Þögla einkavæðingin í heilbrigðiskerfinu: „Sjá menn ekki hvert stefnir?“

„Það er alvar­legt að for­gangs­röð­unin innan heilsu­gæsl­unnar í dag byggi í meira mæli á eft­ir­spurn sjúk­ling­anna og ekki eftir því hver það er sem mest þarf á lækn­is­að­stoð að halda. Þetta er ekki í sam­ræmi við þær sið­ferði­legu meg­in­reglur sem eiga að stýra heilsu­gæsl­unni,“ sagði rík­is­end­ur­skoð­andi Sví­þjóðar, Jan Landahl, um skýrslu sem fjall­aði um hvernig einka­rekstr­ar­væð­ing á heilsu­gæsl­unni í land­inu hefði tek­ist. Skýrslan var gefin út í fyrra og bar yfir­skrift­ina „Primär­vår­dens styrn­ing – efter behov eller efter­frågan?“ eða „Stjórnun heilsu­gæsl­unnar – eftir þörfum eða eft­ir­spurn?“

Á sænsku er þessi einka­rekstr­ar­væð­ing, sem hófst árið 2009, kölluð „vår­dval“ en á íslensku mætti tala um heilsu­gæslu­val sem felst þá í því að hverjum sjúk­lingi, sem er sjúkra­tryggður innan almanna­trygg­inga­kerf­is­ins, fylgir ákveðið fjár­magn innan kerf­is­ins sama hvaða heilsu­gæslu­stöðvar hann ákveður að leita til. Rekstur heilsu­gæslu­stöðva fær því ekki háar upp­hæðir á fjár­lögum hvers árs, líkt og hér á Íslandi, heldur ræðst fjár­streymi til þeirra af sjúk­linga­fjölda. Ef sjúk­ling­ur­inn leitar til rík­is­rek­innar heilsu­gæslu­stöðvar þá fær við­kom­andi stöð greitt fyrir heim­sókn­ina frá sænskum sjúkra­trygg­ingum en ef sjúk­ling­ur­inn leitar til einka­rek­innar heilsu­gæslu­stöðvar fær sú stöð greitt fyrir heim­sókn hans. Breyt­ingin var gerð í Svíþjóð á dögum hægri stjórnar Fredrich Rein­feldts, for­sæt­is­ráð­herra og for­manns flokks­ins Moder­atarna, og byggði rann­sókn sænsku rík­is­end­ur­skoð­un­ar­innar því á fimm ára reynslu Svía af heilsu­gæslu­val­inu.

Tekið skal fram að þó að breyt­ing­arnar á sænsku heilsu­gæsl­unni hafi verið inn­leiddar í tíð hægri stjórnar í Svíþjóð þá hefur núver­andi vinstri-græna minni­hluta­stjórn Sós­í­alde­mókrata og Umverf­iss­flokks­ins ekki kynnt hug­myndir um að til standi að breyta þessu kerfi í því landi. Þverpóli­tísk sátt virð­ist hafa skap­ast um þetta kerfi í Svíþjóð.

Grundvallarbreyting á heilsugæslunni

Kristján Þór Júl­í­us­son heil­brigð­is­ráð­herra hefur nú tekið ákvarð­anir um opnun þriggja nýrra einka­rek­inna heilsu­gæslu­stöðva á höf­uð­borg­ar­svæð­inu sem eiga að keppa um við­skipta­vini við aðrar stöðvar. Í kjöl­farið verða fimmtán rík­is­reknar og fimm einka­reknar heilsu­gæslu­stöðvar á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Kristján hefur talað fyrir þeim mögu­leika að taka upp svipað kerfi á höf­uð­borg­ar­svæð­inu og gert hefur verið í Svíþjóð með heilsu­gæslu­val­inu og verða þessar breyt­ingar inn­leiddar á næsta ári. 

Athuga­semd rit­stjórnar: Í prent­aðri útgáfu Stund­ar­innar voru gerð mis­tök við vinnslu grein­ar­innar sem leiddu til þess að svör frá vel­ferð­ar­ráðu­neyti Krist­jáns Þórs Júl­í­us­sonar birt­ust ekki með grein­inni í blað­inu líkt og til stóð. Þá var myndum og nöfnum álits­gjafa ruglað saman þannig að myndir af álit­gjöf­unum voru ekki á réttum stað með réttum textum. Þessi mis­tök eru ekki í grein­inni hér á vefnum. Hluta­að­eig­andi, vel­ferð­ar­ráðu­neytið og álits­gjaf­arnir sem um ræðir, sem og auð­vitað les­endur eru beðnir vel­virð­ingar á þessu. 

Rit­stjórn Stund­ar­innar

sdfdsf