Varað við glannaskap í ríkisfjármálum

Sú ákvörðun nýrrar rík­is­stjórnar að reka rík­is­sjóð með miklu minni afgangi á næsta ári en áður stóð til eykur lík­urnar á að Seðla­bank­inn hækki vexti á næstu miss­erum. Hag­fræð­ingar sem Stundin hefur rætt við eru sam­mála um að íslenskt efna­hags­líf sé ekki á þeim stað í hag­sveifl­unni að tíma­bært eða skyn­sam­legt sé að draga úr aðhalds­stigi rík­is­fjár­mál­anna. Þótt hag­vöxtur sé minni en hann var í fyrra og toppi hag­sveifl­unnar hafi lík­lega verið náð sé enn umtals­verð spenna í þjóð­ar­bú­skapnum og kjara­samn­ingar framundan. 

Fund­ar­gerð pen­inga­stefnu­nefndar Seðla­bank­ans frá því í nóv­em­ber gefur til­efni til að ætla að brugð­ist yrði við slökun á aðhaldi rík­is­fjár­mála með vaxta­hækk­unum. Bent er á að þegar hafi verið slakað á aðhalds­stig­inu og að „pen­inga­legt aðhald þyrfti að vera meira en ella ef enn frekar slakn­aði á aðhalds­stigi rík­is­fjár­mála á næstu árum“. 

Þetta er í takt við skila­boð sem fjár­mála­ráð, sér­fræð­inga­hópur skip­aður af fjár­mála­ráð­herra, beindi til fyrri rík­is­stjórnar við gerð fjár­mála­stefnu og fjár­mála­á­ætl­unar fyrr á þessu ári. Í álits­gerð þess kom fram að rekstur rík­is­sjóðs væri í járnum ef litið væri til afkomu af reglu­legum rekstri og hún leið­rétt fyrir hag­sveifl­unni. Ein meg­in­á­stæða þess er sú að fyrri rík­is­stjórnir hafa veikt tekju­stofna hins opin­bera með skatta­lækk­unum sam­hliða stór­felldri aukn­ingu útgjalda, meðal ann­ars hinni frægu skulda­leið­rétt­ingu, meðan upp­gang­ur­inn í efna­hags­líf­inu var hvað mestur. 

Slík þenslu­hvetj­andi hag­stjórn­ar­stefna var gagn­rýnd harð­lega af OECD og Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðnum á árunum fyrir banka­hrun. Í rann­sókn­ar­skýrslu Alþingis um aðdrag­anda og orsakir falls íslensku bank­anna var svo tekið undir þá gagn­rýni og rakið hví­líkur glanna­skapur það var að ráð­ast í skatta­lækk­anir á þenslu­tímum. 

Einskiptistekjur nýttar til útgjaldaaukningar

Af stjórn­ar­sátt­mála nýrrar rík­is­stjórnar Vinstri grænna, Sjálf­stæð­is­flokks­ins og Fram­sókn­ar­flokks­ins má ráða að áfram eigi að við­hafa hag­stjórn þar sem er kynt undir þenslu og algert ójafn­vægi ríkir milli tekju­öfl­unar og útgjalda­aukn­ingar hins opin­bera. Þannig eru boð­aðar skatta­lækk­anir upp á tugi millj­arða en að sama skapi gefin fyr­ir­heit um efl­ingu sam­neysl­unnar og auknar fjár­veit­ingar til ótal mála­flokka.