Starfshópur um eignarhald á bújörðum telur koma til grein að festa í lög kvaðir um að eigendur jarða búi sjálfir á jörðunum, þeim sé haldið í notkun eða að takmarka stærð lands í eigu aðila. Erlendir eigendur þurfi að hafa lögheimili á jörðunum, bændur fái víðtækari forkaupsrétt á jörðum og hið opinbera þurfi að samþykkja aðilaskipti. Þetta kemur fram í skýrslu hópsins sem birt var í dag.

Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipaði hinn 16. júní 2017 fimm manna starfshóp um endurskoðun eignarhalds á bújörðum. Tilefnið var umræða um eignarhald auðmanna á stórum hluta jarða á Íslandi, bæði innlendra aðila og erlendra. Litið var til erlendrar löggjafar við vinnuna.

Í skýrslu hópsins segir að komi til álita að lögfesta ábúðarskyldu og/eða skilyrði um nýtingu lands í landbúnaðarnotum. Þá komi til álita að lögfesta „takmarkanir á borð við búsetuskilyrði til að öðlast eignarrétt eða afnotarétt yfir landi í landbúnaðarnotum, takmarkanir á stærð slíks lands og/eða fjölda fasteigna, áskilnað um fyrirfram samþykki hins opinbera fyrir aðilaskiptum að landi í landbúnaðarnotum, víðtækari forkaupsrétt ábúenda og/eða bænda en fyrir er í lögum, verðstýringarheimild, reglur um sameignarland til að treysta fyrirsvar og liðka fyrir ákvarðanatöku, svo og að gera breytingar á reglum til að einfalda og efla stjórnsýslu við landskipti og lausn lands úr landbúnaðarnotum ásamt því að skilgreina hlutlæg viðmið í þágu slíkrar ákvarðanatöku.“

Starfshópurinn leggur áherslu á að við val á takmörkunum og nánari útfærslu þeirra verði að gæta að sjónarmiðum um eignarréttarvernd og skuldbindingum íslenska ríkisins samkvæmt EES-rétti, svo og að takmarkanir taki til einstaklinga, lögaðila og raunverulegra eigenda þeirra. Starfshópurinn leggur einnig áherslu á að við útfærslu einstakra takmarkana þurfi að huga að því að tengja þær raunhæfum og virkum réttarúrræðum og eftirlitsheimildum.

Tillögur starfshópsins til ráðherra

Að lögfesta í ábúðarlög nr. 80/2004 búsetuskilyrði, þ.e. skilyrði um byggingu lands í landbúnaðarnotum á þann veg að landeigandi eða ábúandi skuli hafa þar lögheimili (fasta búsetu), og/eða að lögfesta þar skilyrði um nýtingu lands í landbúnaðarnotum;

Að lögfesta í jarðalög nr. 81/2004 búsetuskilyrði, þ.e. skilyrði um að einstaklingar sem öðlast eignarrétt eða afnotarétt yfir landi í landbúnaðarnotum skuli hafa lögheimili hér á landi eða hafa áður haft hér lögheimili um tilgreindan tíma, t.d. fimm ár;

Að lögfesta í jarðalög nr. 81/2004 takmarkanir á stærð lands og/eða fjölda fasteigna (lands í landsbúnaðarnotum);

Að lögfesta í jarðalög nr. 81/2004 áskilnað um fyrirfram samþykki hins opinbera fyrir aðilaskiptum að landi í landbúnaðarnotum;

Að lögfesta í jarðalög nr. 81/2004 víðtækari forkaupsrétt ábúenda og/eða bænda;

Að lögfesta í jarðalög nr. 81/2004 verðstýringarheimild;

Að lögfesta í jarðalög nr. 81/2004 reglur um sameignarland til að treysta fyrirsvar og liðka fyrir ákvarðanatöku;

Að gera breytingar á reglum jarðalaga nr. 81/2004 um stjórnsýslu við landskipti og lausn lands úr landbúnaðarnotum og skilgreina í lögum eða stjórnvaldsfyrirmælum hlutlæg viðmið í þágu slíkrar ákvarðanatöku