Sigríður vill aukið svigrúm við val á dómurum í Endurupptökudóm

Sigríður Á. Andersen dóms­mála­ráð­herra hefur lagt fram frum­varp um að komið verði á fót nýjum dóm­stóli, End­ur­upp­töku­dómi, sem komi í stað end­ur­upp­töku­nefndar og vill að ráð­herra fái meira svig­rúm til vals á dóm­urum heldur en venjan er. 

End­ur­upp­töku­dómur mun sam­an­standa af fjórum dóm­urum og fjórum vara­dóm­urum. Þrír dóm­ar­anna verða emb­ætt­is­dóm­arar til­nefndir af Hæsta­rétti, Lands­rétti og dóm­stjórum hér­aðs­dóm­stól­anna. Fjórða staðan verður aug­lýst og skipað í hana sam­kvæmt reglum um hæfn­is­mat dóm­nefndar um hæfni umsækj­enda.

Athygli vekur að í frum­varpi ráð­herra er sér­stak­lega til­greint að hver til­nefn­ing­ar­að­ili skuli til­nefna tvo aðila en svo komi það í hlut ráð­herra að ákveða hvor þeirra verði aðal­maður og hvor verði vara­maður. Einnig er dóm­nefnd um hæfni umsækj­enda um dóm­ara­stöður gert að „til­nefna tvo hæf­ustu umsækj­end­urna til setu í End­ur­upp­töku­dómi, án þess að gert sé upp á milli hæfni þeirra og án þess að nefndin til­greini hvor skuli vera aðal­maður og hvor vara­maður“. 

Með þessu er ráð­herra fengið meira svig­rúm til vals á dóm­ara­efnum heldur en venjan er. Í frum­varp­inu kemur þó einnig fram að til sam­ræmis við meg­in­reglu stjórn­sýslu­réttar um að ráða beri hæf­asta umsækj­and­ann í starf sem aug­lýst er geti dóm­nefndin vikið frá fyr­ir­komu­lagi lag­anna ef annar þeirra tveggja sem hún metur hæf­asta „telst ber­sýni­lega hæf­ari en hinn“ og er þá dóm­nefnd­inni heim­ilt að til­nefna þann hæf­ari sem aðal­mann og hinn sem vara­mann. 

Sigríður Andersen dóms­mála­ráð­herra hefur lagt mikla áherslu á að í ljósi þess að ráð­herra fari með veit­ing­ar­valdið og beri ábyrgð á skipun dóm­ara verði ráð­herra að hafa tals­vert svig­rúm til mats í stað þess að kvitta gagn­rýn­is­laust upp á til­lögur dóm­nefndar. „Valdið til að skipa dóm­ara á að vera í höndum ráð­herra en ekki hjá and­lits­lausri stjórn­sýslu­nefnd,“ sagði Sigríður í umræðum um van­traust­s­til­lög­una gegn henni á Alþingi þann 6. mars síð­ast­lið­inn.

Eins og Hæsti­réttur og Hér­aðs­dómur Reykja­víkur stað­festu í fyrra mis­beitti Sigríður vald­inu til að skipa dóm­ara þegar hún fór gegn mati hæfn­is­nefndar við skipun Lands­rétt­ar­dóm­ara án þess að fylgja rann­sókn­ar­reglu stjórn­sýslu­réttar og sýna fram á að nýju dóm­ar­arnir væru hæf­ustu umsækj­end­urnir til starfans. Hefur ráð­herr­ann hvatt til breyt­inga sem styrki og skýri stöðu ráð­herra sem veit­ing­ar­valds­hafa við dóm­stól­ana.