Starfs­hópur um eign­ar­hald á bújörðum telur koma til grein að festa í lög kvaðir um að eig­endur jarða búi sjálfir á jörð­unum, þeim sé haldið í notkun eða að tak­marka stærð lands í eigu aðila. Erlendir eig­endur þurfi að hafa lög­heim­ili á jörð­unum, bændur fái víð­tæk­ari for­kaups­rétt á jörðum og hið opin­bera þurfi að sam­þykkja aðila­skipti. Þetta kemur fram í skýrslu hóps­ins sem birt var í dag.

Sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra skip­aði hinn 16. júní 2017 fimm manna starfs­hóp um end­ur­skoðun eign­ar­halds á bújörðum. Tilefnið var umræða um eign­ar­hald auð­manna á stórum hluta jarða á Íslandi, bæði inn­lendra aðila og erlendra. Litið var til erlendrar lög­gjafar við vinn­una.

Í skýrslu hóps­ins segir að komi til álita að lög­festa ábúð­ar­skyldu og/eða skil­yrði um nýt­ingu lands í land­bún­að­ar­notum. Þá komi til álita að lög­festa „tak­mark­anir á borð við búsetu­skil­yrði til að öðl­ast eign­ar­rétt eða afnota­rétt yfir landi í land­bún­að­ar­notum, tak­mark­anir á stærð slíks lands og/eða fjölda fast­eigna, áskilnað um fyr­ir­fram sam­þykki hins opin­bera fyrir aðila­skiptum að landi í land­bún­að­ar­notum, víð­tæk­ari for­kaups­rétt ábú­enda og/eða bænda en fyrir er í lögum, verð­stýr­ing­ar­heim­ild, reglur um sam­eign­ar­land til að treysta fyr­ir­svar og liðka fyrir ákvarð­ana­töku, svo og að gera breyt­ingar á reglum til að ein­falda og efla stjórn­sýslu við land­skipti og lausn lands úr land­bún­að­ar­notum ásamt því að skil­greina hlut­læg við­mið í þágu slíkrar ákvarð­ana­töku.“

Starfs­hóp­ur­inn leggur áherslu á að við val á tak­mörk­unum og nán­ari útfærslu þeirra verði að gæta að sjón­ar­miðum um eign­ar­rétt­ar­vernd og skuld­bind­ingum íslenska rík­is­ins sam­kvæmt EES-rétti, svo og að tak­mark­anir taki til ein­stak­linga, lög­að­ila og raun­veru­legra eig­enda þeirra. Starfs­hóp­ur­inn leggur einnig áherslu á að við útfærslu ein­stakra tak­mark­ana þurfi að huga að því að tengja þær raun­hæfum og virkum rétt­ar­úr­ræðum og eft­ir­lits­heim­ildum.

Tillögur starfshópsins til ráðherra

Að lög­festa í ábúð­ar­lög nr. 80/2004 búsetu­skil­yrði, þ.e. skil­yrði um bygg­ingu lands í land­bún­að­ar­notum á þann veg að land­eig­andi eða ábú­andi skuli hafa þar lög­heim­ili (fasta búsetu), og/eða að lög­festa þar skil­yrði um nýt­ingu lands í land­bún­að­ar­notum;

Að lög­festa í jarða­lög nr. 81/2004 búsetu­skil­yrði, þ.e. skil­yrði um að ein­stak­lingar sem öðl­ast eign­ar­rétt eða afnota­rétt yfir landi í land­bún­að­ar­notum skuli hafa lög­heim­ili hér á landi eða hafa áður haft hér lög­heim­ili um til­greindan tíma, t.d. fimm ár;

Að lög­festa í jarða­lög nr. 81/2004 tak­mark­anir á stærð lands og/eða fjölda fast­eigna (lands í lands­bún­að­ar­notum);

Að lög­festa í jarða­lög nr. 81/2004 áskilnað um fyr­ir­fram sam­þykki hins opin­bera fyrir aðila­skiptum að landi í land­bún­að­ar­notum;

Að lög­festa í jarða­lög nr. 81/2004 víð­tæk­ari for­kaups­rétt ábú­enda og/eða bænda;

Að lög­festa í jarða­lög nr. 81/2004 verð­stýr­ing­ar­heim­ild;

Að lög­festa í jarða­lög nr. 81/2004 reglur um sam­eign­ar­land til að treysta fyr­ir­svar og liðka fyrir ákvarð­ana­töku;

Að gera breyt­ingar á reglum jarða­laga nr. 81/2004 um stjórn­sýslu við land­skipti og lausn lands úr land­bún­að­ar­notum og skil­greina í lögum eða stjórn­valds­fyr­ir­mælum hlut­læg við­mið í þágu slíkrar ákvarð­ana­töku