram­kvæmd.

Í nýj­ustu könnun á fylgi stjórn­mála­flokk­ana, sem MMR fram­kvæmdi fyrir Morg­un­blaðið og birt­ist 26. ágúst síð­ast­lið­inn, mæld­ist stuðn­ingur við Vinstri græn 10,9 pró­sent. Miðað við útreikn­inga myndi það skila flokknum sjö þing­mönnum. Í umfjöllun Morg­un­blaðs­ins er skipt­ing þing­sæta eftir kjör­dæmum greind, þó sá fyr­ir­vari sé settur að sökum þess að fá svör séu á bak við fylg­is­hlut­fall í hverju kjör­dæmi beri að taka slíkri skipt­ingu með varúð.

Athygli vekur engu að síður að Vinstri græn mæl­ast ekki með mann inni í Norð­aust­ur­kjör­dæmi, því kjör­dæmi sem lengst af hefur verið hvað sterkasta vígi flokks­ins. Oddviti flokks­ins þar er Bjarkey Olsen Gunn­ars­dóttir, þing­flokks­for­maður Vinstri grænna. Hún tók odd­vita­sætið eftir að Óli Hall­dórs­son, sem varð hlut­skarpastur í próf­kjöri flokks­ins, ákvað að víkja úr því vegna veik­inda í fjöl­skyld­unni. Stein­grímur J. Sig­fús­son, for­seti Alþingis og fyrr­ver­andi for­maður flokks­ins, hafði setið í odd­vita­sæt­inu óslitið frá árinu 1999 en ákvað að gefa ekki kost á sér að nýju fyrir kom­andi kosn­ingar.

Í könnun Maskínu fyrir Stöð 2, sem birt var 24. ágúst síð­ast­lið­inn, mæld­ust Vinstri græn næst stærst flokka, með 14,2 pró­senta stuðn­ing kjós­enda. Í kosn­ing­unum 2017 fékk flokk­ur­inn 16,9 pró­senta fylgi og 11 þing­menn kjörna. Tveir þing­menn, Andrés Ingi Jónsson og Rósa Björk Brynj­ólfs­dóttir, sögðu hins vegar skilið við flokk­inn á kjör­tíma­bil­inu.