Sigríður Andersen vill hætta að birta kynferðisbrotadóma héraðsdómstóla og hlífa sakamönnum við nafnbirtingu

S

igríður Á. Andersen dóms­mála­ráð­herra hefur kynnt fyr­ir­hug­aðar laga­breyt­ingar þess efnis að hætt verði að birta nöfn dæmdra brota­manna og ann­arra sem til­greindir eru í dómum og úrskurðum í saka­málum. Þá vill hún að hætt verði alfarið að birta dóms­úr­lausnir hér­aðs­dóm­stóla í kyn­ferð­is­brota­málum, umgengn­is­málum og fleiri málum sem telj­ast við­kvæm. 

Breyt­ingar í þessa veru eru lagðar til í drögum að frum­varpi Sigríðar Andersen til laga um breyt­ingu á lögum um dóm­stóla og lögum um með­ferð saka­mála. Með þessu yrði dregið tals­vert úr gagn­sæi hvað varðar rétt­ar­fram­kvæmd í kyn­ferð­is­brota­málum, en birt­ing dóma í slíkum málum hefur oft kallað fram harka­leg við­brögð og harða gagn­rýni á dóm­stóla. 

„Hér er lagt til að eitt gangi yfir alla þannig að engin nöfn þeirra sem við sögu koma í saka­málum verði birt. Einnig skal gæta nafn­leyndar í dómum og úrskurðum í einka­málum ef ástæða er til, sem er sama regla og gildir í dag,“ segir í grein­ar­gerð frum­varps­drag­anna sem samin hafa verið í dóms­mála­ráðu­neyt­inu í sam­ráði við dóm­stóla­sýsl­una og rétt­ar­fars­nefnd.

Bent er á að þótt aug­ljós rök mæli með því að úrlausnir dóm­stóla séu aðgengi­legar verði að hafa í huga að í dómum komi oft fram við­kvæmar per­sónu­upp­lýs­ingar. Söfnun og vinnsla slíkra upp­lýs­inga geti stang­ast á við sjón­ar­mið um per­sónu­vernd og frið­helgi einka­lífs. „Þá hefur í sumum til­vikum verið ófull­nægj­andi að birta dóma undir nafn­leynd þar sem má ráða af atvikum og aðstæðum hverjir eiga hlut að máli, oft í við­kvæmum málum. Af þessum sökum hefur birt­ing á dómum með þessu móti sætt nokk­urri gagn­rýni,“ segir í grein­ar­gerð.

Í frum­varps­drög­unum er gert ráð fyrir að dómar og úrskurðir hér­aðs­dóm­stóla sem varða við­kvæm per­sónu­leg mál­efni, svo sem lög­ræði, sifjar, erfðir, mál­efni barna, ofbeldi í nánum sam­böndum og nálg­un­ar­bann sem og kyn­ferð­is­brot skuli yfir höfuð ekki vera birtir. Í Lands­rétti og Hæsta­rétti skuli í slíkum málum birta útdrátt þar sem meðal ann­ars komi fram á hverju nið­ur­staðan sé reist. 

„Við birt­ingu dóma og úrskurða skal nema brott úr þeim upp­lýs­ingar um einka-, fjár­hags- eða við­skipta­hags­muni ein­stak­linga eða lög­per­sóna sem eðli­legt er að leynt fari, svo og upp­lýs­ingar um öryggi rík­is­ins og varn­ar­mál,“ segir jafn­framt í drögum að laga­text­anum. „Í dómum og úrskurðum í saka­málum skal gæta nafn­leyndar um þá sem þar eru greindir. Einnig skal gæta nafn­leyndar í dómum og úrskurðum í einka­málum ef ástæða er til. Þegar nöfnum er haldið leyndum skal jafn­framt afmá önnur atriði sem tengt geta aðila eða aðra við sak­ar­efnið.“

Fram kemur að með því að birta ekki dóma er varða við­kvæm per­sónu­leg mál­efni sé verið að festa í sessi „það fyr­ir­komu­lag sem komið var á með lögum nr. 78/2015 að birta ekki á vef­síðu hér­aðs­dóm­stól­anna dóma sem varða við­kvæm per­sónu­leg mál­efni“. Gerð verði sú breyt­ing að birta aðeins á vef­síðum æðri dóm­stóla útdrátt úr dómi í stað þess að birta dóma allra dóm­stiga í heild sinni. „Með þessu móti verður betur tryggð per­sónu­vernd í við­kvæm­ustu mál­unum en hún verður ekki fylli­lega tryggð með því að birta dóma undir nafn­leynd, þar sem við­búið er að greina megi aðila af öðrum atriðum sem fjallað er um eins og áður er getið. Með því að semja slíkan útdrátt er einnig komið í veg fyrir að greina megi per­sónur í dómi vegna mis­taka við nafn­hreinsun eða úrfell­ingar en nokkur brögð hafa verið að því við birt­ingu dóma og hafa sum þeirra verið mjög baga­leg.“