Skattbyrði barnafólks með lágar tekjur aukist umfram annarra

Barna­bætur á Íslandi hafa stöðugt verið skertar á síð­ustu tveimur ára­tugum. Árið 1998 fengu ein­stæðir for­eldrar með lágar tekjur 20 pró­sent af tekjum sínum í gegnum barna­bætur. Núna er sama hlut­fall um 9 pró­sent.

„Skatt­byrði þess­ara barna­fjöl­skyldna hefur því auk­ist umfram ann­arra,“ segir í úttekt hag­deildar Alþýðu­sam­bands Íslands. Í úttekt­inni kemur fram að „pör með börn við mið­gildi launa fá engar skattaí­viln­anir vegna fram­færslu barna þrátt fyrir mun meiri fram­færslu­byrði en barn­lausir“.

Þá hafa meðal ann­ars húsa­leigu­bætur ein­stæðra for­eldra lækkað veru­lega, úr 14 pró­sent í 9 pró­sent af tekjum. Nýjar breyt­ingar á hús­næð­is­bóta­kerf­inu, sem inn­leiddar voru í jan­úar í ár, hafa ekki áhrif á pör með börn. „Þau fá eftir sem áður engan stuðn­ing vegna hús­næð­is­kostn­aðar,“ segir ASÍ. Sömu breyt­ingar hafa í för með sér aukn­ingu á hús­næð­is­bótum til ein­stæðra for­eldra, en þeir eru engu að síður langt undir því sem var 1998.

Bótafjárhæðir lækka - skattbyrði eykst

„Rannsókn hag­deildar ASÍ á þróun skatt­byrði launa­fólks 1998-2016 sýnir að skatt­byrði hefur auk­ist umtals­vert, meðal ann­ars vegna lækk­andi barna­bóta sem rekja má til nokk­urra þátta. Bóta­fjár­hæðir hafa hvorki haldið í við þróun launa né verð­lags, skerð­ing­ar­hlut­föll vegna tekna hafa auk­ist allra síð­ustu ár og frá og með tekju­ár­inu 2010 voru allar barna­bætur tekju­tengdar, líka fyrir 7 ára og yngri,“ segir ASÍ.

Eðl­is­munur er á barna­bótum á Íslandi og hinum Norð­ur­lönd­unum. Hér­lendis eru barna­bætur greiddar sem eins konar fátækt­ar­styrkur, en á öðrum Norð­ur­löndum eru þær greiddar út óháð tekjum, sam­kvæmt grein­ingu ASÍ.

Lækkandi barna­bætur Grafið sýnir hvernig barna­bætur til fólks við neðri fjórð­ungs­mörk í launum hafa helm­ing­ast sem hlut­fall tekna á tæpum tveimur ára­tugum.

Mynd: ASÍ

Aukin skatt­byrði tekju­lágraDregið hefur úr skattaí­viln­unum til barna­fólks á síð­ustu tveimur ára­tugum.

Mynd: ASÍ

Fækkun þeirra sem fá barna­bæturEin­stæðum for­eldrum sem fá barna­bætur hefur fækkað veru­lega.

Mynd: ASÍ

Á tíma­bil­inu 1998 til 2016 hafa margar rík­is­stjórnir komið að hag­stjórn­inni og ákvörð­unum um dreif­ingu skatt­byrði. Fyrsta hluta skeiðs­ins var Davíð Oddsson for­sæt­is­ráð­herra í rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks­ins og Fram­sókn­ar­flokks­ins. Tæpum ára­tug síðar mynd­uðu Sjálf­stæð­is­flokkur og Sam­fylk­ing rík­is­stjórn, sem fór frá völdum eftir bús­á­halda­bylt­ing­una ári síðar. Árið 2009 tók við rík­is­stjórn Sam­fylk­ingar og Vinstri grænna. Þá tóku Sjálf­stæð­is­flokkur og Fram­sókn­ar­flokkur aftur við stjórn­ar­taumunum árið 2013. Nú sitja í rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokkur, Viðreisn og Björt fram­tíð.

„Á sama tíma og fjár­mála­ráð­herra lýsir yfir áhyggjum af lækk­andi fæð­ing­ar­tíðni dregur hann úr barna­bóta­greiðslum til launa­fólks, nema þeirra sem allra lægstar hafa tekj­urnar,“ segir í til­kynn­ingu ASÍ.