Andrés Ingi Jónsson, þing­maður Vinstri grænna, seg­ist and­vígur nýrri reglu­gerð Sigríðar Andersen dóms­mála­ráð­herra um mál­efni útlend­inga og Kolbeinn Ótt­ars­son Proppé, þing­maður sama flokks, segir að reglu­gerðin komi sér mjög á óvart. Taka verði gagn­rýni Rauða kross­ins alvar­lega og tryggja að fram­kvæmd útlend­inga­laga sé í anda þeirra mann­úð­ar­sjón­ar­miða sem lágu að baki breyt­ingum á útlend­inga­lögum sem gerðar voru síð­asta haust.

Andrés og Kolbeinn horfa til þess að málið verði tekið upp í þverpóli­tískri nefnd um end­ur­skoðun laga og laga­fram­kvæmdar um útlend­inga­mál sem brátt verður skipuð í sam­ræmi við stjórn­ar­sátt­mála rík­is­stjórn­ar­innar. Nefndin hefur ekki komið saman, enda hafa ekki allir flokkar stjórn­ar­and­stöð­unnar til­nefnt full­trúa í hana.

Stundin greindi frá því í gær að dóms­mála­ráð­herra hefði nýlega sett reglu­gerð sem felur í sér að hert er á skil­yrðum þess að stjórn­völd geti tekið umsóknir hæl­is­leit­enda til efn­is­með­ferðar vegna heilsu­fars­á­stæðna.

Í reglu­gerð­inni er því meðal ann­ars slegið föstu að heilsu­far hæl­is­leit­enda skuli hafa „tak­markað vægi“ nema ákveðin skil­yrði séu upp­fyllt, til dæmis að þeir glími við „mikil og alvar­leg veik­indi, svo sem skyndi­legan og lífs­hættu­legan sjúk­dóm og með­ferð við honum [sé] aðgengi­leg hér á landi en ekki í við­töku­ríki“. 

Rauði kross­inn hefur gagn­rýnt reglu­gerð­ina harð­lega og bent á að hertu skil­yrðin ná bæði til full­orð­inna og barna. „Þannig virð­ist vera gert ráð fyrir að börn sem eru haldin sjúk­dómi sem ekki nær þeim alvar­leika­þrös­k­uldi að telj­ast skyndi­legur og lífs­hættu­legur skuli end­ur­send til við­töku­ríkis, jafn­vel þó að for­eldrar barns­ins muni þurfa að greiða fyrir með­ferð við sjúk­dómnum í við­töku­ríki, án þess að frekara mat fari fram á ein­stak­lings­bundnum aðstæðum barns­ins,“ segir í umsögn Rauða kross­ins um reglu­gerð Sigríðar.

Mynd: ©Bragi Þór Jós­efs­son / Alþingi

Helga Vala Helga­dóttir, þing­kona Sam­fylk­ing­ar­innar og for­maður stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefndar, gerði málið að umtals­efni í umræðum á Alþingi í morgun. Hún benti á að þegar útlend­inga­lögum var breytt á síð­asta kjör­tíma­bili hefði sá vilji lög­gjafans verið sér­stak­lega árétt­aður að ávallt skyldi taka hæl­is­um­sóknir til efn­is­með­ferðar þegar umsækj­andi væri í sér­stak­lega við­kvæmri stöðu. 

„Ég tel að það þurfi ein­staka hæfi­leika til að sjá ekki hví­lík mann­vonska felst í slíkum reglum“

„Ég held að engan hafi grunað þegar lög­unum var breytt að ráð­herra færi þá bara í það, ein og eftir sínu marg­um­rædda brjóst­viti, að breyta reglu­gerð til að skerða rétt­indi barna og ann­arra sem eru í sér­stak­lega við­kvæmri stöðu þannig að þetta und­an­tekn­ing­ar­á­kvæði gilti ein­göngu fyrir þau börn og aðra sem eru nán­ast við dauð­ans dyr og aðra ekki,“ sagði Helga Vala. „Með hinni nýju reglu­gerð gerir ráð­herr­ann enn strang­ari kröfur til stjórn­valda um að gera allt sem í þeirra valdi stendur til að taka ekki til efn­is­með­ferðar umsóknir um alþjóð­lega vernd. Ég tel að það þurfi ein­staka hæfi­leika til að sjá ekki hví­lík mann­vonska felst í slíkum reglum.“

Tekur gagnrýni Rauða krossins alvarlega

Stundin innti Kolbein Ótt­ars­son Proppé og  Andrés Inga Jónsson eftir afstöðu þeirra til nýju reglu­gerð­ar­innar. Ekki náð­ist í Bjarkeyju Olsen Gunn­ars­dóttur, þing­flokks­for­mann Vinstri grænna, við vinnslu frétt­ar­innar en hún er erlendis. Áður hefur Bjarkey talað fyrir því að hert útlend­inga­stefna Sigríðar Andersen verði tekin til umræðu á vett­vangi þverpóli­tísku þing­manna­nefnd­ar­innar sem brátt verður skipuð.

Andrés er einn af tals­mönnum barna á Alþingi og Kolbeinn hefur talað fyrir mannúð í hæl­is­leit­enda­málum og meðal ann­ars gagn­rýnt sjón­ar­mið og orð­ræðu Sjálf­stæð­is­manna í mál­efnum útlend­inga. 

„Þetta kemur mér á óvart og ég tel mjög mik­il­vægt að þetta verði tekið fyrir á hinu póli­tíska sviði sem fyrst og rætt þar. Það er mjög mik­il­vægt að fram­kvæmd lag­anna sé í anda þeirrar mann­úðar sem lagt var upp með og ég tek ábend­ingar Rauða kross­ins mjög alvar­lega í þessum efnum og hef horft til hans þegar kemur að þessum mála­flokki,“ segir Kolbeinn Proppé í sam­tali við Stundina.

„Það er miður að enn hafi ekki verið skipuð þverpóli­tísk nefnd um end­ur­skoðun útlend­inga­laga. Mér skilst að tveir flokkar eigi eftir að til­nefna nefnd­ina, en sú nefnd á ekki aðeins að fara í end­ur­skoðun á útlend­inga­lög­unum heldur einnig að fylgj­ast með fram­kvæmd lag­anna. Svo þetta mál, sem lýtur að fram­kvæmd lag­anna, er eitt­hvað sem þarna yrði tekið upp. Ég ítreka að mér finnst mjög brýnt að það verði rætt á hinu póli­tíska sviði.“  

– Nú er þetta ekki í fyrsta sinn sem Sigríður Andersen notar sín stjórn­tæki sem ráð­herra útlend­inga­mála til að þrengja að rétt­indum hæl­is­leit­enda. Hún gerði þetta líka í fyrra, setti reglu­gerð sem fór að frétt­ast núna í jan­úar að hefðu haft sér­stakar afleið­ingar fyrir hæl­is­leit­endur, í stjórn­ar­tíð rík­is­stjórnar Katrínar Jak­obs­dóttur. Hefurðu beitt þér eitt­hvað fyrir því að þessi reglu­gerð verði felld úr gildi eða henni breytt, eða hugs­arðu þetta alltsaman út frá umræddri nefnd?

„Já, það er kveðið á um það í stjórn­ar­sátt­mál­anum að þessi nefnd verði skipuð, ekki aðeins til að ráð­ast í end­ur­skoðun útlend­inga­laga heldur einnig til að fjalla um fram­kvæmd lag­anna.“ 

– Er þá Sigríði Andersen ekki treystandi, sem ráð­herra mál­efna­sviðs­ins, til að ákveða hvernig laga­fram­kvæmd­inni er háttað með reglu­gerðum og slíku?

„Þetta er ein­fald­lega fyr­ir­komu­lag sem stjórn­ar­flokk­arnir komu sér saman um. Að mál­efni hæl­is­leit­enda væru svo mik­il­væg að rétt­ast væri að taka þau fyrir með þessum hætti, í þverpóli­tískri nefnd. Ég vona að þeir flokkar sem eiga eftir að til­nefna í nefnd­ina geri það sem fyrst, svo nefndin geti tekið til starfa og við getum farið að ræða þetta á hinum póli­tíska vett­vangi.“ 

„Ég vona að þeir flokkar sem eiga eftir
að til­nefna í nefnd­ina geri það sem fyrst“

– En er það ekki áhyggju­efni að nú, eftir alla þessa mán­uði, og vænt­an­lega ein­hverja daga eða vikur í við­bót, séu hæl­is­leit­endur upp á náð og mis­kunn sitj­andi dóms­mála­ráð­herra komnir þegar kemur að þess­ari laga­fram­kvæmd?

„Ég ítreka að ég tel brýnt að í þessum málum sem öðrum sé mannúð höfð að leið­ar­ljósi, og það er andi þeirra laga sem um mála­flokk­inn fjalla. Því fyrr sem við getum farið að ræða þetta í þessum þverpóli­tíska hópi því betra.“ 

Vissi ekki af reglugerðinni þegar hann studdi Sigríði

– Vissirðu af þess­ari nýju reglu­gerð þegar greidd voru atkvæði um stöðu Sigríðar Andersen sem ráð­herra?

„Nei.“ 

– En hefði það breytt afstöðu þinni ef þú hefðir vitað það?

„Ég ætla ekki að vera í þáskil­daga­tíð. Eins og ég fór skil­merki­lega yfir í atkvæða­greiðslu þá er ég enn jafn ósáttur með þær emb­ætt­is­færslur sem lágu undir van­traust­s­til­lög­unni en ég styð rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dóttur.“

– En í ljósi atvika und­an­farna mán­uði, þar sem fyrri reglu­gerð Sigríðar Andersen er komin til fram­kvæmda og farin að bitna á hæl­is­leit­endum, og nú er komin ný hert reglu­gerð, voru það ekki mis­tök hjá VG, sem tal­aði fyrir mannúð í útlend­inga­málum fyrir kosn­ingar, að treysta Sigríði Andersen fyrir þessu mál­efna­sviði þegar rík­is­stjórnin var mynduð og for­seta­úr­skurður sam­þykktur o.s.frv.?

„Eins og ég segi, eitt af því sem náð­ist saman um í stjórn­ar­sátt­mál­anum, sem ég tel að við eigum að vera ánægð með og nýta, er að um þessi mál verði skipuð þverpóli­tísk nefnd og því fyrr sem hún  fer að fjalla um þetta, því betra.“ 

Segir nefndina besta farveginn til að leysa úr málinu

Andrés Ingi Jónsson, þing­maður Vinstri grænna, segir að nýja reglu­gerðin sé var­huga­verð en því miður í takt við það hvernig hægt og bít­andi hafi verið þrengt að rétt­indum hæl­is­leit­enda. Hann seg­ist and­vígur setn­ingu reglu­gerð­ar­innar og ætla að beita sér fyrir rétt­ar­bótum til handa hæl­is­leit­endum. Aðspurður hvort óánægju gæti innan Vinstri grænna vegna máls­ins seg­ist Andrés ekki geta tjáð sig um það.

Mynd: vg.is

„Þetta er sá mála­flokkur þar sem stefnur Vinstri grænna og Sjálf­stæð­is­flokks eru mjög fjarri hvor annarri, það eru senni­lega fáir mála­flokkar þar sem jafnt langt er á milli. Ég mun ekki draga af mér í þessum mála­flokki þó við séum í stjórn­ar­sam­starfi með Sjálf­stæð­is­flokknum, því fer fjarri. Það er talað um það í stjórn­ar­sátt­mála að skipa eigi þing­manna­nefnd til að fara yfir fram­kvæmd lag­anna og end­ur­skoða eftir þörfum. Ég myndi líta á það sem besta far­veg­inn til að ná fram var­an­legum úrbótum á reglu­verk­inu. Það hlýtur að fara að bresta á að sú nefnd verði skipuð.“

– En liggur þá ábyrgðin að þínu mati ekki hjá dóms­mála­ráð­herra sem slíkum, heldur kannski frekar í stefnu Sjálf­stæð­is­flokks­ins í heild sinni í mála­flokknum?

„Mögulega. Þetta birt­ist undir lok þings í haust, þegar verið var að afgreiða laga­breyt­ingu sem sner­ist um akkúrat þetta. Hvernig ætti að líta til sér­stakra aðstæðna fólks þegar verið væri að meta og afgreiða hæl­is­um­sóknir. Þá greiddi Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn atkvæði gegn þeirri breyt­ingu. Þessar emb­ætt­is­færslur Sigríðar eru því bara úr sömu átt og við þekkjum frá Sjálf­stæð­is­flokknum.“

Mynd: Pressphotos

Fyrri reglugerðin aldrei rædd í allsherjar- og menntamálanefnd

– Á síð­asta ári, 30. ágúst, setti dóms­mála­ráð­herra reglu­gerð sem að sviptir hæl­is­leit­endur rétt­inum til fram­færslu ef umsókn þeirra um hæli hér á landi er synjað. Hefur þú beitt þér fyrir því að sú reglu­gerð verði end­ur­skoðuð?

Mynd: Pressphotos.biz

„Það er alveg spurn­ing hvort alls­herjar- og mennta­mála­nefnd þurfi ekki að skoða þessar reglu­gerðir báðar. Sú sem þú nefnir hér að framan hefur ekki verið tekin upp í nefnd­inni. Hún féll dálítið í skugg­ann af því að þáver­andi rík­is­stjórn féll. Þannig að þessi mál hafa því miður ekki verið tekin upp af neinu viti í þing­inu.“

– Vissi þing­flokkur Vinstri grænna af því að til stæði að setja þessa reglu­gerð sama dag og umræða og atkvæða­greiðsla um van­traust á hendur Sigríði Andersen fór fram? Vissir þú af því?

„Hún var í opnu kynn­ing­ar­ferli tveimur vikum fyrr og ég vissi af henni þá. Ég sá að í henni fælust breyt­ingar í slæma átt. En ég vissi ekki að það ætti að setja hana þennan dag.“