Þingmenn Vinstri grænna hafa rætt saman um dóm Hæsta­réttar yfir emb­ætt­is­færslu Sigríðar Andersen dóms­mála­ráð­herra, sem braut lög við skipan dóm­ara í Lands­rétt, og ekki er útlit fyrir að kraf­ist verði afsagnar hennar. Málið hefur þó ekki verið tekið til form­legrar afgreiðslu innan þing­flokks­ins.

Í við­tali RÚV við Katrínu Jak­obs­dóttur for­sæt­is­ráð­herra og Kolbein Ótt­ars­son Proppé, þing­mann Vinstri grænna, í gær­kvöldi kom fram að staða Sigríðar Andersen hefði ekki breyst þótt Hæsti­réttur hafi kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að máls­með­ferð Sigríðar Andersen dóms­mála­ráð­herra og Alþingis hefði verið ólög­leg þegar Sigríður hand­valdi fjóra dóm­ara í Lands­rétt og vék frá nið­ur­stöðum hæf­is­nefndar um hverjir væru 15 hæf­ustu umsækj­endur um dóm­ar­ar­stöður.

„Hún er náttúrulega ráðherra“

„Þessi gagn­rýni sem birt­ist þarna í dómnum, hún auð­vitað kom fram á þing­inu í vor,“ sagði Katrín í sam­tali við Rúv í kvöld. „Staða hennar hefur ekki breyst að því leyt­inu til, eins og ég hef sagt, að hún situr bara áfram í rík­is­stjórn.“ 

Þing­maður VGKolbeinn Ótt­ars­son Proppé er full­trúi VG í stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd.

Mynd: Pressphotos

Kol­beinni Ótt­ars­son Proppé, full­trúi Vinstri grænna í stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd, sagði að Sigríður yrði áfram ráð­herra. „Hún er nátt­úru­lega ráð­herra í þess­ari rík­is­stjórn áfram. Staðan hefur ekki breyst hvað það varðar.“ 

Hæsti­réttur dæmdi íslenska ríkið til að greiða Ástráði Har­alds­syni og Jóhann­esi Rúnari Jóhanns­syni 700 þús­und krónur í miska­bætur. Kjarninn í nið­ur­stöðu Hæsta­réttar er að Sigríður hafi sem ráð­herra ekki sinnt rann­sókn­ar­skyldu sinni þegar hún mat hæfi þeirra sem hún valdi sem dóm­ara, fram yfir þá sem sér­stök hæf­is­nefnd hafði valið. Dóms­mála­ráð­herra hefur brugð­ist við og sagt: „Það þarf svo sem ekki að koma neinum á óvart að ég er ósam­mála efn­is­lega nið­ur­stöðu Hæsta­réttar í þessu máli.“ 

Stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd Alþingis mun kalla eftir öllum gögnum máls­ins og yfir­fara það. Formaður nefnd­ar­innar, Helga Vala Helga­dóttir, sagði að þverpóli­tísk sátt væri um að skoða málið og að það gæti skaðað traust til nýs dóms­stigs, Lands­réttar.

Ríkisstjórnin hafi stuðning þingsins

Birgir Ármanns­son, þinga­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, sagð­ist ekki leggj­ast gegn því að farið væri í „slíka athugun og slíkar umræður“, þótt hann teldi að dóm­ur­inn skýrði sig sjálfur. Hann sagði stöðu Sigríðar Andersen sem ráð­herra ekki hafa breyst. „Ekki í þeim skiln­ingi að þetta er ráð­herra í rík­is­stjórn sem nýtur stuðn­ings meiri­hluta þings­ins.“

Katrín sagði að læra þyrfti af dómnum.„Ég tel að við eigum að taka þennan dóm alvar­lega og hann stað­festir að sumu leyti þá gagn­rýni sem minni­hlut­inn skil­aði nefnd­ar­á­liti um við með­ferð Alþingis síð­ast­liðið vor, það er að segja að rann­sókn­ar­skyldan væri ekki upp­fyllt með nægj­an­lega óyggj­andi hætti. Það er mín skoðun að við verðum að læra af þessum dómi og það er mik­il­vægt að Alþingi fari yfir lög­gjöf­ina til þess að skýra máls­með­ferð­ar­reglur þannig að öll þessi máls­með­ferð verði í fram­tíð­inni alger­lega hafin yfir allan vafa og að við lendum ekki aftur í svona atvikum.“  

Sigríður AndersenHand­valdi fjóra dóm­ara af fimmtán í Lands­rétt. Hæsti­réttur taldi vinnu­brögðin lög­brot.

Mynd: Heiða Helga­dóttir

Ráðherra ber að skipa þá sem hæfisnefnd velur

Í 12. grein laga um dóm­stóla er kveðið á um að ráð­herra skipi þá sem hæf­is­nefnd velur, en ráð­herra geti þó gert breyt­ingar ef Alþingi sam­þykkir það. 

„Óheimilt er að skipa í dóm­ara­emb­ætti mann sem dóm­nefnd hefur ekki talið hæf­astan meðal umsækj­enda, hvort heldur einn eða sam­hliða öðrum. Frá þessu má þó víkja ef Alþingi sam­þykkir til­lögu ráð­herra um heim­ild til að skipa í emb­ættið annan nafn­greindan umsækj­anda sem full­nægir að mati dóm­nefndar öllum skil­yrðum til að hljóta skipun í emb­ættið. Ráðherra skal þá leggja slíka til­lögu fyrir Alþingi innan tveggja vikna frá því að umsögn dóm­nefndar er afhent honum,“ segir í lög­unum.

Valdi tengda aðila í dóminn

Sigríður valdi meðal ann­ars umsækj­enda, Jón Finn­björns­son, sem met­inn var 30. hæf­astur, fram yfir aðra. Um var að ræða eig­in­mann sam­starfs­konu hennar til margra ára. 

Síðar var ákvörðun Sigríðar að hand­velja fjóra af fimmtán dóm­urum Lands­réttar rök­studd með því að um jafn­rétt­is­að­gerð væri að ræða, þótt karl­menn hefðu verið valdir, eins og í til­felli Jóns. 

Þá var Arn­fríður Ein­ars­dóttir, eig­in­kona þing­manns­ins Brynjars Níels­sonar, einnig valin fram yfir þá sem metnir voru fimmtán hæf­ustu, en hún var metin 18. hæfust. Brynjar vék fyrir Sigríði í odd­vita­sæt­inu í kjör­dæmi þeirra, Reykja­vík suður, fyrir síð­ustu alþing­is­kosn­ingar.

For­sæt­is­ráð­herra segir að þetta þurfi ekki að hafa áhrif á traust. „Þetta er auð­vitað ekki heppi­leg byrjun, en ég vænti þess að þetta eigi ekki endi­lega að hafa áhrif á traustið á dóm­stólnum sem slíkum,“ sagði Katrín Jak­obs­dóttir for­sæt­is­ráð­herra í kvöld.

„Gæti svo farið að Lands­réttur yrði að glíma við van­traust og skort á trú­verð­ug­leika um ára­bil“

Orð Katrínar í kvöld eru þó ekki í sam­ræmi við yfir­lýs­ingu hennar í júní í sumar, þegar hún sagði að nýtt dóm­stig þyrfti að glíma við van­traust um ára­bil. „Í tíð fyrri ráð­herra mála­flokks­ins var mikil áhersla á að leiða fram lagaum­gjörð og inn­tak nýs dóm­stigs í sátt. Nýr ráð­herra hefur nú þver­brotið það ferli, gengið fram á skjön við þann anda sem ríkti á fyrri stigum máls­ins. Uppnám milli­dóm­stigs­ins er nú algjört, á ábyrgð dóms­mála­ráð­herr­ans og rík­is­stjórn­ar­innar allrar. Enn er ekki séð fyrir end­ann á mála­lyktum þessa og gæti svo farið að Lands­réttur yrði að glíma við van­traust og skort á trú­verð­ug­leika um ára­bil,“ skrif­aði Katrín í grein ásamt Svandísi Svav­ars­dóttur, nú heil­brigð­is­ráð­herra, á vef VG.