Greining

Hörmulegar farsóttir sem gengu yfir Íslendinga

Íslendingar hafa oftar en einu sinni gengið í gegnum hörmungar vegna farsótta. Heimdildir lýsa því að ung stúlka bjó vikum saman á afskekktum bóndabæ með föður sínum látnum úr Stóru bólu.

Karl Th. Birgisson

21. mars 2020 · 18:00

Birtist upphaflega í Stundinni fyrir 7 árum.

Faraldur er varla nema hóflega ógnvekjandi orð. Farsótt er strax hættulegri. Að við tölum ekki um drepsótt eða hreinlega plágu.

Öllum þessum hafa Íslendingar þó kynnzt og fleiru til. Hér er örstutt söguleg upprifjun um pestir og læknavísindi.

Plágan

Fyrsta sæmilega skráða tilvik farsóttar á Íslandi er Plágan mikla, sem barst til Íslands árið 1402.

Þetta var hálfri öld eftir að sama plága hafði herjað á Norður-Evrópu og drepið þar tugþúsundir að lágmarki. Þetta var reyndar lífseig pest, því að hennar varð vart reglulega í margar aldir upp frá því.

En þótt Plágan hafi borizt hingað fyrst árið 1402 kom hún aftur nokkrum áratugum síðar, og þá var farið að tala um Pláguna fyrri og síðari, en löngu seinna komst sá siður á að kalla þessa drepsótt Svartadauða.

Því að drepsótt var hún sannarlega. Plágan var sennilega bráðsmitandi lungnapest, sem dró fólk til dauða á örfáum dögum. Svo segir …

Kjósa

Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Deila

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

ViðtalLífið á Grensás

Prófaði brimbretti í fyrsta skipti og lamaðist

Wojciech Jarosz vann á Keflavíkurflugvelli en eftir örlagaríkt frí í Karíbahafinu sækir hann nú endurhæfingu á Grensásdeild í von um að geta staðið aftur upp einn daginn. Sjaldgæfur kvilli sem byrjendur á brimbrettum geta fengið olli lömun fyrir neðan mitti.

GagnrýniSvikasögur

„Ef ég væri Pamela í Dallas“

Sigríður Jónsdóttir skrifar um Svikasögur eftir Maríu Reyndal, sem sýnt er í Borgarleikhúsinu.

Innlent

RÚV heimilt að fækka útvarpsstöðvum samkvæmt frumvarpsdrögum

RÚV má fækka útvarpsstöðvum verði ný drög að frumvarpi um RÚV samþykkt. Þá er stefnt á að RÚV dragi úr vægi sínu á auglýsingamarkaði um 10 prósent.

BækurÞegar gervigreindin tekur yfir

Taka metsölubók af tilnefningarlista vegna ásakana um notkun gervigreindar

Kanadísk-haítíski rithöfundurinn Thelyson Orelien neitar að hafa notað gervigreind við gerð fyrstu skáldsögu sinnar. Ásakanir um ritstuld í eldri skrifum hans hafa einnig komið fram og útgefandi hans í Kanada hefur frestað kynningarferð hans.

Aðsent

Rósa Björk Brynjólfsdóttir

Loftslagsskuldin er framtíðarskuld

Rósa Björk Brynjólfsdóttir, formaður Vinstri grænna, skrifar um kostnað aðgerðaleysis í loftslagsmálum og ábyrgð gagnvart komandi kynslóðum.

Erlent

Meta talið hafa blekkt notendur í Cambridge Analytica-málinu

Kviðdómur í Nýju-Mexíkó komst að þeirri niðurstöðu að Meta hefði gefið notendum villandi upplýsingar um persónuvernd og miðlun persónuupplýsinga. Ríkið krefst sekta sem gætu numið milljörðum dala.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Stjórnmál

Reikna ellilífeyri rangt samkvæmt orðalagi laga

Ellilífeyrisgreiðslur hafa miðað við of lágt frítekjumark í nær áratug samkvæmt orðalagi laga. Milljarðar eru undir en Tryggingastofnun túlkar lögin út frá lögskýringargögnum. Skrifstofa Alþingis segir lögin ekki uppfylla kröfur og ráðuneytið hyggst skoða hvort þeim þurfi að breyta.

Innlent

Starfsleyfi sex lækna felld niður eftir umfjöllun

Embætti landlæknis tók mál 13 lækna til skoðunar í kjölfar rannsóknar Heimildarinnar og erlendra miðla á læknum sem héldu starfsleyfi í einu landi eftir að hafa misst það í öðru. Sex starfsleyfi hafa verið felld niður og eitt takmarkað.

Aðsent

Stefán Ólafsson

Skuggaleg skynsemi hagfræðinga

Stefán Ólafsson skrifar um hagfræði sem hlífir breiðu bökunum en leggur byrðarnar á þau mjórri. „Almenningur ætti að vera á varðbergi þegar spámenn nýfrjálshyggju-hagfræðanna stíga á stokk,“ skrifar hann.

StjórnmálTækniskólamálið

Samskipti Hafnarfjarðarbæjar við lóðarhafa lítil síðustu 3 ár

Einn lóðarhafa í Hafnarfirði þar sem reisa átti Tækniskólann fékk tilboð sem hann féllst ekki á. Síðan voru samskipti lítil. Fyrrverandi bæjarstjóri fer undan í flæmingi.

ViðtalLífið á Grensás

„Þegar þú ert með flókin dæmi vilja kerfin illa tala saman“

Yfirlæknir og deildarstjóri á Grensásdeild segja ungt fólk mæta fjölda áskorana eftir útskrift af deildinni. Dæmi séu um að ungt fólk sé sent á elliheimili eða bíði í lengri tíma eftir þjónustu. Heilaskaðar hjá ungu fólki geta reynt á maka, fjölskyldur og nærsamfélagið en gefandi sé að sjá fólk halda aftur út í lífið eftir vel heppnaða endurhæfingu.

Umhverfið

Samdráttur milli ára en Ísland langt frá loftslagsmarkmiðum

Ísland mun draga úr samfélagslosun um 21 prósent árið 2030 miðað við árið 2005 og er því langt frá loftslagsmarkmiðinu um 41 prósenta samdrátt. Losun dróst þó saman í öllum meginflokkum milli ára.

Mest lesið í mánuðinum

Innlent

Hvað gerðist á Krýsuvíkurvegi?

Ökumaður bifreiðar sem hafnaði utan vegar á Krísuvíkurveginum, þar sem þrennt lét lífið, var á 233 kílómetra hraða samkvæmt appi sem ungmenni nota sín á milli til þess að fylgjast með hraðatölum.

ViðtalLífið á Grensás

Katla sem breytti heilbrigðiskerfinu

Enginn á Íslandi hefur lifað af jafn alvarlegan mænuskaða og Katla Guðnadóttir sem lenti í dularfullu bílslysi 22 ára gömul. Hún er föst á Grensásdeild þar sem kerfið hefur ekki afgreitt beiðni hennar um heimaþjónustu. Barátta hennar hefur þegar skilað fordæmalausri ákvörðun í heilbrigðisráðuneytinu en oft líður henni eins og fólki hefði þótt það auðveldara ef hún hefði ekki lifað slysið af.

Hátekjulistinn

Kennari á hátekjum: „Hef verið að halda vel utan um mitt“

Skógræktar- og ferðaþjónustubóndinn og kennarinn, Jóhanna Halldóra Sigurðardóttir, situr í þriðja sæti hátekjulistans á Vesturlandi. „Þetta kemur mér verulega á óvart. Það eru margir stórlaxar á svæðinu,“ segir hún. Jóhanna vill helst að skattar hennar fari í málefni fatlaðra og betri vegi í Dalabyggð.

Hátekjulistinn

Fjárfestir í foreldrahúsum

Markús Máni Skúlason er 24 ára og því yngsti karlmaðurinn á hátekjulistanum í ár. Hann byrjaði að fjárfesta 18 ára og segir að á yngri árunum sé mikilvægt að „vera duglegur að endurfjárfesta“ og ekki eyða því sem maður hefur safnað.

Innlent

Þrjú ungmenni látin eftir slys á Krýsuvíkurvegi

Piltur og tvær stúlkur létust í slysi í nótt.

Stjórnmál

Sagði af sér eftir skilaboð frá félagsmálaráðuneytinu

Félagsmálaráðuneytið sagði formanni endurhæfingarráðs að boða ekki til frekari funda. Hann baðst lausnar í kjölfarið. Ráðuneyti Ölmu Möller og Ingu Sæland hafa ekki náð saman um hlutverk ráðsins, sem átti að tryggja faglega ráðgjöf og samþættingu endurhæfingarmála á milli ráðuneyta.