Forseti Póllands, for­sæt­is­ráð­herra og aðrir helstu leið­togar lands­ins, fylktu liði með nýfas­istum og öðrum þjóð­ern­issinnum sem mar­sér­uðu eftir götum Varsjár í gær, sunnu­dag, til að fagna hund­rað ára sjálf­stæði lands­ins. Þetta er í fyrsta skipti sem leið­togar lands­ins stilla sér upp með hægri öfga­mönnum í hinni svoköll­uðu Sjálf­stæð­is­göngu sem pólskir nýfas­istar og hægri öfga­menn hafa skipu­lagt og sam­ein­ast í þann 11. nóv­em­ber ár hvert allt frá árinu 2010. Syst­ur­sam­tök víðs­vegar að úr Evópu tóku þátt í göng­unni í ár, þar á meðal með­limir úr ítölsku nýfas­ista­sam­tök­unum Forze Nuova.

Sjálf­stæð­is­gangan hefur vakið athygli alþjóð­legra fjöl­miðla á borð við Al Jazeera, BBC og Euronews. „Pólskir ráða­menn mar­séra með þjóð­ern­issinnum á full­veld­is­dag­inn,“ segir í fyr­ir­sögnum Al jazeera, U.S. News og Fox News á meðan The Times of Israel og New York Times leggja áherslu á að pólskir ráða­menn hafi tekið þátt í göng­unni með öfga­hægri­mönnum. „Þjóð­ern­is­sinnar sem kveiktu í blysum og héldu uppi merkjum fas­ista mar­sér­uðu á sama tíma og pólskir stjórn­mála­menn,“ segir í frétt Guardian.

Frið­sam­leg gangaAndrzej Duda, for­seti Póllands, segir göng­una hafa farið frið­sam­lega fram.

Í umfjöllun blaðs­ins kemur jafn­framt fram að margir þátt­tak­endur hafi ein­ungis komið til þess að fagna full­veldi lands­ins og vilji ekki láta tengja sig við hópa öfga­hægri­manna. Ljóst þykir að sam­komu­lag pól­skra ráða­manna og hægri öfga­manna um að þeir fyrr­nefndu myndu leiða göng­una á meðan hinir fengju að fylgja á eftir, hafi sett svartan blett á hátíð­ar­höldin.

Borgarstjóri bannaði gönguna

Borg­ar­stjóri Varsjár, höf­uð­borgar Póllands, hafði lagt blátt bann við göng­unni sem á sér ofbeld­is­fulla sögu en pólskir dóm­stólar ógiltu bannið. Nýnas­istar héldu uppi borðum og skiltum með skila­boðum um „Hvíta Evrópu,“ og kröfum um að Evrópa yrði eft­ir­leiðis ein­ungis fyrir Evr­ópu­búa. Sumir brenndu fána Evr­ópu­sam­bands­ins. Heyra mátti hat­urs­full slag­orð gegn inn­flytj­endum og flótta­mönnum auk þess sem hel­för þýskra nas­ista gegn gyð­ingum var af ein­hverjum hafnað sem sögu­fölsun. Þá voru óvinir pólska rík­is­ins sagðir rétt­dræpir á meðan ákveðnir pólskir fjöl­miðlar voru til­greindir sem þessir óvinir.

Ein­hverjir mættu þó á göng­una sér­stak­lega til þess að mót­mæla upp­gangi fas­isma. Forseti lands­ins, Andrzej Duda, hefur sagt að gangan hafi farið frið­sam­lega fram. Þá hafa yfir­völd hafnað því að fánar og merki nýnas­ista hafi verið áber­andi í göng­unni þrátt fyrir lýs­ingar og myndefni sem sýnir fram á annað. 

Ítalskir nýfas­istarMeð­limnir ítölsku nýfas­ista­sam­tak­anna Forze Nuova eða Nýtt Afl héldu uppi fánum sam­tak­anna í göng­unni.

Gangan aldrei stærri 

Sjálf­stæð­is­gangan hefur aldrei verið stærri en um það bil 200 þús­und manns tóku þátt að þessu sinni, þar á meðal fjöl­skyldu­fólk. Það eru mun fleiri en fyrir ári síðan þegar 60 þús­und manns tóku þátt, en þá var talað er um göng­una sem ein­hverja stærstu sam­komu þjóð­ern­is­sinna og öfga­hægri­manna í gjörvöllum heim­inum á okkar tímum.

Víst þykir að þátt­taka og stuðn­ingur helstu leið­toga Póllands hafi spilað stórt hlut­verk í því hve margir tóku þátt nú en for­seti lands­ins, Andrzej Duda, hvatti alla þjóð­holla Pólverja til þess að mæta og taka þátt auk þess sem hann hélt sjálfur ræðu á hátíð­ar­höld­unum. Þá voru Mateusz Morawiecki, for­sæt­is­ráð­herra lands­ins, og aðrir ráð­herrar úr röðum rík­is­stjórn­ar­flokks­ins Lög og Réttur, á meðal þeirra sem leiddu göng­una.

Frétta­stofa breska rík­is­út­varps­ins, BBC, greinir frá því að stjórn­ar­and­stæð­ingar hafi hvatt stuðn­ings­menn sína til þess að snið­ganga göng­una en ein­hverjir munu þó hafa farið til að lýsa yfir andúð sinni á upp­gangi þjóð­ern­is­hyggju og nýnas­isma. 

Vilja hvíta EvrópuÞessi hópur nýnas­ista tók þátt í göng­unni í fyrra undir slag­orði um að Evrópa skyldi vera hvít. Öfga­hópar hafa staðið á bak við og skipu­lagt göng­una frá árinu 2010.

Sem fyrr segir þá bann­aði borg­ar­stjóri Varsjár, Hanna Gronkiewicz-Waltz, sjálf­stæð­is­göng­una síð­ast­lið­inn mið­viku­dag með vísan til hinnar ofbeld­is­fullu sögu hennar. Bannið væri til þess gert að vernda öryggi íbúa Varsjár sem hefðu í gegnum sög­una þjáðst nóg vegna ofbeld­is­fullra þjóð­ern­is­sinna.

Forseti lands­ins, Andrzej Duda, brást við bann­inu með því að skipu­leggja og aug­lýsa nýja göngu á vegum rík­is­ins sem hann og aðrir leið­togar rík­is­stjórn­ar­innar myndu leiða. Athygli vakti að þeir hugð­ust ganga nákvæm­lega sömu leið og nýnas­ist­arnir hafa gengið síð­ustu ár. Þegar pólskir dóm­stólar komust svo að þeirri nið­ur­stöðu að ógilda bann borg­ar­stjór­ans varð ljóst að leið­togar Póllands og nýnas­istar myndu sam­ein­ast í stærstu sjálf­stæð­is­göng­unni til þessa. 

„Samstarf rík­is­stofn­ana og öfga­manna úr röðum rót­tækra þjóð­ern­is­sinna veitir hættu­legri og öfga­fullri þjóð­ern­is­sinn­aðri hug­mynda­fræði ákveðið lög­mæti, og speglar þá krísu sem steðjar að lýð­ræð­inu“

Margir í áfalli

Margir Pól­verjar eru í áfalli vegna þess sem er að ger­ast í Póllandi og varð svo sýni­legt á sunnu­dag. Rafal Pankowski, félags­fræð­ingur hjá háskól­anum Collegium Civitas í Varsjá og stofn­andi andra­sísku sam­tak­anna Never Again, sagði að þetta sam­komu­lag og sam­starf rík­is­stjórn­ar­innar og hægri öfga­manna ylli honum og fleiri Pól­verjum áhyggjum. „Samstarf rík­is­stofn­ana og öfga­manna úr röðum rót­tækra þjóð­ern­is­sinna veitir hættu­legri og öfga­fullri þjóð­ern­is­sinn­aðri hug­mynda­fræði ákveðið lög­mæti, og speglar þá krísu sem steðjar að lýð­ræð­inu,“ sagði hann í sam­tali við Al Jazeera.

Notuðu neyð­ar­blysÞjóð­ern­is­sinnar kveiktu upp í rauðum neyð­ar­blysum til þess að vekja athygli á mál­stað sínum

Pólskur við­mæl­andi Stund­ar­innar líkir atburð­inum við stríðs­yf­ir­lýs­ingu á hendur lýð­ræð­is­lega sinn­uðum Pól­verjum. Vinir hennar sem mætt hafi á göng­una til að mót­mæla því sem fram fór hafi hrein­lega grátið yfir því sem þeir urðu vitni að. Þá sé hún sjálf mun áhyggju­fyllri en áður yfir því hvert Pólland og Evrópa sé að stefna. Leið­togar Póllands úr rík­is­stjórn­ar­flokknum Lög og Réttur hafa að und­an­förnu verið gagn­rýndir fyrir að vega að sjálf­stæði dóm­stóla lands­ins og þrengja að lýð­ræð­is­legum stofn­unum eins og fjöl­miðlum. Þá hafa þeir verið gagn­rýndir fyrir harða þjóð­ern­is­stefnu sem birt­ist meðal ann­ars í orð­ræðu þeirra gagn­vart inn­flytj­endum og flótta­mönnum. 

Joachim Brudzinski, inn­an­rík­is­ráð­herra Póllands, tví­taði að um 200 þús­und manns hefðu sótt göng­una í ár, mun fleiri en þeir 60 þús­und sem mar­sér­uðu í fyrra. Sem fyrr segir er þetta í fyrsta skipti sem leið­togar pólska rík­is­ins taka þátt í sjálf­stæð­is­göng­unni sem hefur verið skipu­lögð af pólskum þjóð­ern­issinnum allt frá árinu 2010 og hefur vakið athygli fyrir þau ofbeld­is­fullu skila­boð sem þar er haldið á lofti gegn útlend­ingum, sam­kyn­hneigðum og þeim sem sagðir eru vera óvinir rík­is­ins.