Lýðskrum og ómálefnaleg rök falla utan réttarverndar tjáningarfrelsisákvæða stjórnarskrár Íslands og mannréttindasáttmála sem Ísland hefur undirgengist. Þetta er mat Héraðsdóms Reykjavíkur og fullyrt í tveimur dómum sem dómarinn Arnar Þór Jónsson kvað upp í gær. 

Eins og greint hefur verið frá í fjölmiðlum voru Odd­ný Arn­ars­dótt­ir og Hild­ur Lilliendahl Viggós­dótt­ir dæmd­ar til greiðslu miska­bóta vegna um­mæla sem þær létu falla á samfélagsmiðlum eftir að Frétta­blaðið hafði slegið því upp á forsíðu að tveir karlmenn væru grunaðir um að fremja hrotta­leg kyn­ferðis­brot í íbúð í Hlíðunum sem hefði verið „út­bú­in til nauðgana“. Málin voru felld niður og mennirnir ekki ákærðir. Fréttablaðið dró fréttina þó aldrei til baka né baðst afsökunar á framsetningunni en fréttamenn sem skrifuðu um Hlíðamálið og aðrir sem tjáðu sig um mennina líkt og þeir væru sekir hafa verið dæmdir til greiðslu miskabóta.

Í öðrum dóminum er stefnda gagnrýnd fyrir að birta ummæli um mennina undir yfirskriftinni „Ekki mínir almannahagsmunir“. Telur dómurinn að skilgreina verði „lagaleg hugtök á borð við almannahagsmuni“ út frá hlutlægum forsendum en ekki huglægum og persónubundnum. Bent er á að þótt lög eigi rætur að rekja til almennings þá sé ekki þar með sagt að almennum borgurum leyfist að „taka lögin í sínar hendur“. 

„Ef hafna ætti þessu og selja hverjum og einum sjálfdæmi í þessum efnum molnar réttarríkið innanfrá samhliða því að borgararnir verða ofurseldir duttlungum þeirra sem best gengur að sölsa undir sig áhrif og völd. Á þennan hátt plægir afstæðishyggja jarðveg harðstjórnar og kúgunar, þar sem æðstu hugsjónum réttarríkisins, á borð við einstaklingsfrelsi og mannréttindi, er vikið til hliðar í þágu gerræðis,“ segir í dóminum. „Hér kristallast nauðsyn þess að borgararnir gangi ekki svo í langt í einstaklingsbundinni eða dilkakenndri sérhyggju að þeir slíti í sundur lögin og þar með friðinn.“

„Ómálefnaleg rök, dylgjur, sögusagnir, múgæsing og lýðskrum á ekki erindi inn í slíka umræðu og er ekki verndað af tjáningarfrelsisákvæðum stjórnarskrár“

Það sem er þó einna athyglisverðast í dómunum er textabrot – rétt á eftir umfjöllun um grunngildi réttarríkisins og mikilvægi þess – þar sem því er slegið föstu að ýmiss konar tjáning falli utan þeirrar réttarverndar sem tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrár Íslands og mannréttindasáttmála veita. 

Héraðsdómur segir að í lýðræðisríki sé mikilvægt að fjölmiðlar og almenningur veiti handhöfum opinbers valds nauðsynlegt aðhald og bætir við: „Það gera menn með málefnalegri gagnrýni, sem grundvölluð er á staðreyndum og haldföstum rökum sem reist eru á traustum grunni. Í því ljósi blasir við að ómálefnaleg rök, dylgjur, sögusagnir, múgæsing og lýðskrum á ekki erindi inn í slíka umræðu og er ekki verndað af tjáningarfrelsisákvæðum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála.“