Þrælahald

Skrifari þessa pistils flutti til Kaup­manna­hafnar sum­arið 2010. Íbúðin var í blokk í fjöl­býl­is­húsa­hverfi, þús­undir íbúða á til­tölu­lega litlu svæði, húsin allt upp í tólf hæðir. Íbúarnir á öllum aldri, meiri­hlut­inn fjöl­skyldu­fólk í yngri kant­inum.

Fljót­lega eftir kom­una fór pistla­skrif­ari að veita athygli sendi­bílum sem komu á öllum tímum dags að húsum í hverf­inu og lögðu, iðu­lega að hluta uppi á gang­stéttum, kyrfi­lega merktir Nemlig.com. Bíl­stjór­arnir virt­ust alltaf vera á hrað­ferð. Hlupu nán­ast út úr bíl­unum, stöfl­uðu gráum frauð­plast­kössum, merktum nemlig.com, á hand­vagna og tóku svo til fót­anna að til­teknum hús­núm­erum, þar sem hringt var á bjöllu. Eftir skamma stund kom bíl­stjór­inn aftur út, oft með sams­konar kassa (tóma) og smellti þeim í bíl­inn. Svo var haldið að næstu húsa­þyrp­ingu þar sem sagan end­ur­tók sig. Pistla­skrif­ari, sem hafði ungur lært að nemlig þýddi nefni­lega, einmitt, eða það er að segja, komst brátt að því að Nemlig.com var net­verslun sem hafði verið stofnuð þetta sama ár, 2010. Bíl­stjór­arnir með frauð­plast­kass­ana voru sem sé að færa fólki mat, og aðrar nauð­synjar til heim­il­is­ins, heim að dyrum. Nemlig.com hitti í mark, ef svo má segja, og starf­semin óx hratt og það gerði vöru­úr­valið líka.

Stórfyrirtæki á dönskum dagvörumarkaði

Til að gera langa sögu stutta er Nemlig.com í dag stór­fyr­ir­tæki á dönskum dag­vöru­mark­aði. Þótt æ fleiri „hefð­bundnar“ versl­anir í Danmörku bjóði nú sams­konar þjón­ustu hafa við­skiptin hjá Nemlig.com auk­ist ár frá ári.

Á heima­síðu fyr­ir­tæk­is­ins má sjá að vöru­teg­und­irnar eru um það bil 12 þús­und og starf­menn um 9 hund­ruð. Fyr­ir­tækið státar sig af hraðri og góðri þjón­ustu, miklu vöru­úr­vali og verði sam­bæri­legu því sem lægst ger­ist í hefð­bundnum versl­unum, sem kenna sig við lágt verð. Í könnun sem óháð rann­sókn­ar­stofnun gerði á tveggja mán­aða tíma­bili sl. haust kom í ljós að meira en fjórð­ungur allra heim­ila í land­inu hafði átt við­skipti við Nemlig.com. Könnunin sýndi líka að nær allir sem verslað höfðu við fyr­ir­tækið hugð­ust halda því áfram.

Losna við að fara í búðina

Stefan Plenge, stofn­andi og fram­kvæmda­stjóri Nemlig.com, hefur í við­tölum sagt að ástæð­urnar fyrir vel­gengni fyr­ir­tæk­is­ins séu nokkrar.

Mörgum þyki þægi­legt að þurfa ekki að fara í búð­ina, rölta um með minnismið­ann og standa svo í röð­inni við kass­ann. Og að vera laus við að drösla vör­unum heim. Geta bara setið við tölv­una heima og gert inn­kaupin í róleg­heitum. Frá upp­hafi hafi verið lögð mikil áhersla á að pant­anir væru afgreiddar á réttum tíma, miðað er við að afhend­ing fari fram innan sól­ar­hrings. Enn­fremur að við­skipta­vin­ur­inn geti treyst því að fá það sem hann bað um, fái ekki pakka af hafra­grjónum í stað­inn fyrir kjúklinga­bring­urnar, eins og fram­kvæmda­stjór­inn orð­aði það í við­tali. Síðast en ekki síst þurfi verðið að vera sam­bæri­legt við það sem býðst í hefð­bundnum versl­unum.

„Þetta eru ástæð­urnar fyrir vel­gengni Nemlig.com“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn í við­tali við DR, danska útvarpið.

Hin hliðin

Stundum er kom­ist svo að orði að á hverjum pen­ingi séu tvær hliðar. Það á sann­ar­lega við um net­versl­un­ina Nemlig.com. Við­skipta­vin­irnir eru ánægðir, við­skiptin fara vax­andi, allt í lukk­unnar vel­standi. Það er önnur hlið pen­ings­ins, ef svo mætti segja. Hin hliðin, sú sem snýr að starfs­fólk­inu er ekki jafn fögur.

Fyrir skömmu birt­ist í dag­blað­inu Politi­ken frá­sögn fyrr­ver­andi starfs­manns hjá Nemlig.com. Í fram­haldi af þessu við­tali fóru blaða­menn fleiri danskra miðla að birta frá­sagnir, fyrr­ver­andi og núver­andi starfs­manna Nemlig.com. Blaða­maður Information sagði að það hefði verið eins og að taka lok af potti og allt bullar uppúr. Frá­sagnir starfs­fólks­ins eru allar á sömu lund og lýsa þeim kröfum sem stjórn­endur fyr­ir­tæk­is­ins gera til starfs­fólks­ins. Þar þarf að hlaupa hratt, svo hratt að með ólík­indum virð­ist.

[adspot]

Áður­nefndur starfs­maður, sem Politi­ken ræddi við vann á lag­ernum hjá Nemlig.com. Hann sagð­ist hafa vaknað klukkan fimm á morgn­ana og borðað góðan morg­un­mat, og nokkrar verkja­töflur. Þegar komið var á vinnu­stað­inn fékk hann stóran vagn. Iðulega eru allt að tólf kassar, áður­nefndir frauð­plast­kassar, á vagn­inum. Hver kassi með vörum í getur vegið 10 – 12 kíló.

Kapphlaup við klukkuna

Svo hefst það sem kalla mætti kapp­hlaup við tím­ann. Starfs­mað­ur­inn er með heyrn­ar­tól og gegnum þau fær hann fyr­ir­skip­anir um hvaða vörur eigi að setja í kass­ana. Hver vara hefur hillu­númer og tölvu­röddin skipar fyrir. Hraðinn skiptir öllu máli, afköstin eru tíma­mæld og allt bygg­ist á því að vera sem fljót­astur. Ef við­kom­andi vara er ekki á lag­er­hill­unni verður að kalla eftir aðstoð (sem tefur fyrir) og það kemur niður á afkasta­mæl­ing­unni. Þessi starfs­maður, sem að lokum sagði upp, sagði að á meðan hann vann hjá Nemlig.com hefði hann iðu­lega fengið martraðir á nótt­unni. Þær voru alltaf eins, hann var að klifra upp í hillu til að ná í vöru og datt niður á hart stein­gólfið. Varð óvinnu­fær og þá missti fjöl­skyldan land­vist­ar­leyfið. ,,Þegar við fluttum til Dan­merkur hélt ég að við myndum kynn­ast frelsi, ekki því sem ég vil kalla þræla­hald. Á lag­ernum hjá Nemlig.com. Ég gat ekki einu sinni fengið mér að drekka, því það kall­aði á sal­ern­is­ferð. Slíkt kemur niður á afkasta­mæl­ing­unni. Nú er ég atvinnu­laus, en er að leita að vinnu. Hún getur ekki orðið verri en hjá Nemlig.com.“

Eingöngu útlendingar á lagernum

Starfs­maður sem blaða­maður Information ræddi við (undir nafn­leynd) sagði að margt hefði komið á óvart þegar hann hóf störf hjá Nemlig.com. Það fyrsta sem hann tók eftir að á lag­ernum var ekki ekki einn ein­asti Dani. Eingöngu fólk frá Asíu, Mið- Aust­ur­löndum, Afríku og Austur- Evrópu. Svo er það kapp­hlaupið um að raða í kass­ana, þar kepp­ast allir við að vinna sem hrað­ast. Hlaupa um með níð­þunga vagn­ana, inn á milli koma lyft­arar á fullri ferð eftir göng­unum, þeir skapa stór­hættu. „Stundum hef ég hugsað um hvað ger­ist ef það kvikn­aði í hér inni. Það eru margir neyð­ar­út­gangar en innan við þá alla eru full vöru­bretti, þetta er kolólög­legt en eng­inn gerir neitt.“

Dag­blaðið Politi­ken komst yfir blað sem sýnir hvað starfs­maður á lag­ernum hefur langan tíma til að finna hverja vöru og koma henni fyrir í heim­send­ing­ar­kass­anum, á vagn­inum. Í græn­met­is­deild­inni hefur starfs­mað­ur­inn 9 sek­úndur til að finna vör­una, í þurr­vöru­deild­inni og kæli­vör­unum 12 sek­úndur, í kæli­vör­unum og í frysti­vör­unum 14 sek­úndur. Þarna þarf aldeilis að halda vel á spöð­unum að mati blaða­manns Politi­ken.

Svo eru það bílstjórarnir

Fyr­ir­komu­lagið hjá Nemlig.com hefur til þessa verið þannig að bíl­stjór­arnir hafa verið verk­takar en Nemlig.com á bíl­ana. Þeir fá iðu­lega, með mjög skömmum fyr­ir­vara, boð um að mæta til vinnu. Þegar þeir mæta vita þeir ekki hvað vinnu­tím­inn verður langur í það skiptið. Í við­tölum hefur komið fram að margir þeirra hafa unnið allt að 15 klukku­stundir á sól­ar­hring, vikum saman. Einn þeirra sagð­ist hafa unnið 12- 14 tíma á dag í meira en fjóra mán­uði, án þess að fá einn ein­asta frí­dag. „Af hverju læt­urðu bjóða þér þetta“ spurði blaða­mað­ur­inn. Svarið var að ef hann segð­ist ekki geta komið í dag væri ekki víst að það yrði aftur hringt í hann þannig að „ég þori ekki annað en að mæta“.

Tíma­á­ætl­unin sem bíl­stjór­unum er gert að vinna eftir er ströng. Svo ströng að úti­lokað er að fylgja henni. Það hafa blaða­menn sann­reynt. Og ef þeir mæta ekki með vör­urnar á til­teknum tíma, fá þeir sekt. Svo háa að hún nemur launum heils dags. Einn við­mæl­andi Information sagði frá því að einu sinni hefði orðið árekstur við gatna­mót ein­stefnu­götu þar sem hann átti að afhenda vörur. Vegna þessa varð hann 12 mín­útum of seinn með vör­urnar. Ekkert var hlustað á skýr­ingar hans.

Ráðherra, þingmenn og stéttarfélög blanda sér í málið

Umfjöll­unin um Nemlig.com hefur vakið mikla athygli í Danmörku. Atvinnu­mála­ráð­herr­ann hefur tjáð sig og sagt að í sínu ráðu­neyti verði mál Nemlig.com skoðuð sér­stak­lega og sömu­leiðis önnur fyr­ir­tæki, án þess að hann nefndi þau með nafni. Þingmenn hafa talað á sömu nótum. Fram­kvæmda­stjóri Nemlig.com hefur sagt að um sé að ræða sér­staka ófræg­ing­ar­her­ferð gegn fyr­ir­tæk­inu. Þetta kalla þing­menn og for­svars­menn stétt­ar­fé­laga aum­legt yfir­klór. Stétt­ar­fé­lögin segja að nú verði Nemlig.com sett undir smá­sjána og það vinnu­lag sem tíðkast hefur verði ekki liðið.

Síð­ast­lið­inn mánu­dag, 12. apríl héldu for­svars­menn stétt­ar­fé­laga fund með stjórn­endum Nemlig.com. um mál­efni bíl­stjór­anna. Þar hélt fram­kvæmda­stjóri Nemlig.com því fram að bíl­stjór­arnir væru verk­takar og ynnu því á eigin ábyrgð, varð­andi tíma­á­ætl­anir og fleira. Þetta segja stétt­ar­fé­lögin ólög­legt. Skömmu eftir fund­inn sendi Nemlig.com frá sér yfir­lýs­ingu þar sem fram kom að fyr­ir­komu­lagi vöru­dreif­ing­ar­innar yrði breytt, og sek­ta­kerfið fellt úr gildi. „Við munum ekki láta staðar numið og ein­skorða aðgerðir okkar við bíla­stjór­ana“ sagði Jan Villad­sen stjórn­ar­maður í stétt­ar­fé­lagi bíl­stjóra.

Ekki látið sitja við orðin tóm

Annar fundur Nemlig.com með stétt­ar­fé­lögum var hald­inn sl. mið­viku­dag. Að honum loknum sagði tals­maður stétt­ar­fé­lag­anna ljóst að verk­efnið sem leysa þyrfti væri í sjálfu sér ekki sér­lega flókið. Regl­urnar séu til staðar, þær sé að finna í samn­ingum og vinnu­lög­gjöf. „Það þarf ein­fald­lega að tryggja að þeim reglum og samn­ingum sé fylgt.“ Hann benti líka á að að til stæði að skoða mörg fleiri fyr­ir­tæki og bætti svo við „við kærum okkur ekki um að vinnu­lag eins og tíðkast til dæmis hjá sumum banda­rískum fyr­ir­tækjum verði tekið upp hér.“ Hann vildi ekki nefna nöfn en blaða­menn telja full­víst að hann hafi verið að vísa til net­versl­un­ar­innar Amazon.com.