„Ég kæri mig ekki um opn­ari landa­mæri fyrir föru­fólk,“ skrifar Helgi Magnús Gunn­ars­son vara­rík­is­sak­sókn­ari á Facebook-síðu sinni. „Eigum við þessa að vænta?“ spyr hann og deilir frétt um að hátt hlut­fall ofbeld­is­brota í Noregi sé framið af inn­flytj­endum. Þá lýsir hann þeirri skoðun að þöggun ríki um kyn­ferð­is­brot sem framin eru af múslimum í Bret­landi. 

Þetta eru þrjú nýleg dæmi um við­horf sem emb­ætt­is­mað­ur­inn lætur í ljós á Facebook-síðu sinni en und­an­farna mán­uði hefur hann ítrekað beint spjótum að minni­hluta­hópum á þeim vett­vangi og jafn­framt „lækað“ eins konar kyn­þátta­hyggju­boð­skap frá félags­skapnum Vakri, sam­tökum um evr­ópska menn­ingu.

Í fyrra flutti Helgi Magnús erindi á sam­komu í Berlín þar sem hann sagð­ist ekki hafa neitt á móti húð­lit og trú­ar­brögðum flótta­fólks svo lengi sem það sam­þykkti lífs­venjur og grund­vall­ar­reglur Vest­ur­landa. Sú væri ekki raunin í „sumum múslima­löndum“.

Nýlega birti hann svo hug­leið­ingu um þung­un­ar­rof þar sem hann gagn­rýnir mál­flutn­ing um „svo­kall­aðan sjálfs­á­kvörð­un­ar­rétt kvenna“ og segir tals­menn frjáls­lynd­ari lög­gjafar beita sams konar mælsku­brögðum og þeir sem rétt­læta morð á minni­hluta­hópum.

Sem vara­rík­is­sak­sókn­ari er Helgi Magnús Gunn­ars­son einn æðsti emb­ætt­is­maður rétt­ar­vörslu­kerf­is­ins á Íslandi. Óumdeilt er að opin­berir starfs­menn njóta tján­ing­ar­frelsis sam­kvæmt stjórn­ar­skrá og hafa rétt til þátt­töku í opinni og frjálsri umræðu um þjóð­fé­lags­mál. Þetta á við um hand­hafa ákæru­valds jafnt sem aðra emb­ætt­is­menn.

Af siða­reglum ákærenda má þó ráða að ekki sé aðeins ætl­ast til þess að þeir sýni óhlut­drægni í störfum sínum og hafni hvers kyns mis­munun á grund­velli kyn­þáttar, kyns, þjóð­ernis og trúar, heldur einnig að þeir forð­ist að tala og hegða sér með þeim hætti að hlut­leysi þeirra verði dregið í efa. 

Rík­is­sak­sókn­ara til aðstoðarSem vara­rík­is­sak­sókn­ari starfar Helgi Magnús náið með Sigríði Frið­jóns­dóttur rík­is­sak­sókn­ara, æðsta hand­hafa ákæru­valds á Íslandi. 

MYND: PRESSPHOTOS.BIZ - (GEIRIX)

Mega ekki rýra traust til ákæruvaldsins

Árið 2005 sam­þykkti ráð­stefna evr­ópskra rík­is­sak­sókn­ara leið­bein­ing­ar­reglur um siði og breytni opin­berra ákærenda. Þar er að finna sér­stakar reglur um breytni sak­sókn­ara í einka­lífi. „Opin­berir ákærendur mega með athöfnum í einka­lífi sínu hvorki stefna í hættu heið­ar­leika ákæru­valds­ins, rétt­sýni þess eða óhlut­drægni, né þeirri ímynd heið­ar­leika, rétt­sýni og óhlut­drægni sem það kann að njóta,“ segir í 4. gr. regln­anna. „Opin­berum ákærendum ber að sýna breytni sem stuðlar að og heldur við trausti almenn­ings á starfi þeirra.“ 

Þann 8. nóv­em­ber 2017 gaf rík­is­sak­sókn­ari út fyr­ir­mæli um siða­reglur fyrir ákærendur á Íslandi til fyll­ingar á evr­ópsku leið­bein­ing­ar­regl­unum. Þar segir í 3. gr.: „Ákærendur skulu gæta þess að fram­koma og fram­ganga þeirra utan starfs sé ekki til þess fallin að rýra traust til ákæru­valds­ins“. Fram kemur að ákærendur skuli forð­ast að haf­ast nokkuð það að sem er þeim til van­virðu og álits­hnekkis eða getur varpað rýrð á störf þeirra og dregið úr trausti almenn­ings gagn­vart þeim. Þá þurfi ákærendur að gæta þess, taki þeir þátt í opin­berri umræðu, að fram­ganga þeirra sé með þeim hætti að „hlut­leysi þeirra sem ákærenda verði ekki dregið í efa“. 

Stundin sendi Sigríði Frið­jóns­dóttur rík­is­sak­sókn­ara fyr­ir­spurn og spurði hvort hún teldi æski­legt að sak­sókn­ari hjá emb­ætt­inu tjáði sig með þeim hætti sem Helgi gerir á sam­fé­lags­miðlum. Þá var spurt hvort emb­ættið hefði lagt mat á hvort mál­flutn­ingur Helga sam­ræm­ist siða­reglum ákærenda, svo sem um fram­komu utan starfs. 

„Sam­skipti mín við starfs­menn emb­ætt­is­ins er ekki mál­efni sem ég fjalla um við fjöl­miðla, þar með talið þegar kemur að álita­efnum sem varða siða­reglur ákærenda,“ segir í svari Sigríðar. „Þær reglur hafa vissu­lega leið­bein­ing­ar­gildi varð­andi alla