Bogi útskýrir viðskiptajöfnuðinn

Í öðrum þætti af Ferð til fjár trufl­aði Helgi Seljan, annar umsjón­ar­manna þátt­anna, Boga Ágústs­son eina ferð­ina enn við að lesa upp kvöld­fréttir. „Fyr­ir­gefðu Bogi, við­skipta­jöfn­uður,“ sagði Helgi með spurn­ar­tón. Bogi var þá að greina frá nýjum upp­lýs­ingum frá Seðla­bank­anum um greiðslu­jöfnuð við útlönd á fjórða árs­fjórð­ungi.

„Við­skipta­jöfn­uður mælir mun­inn á verð­mæti inn- og útflutn­ings. Ef við flytjum út fyrir tíu millj­arða og inn fyrir níu millj­arða þá er við­skipta­jöfn­uð­ur­inn hag­stæður um einn millj­arð króna,“ sagði Bogi. „Þetta er mæli­tæki til þess að fylgj­ast streymi pen­inga inn og út úr land­inu. Við­skipta­jöfn­uð­ur­inn tekur til­lit til bæði einka­að­ila og opin­bera aðila.“

Eins og hann benti Helga á, þá þarf við­skipta­halli ekki endi­lega að vera slæmur. „Það getur verið merki um að ein­hver sé að fjár­festa í ein­hverju, sem síðan mun leiða til meiri útflutn­ings. Þá jafn­ast við­skipta­hall­inn út,“ sagði Bogi.

Auk þess að mæla mun á verð­mæti inn- og útflutn­ings þá tekur við­skipta­jöfn­uður til­lit til greiðslna á vöxtum, arði og lánum milli inn­lendra og erlendra aðila. Kallast það jöfn­uður frum­þátta­tekna og saman kall­ast pen­inga­flæðið greiðslu­jöfn­uður.

Skiptir þetta mál?

„Nei, í raun­inni ekki,“ sagði hann síðan þegar Helgi spurði hvort við­skipta­jöfn­uð­ur­inn skipti hann þá engu máli í dag­legu lífi. „En ef við­skipta­hall­inn er við­var­andi þá getur það leitt til þess að krónan veik­ist, við gætum þurft að taka lán til þess að bæta upp við­skipta­hall­ann og að allt sem við flytjum inn frá útlöndum hækki í verði,“ sagði Bogi.

Gengi krón­unnar hefur mikið að segja um verð­mæti útflutn­ings­varn­ings og verð á inn­fluttum vörum. Sterkara gengi krón­unnar þýðir að minna fæst fyrir útflutn­ing­inn, ódýr­ara er að flytja inn og ýtir þannig sterkara gengi undir við­skipta­halla. Þessi þróun sást vel fyrir efna­hags­hrunið 2008, eins og sjá má á graf­inu hér fyrir neðan. Súlurnar sýna við­skipta­jöfn­uð­inn á hverju ári frá 2004, mik­ill við­skipta­halli var á árunum fyrir hrun: verð­mæti útflutn­ings­vara og þjón­ustu var miklu minna en verð­mæti varn­ings sem var fluttur til lands­ins.

Við­skipta­jöfn­uður 2004 - 2014 |Create infographics

Með veik­ara gengi, auknu virði útflutn­ings og minni inn­flutn­ingi, þá dróst við­skipta­halli veru­lega saman eftir hrun og var jákvæður árið 2013. Allt útlit er fyrir að það verði einnig afgangur af við­skiptum í ár, en upp­lýs­ingar um við­skipta­jöfnuð á síð­asta árs­fjórð­ungi 2014 hafa ekki verið birtar (og sýnir súlan fyrir 2014 því aðeins við­skipta­jöfn­uð­inn á fyrstu níu mán­uðum árs­ins).

Við­skipta­jöfn­uður 2004 til 2014 (án áhrifa gömlu bank­anna frá 4. árs­fjórð­ungi 2008) |Create infographics

Í fyrsta graf­inu er ekki tekið sér­stakt til­lit til þrota­búa gömlu bank­anna. Vegna þess hve mikil áhrif upp­gjör þeirra getur haft á við­skipta­jöfn­uð­inn, þá birtir Seðla­bank­inn við­skipta­jöfnuð bæði með og án áhrifa gömlu bank­anna. Í graf­inu hér að ofan má sjá þró­un­ina án áhrifa gömlu bank­anna.

Kjarninn og Stofnun um fjár­mála­læsi hafa tekið höndum saman og munu fjalla ítar­lega um heim­il­is­fjár­mál sam­hliða þátt­unum Ferð til fjár, sem sýndir verða á RÚV næstu vikur. Mark­miðið: Að stuðla að betra fjár­mála­læsi hjá lands­mönnum! Næsti þáttur er á dag­skrá fimmtu­dag­inn 29. jan­úar. Fylgstu með á Facebook-síðu Ferðar til fjár.