„Mannréttindi sæta allsherjarárás um allan heim,“ varaði Antonio Guterres, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, við í dag og sagði að þeir valdamestu færu oft fremstir í flokki.

„Réttarríkið er að víkja fyrir valdi aflsins,“ sagði hann við upphaf fundar Mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna í Genf.

„Þessi árás kemur ekki úr skugganum eða að óvörum. Hún á sér stað fyrir opnum tjöldum – og oft undir forystu þeirra sem hafa mestu völdin.“

Framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna fór ekki nánar út í einstakar aðstæður, þótt hann hafi lýst yfir hneykslan sinni á áframhaldandi stríði Rússlands í Úkraínu, þar sem hann sagði að meira en 15.000 almennir borgarar hefðu fallið á fjórum árum stríðsins. Hann hefur í vaxandi mæli varað við þróun alþjóða- og réttindamála síðustu ár og gekk í dag lengra en áður.

„Það er löngu kominn tími til að binda enda á blóðsúthellingarnar,“ sagði hann.

Hann benti einnig á „augljós brot á mannréttindum, mannlegri reisn og alþjóðalögum á hernumdu palestínsku svæðunum“.

Hann fullyrti að núverandi þróun á átakasvæðunum undir hernámi Ísraels væri „skýr, greinileg og markviss. Það er verið að afmá tveggja ríkja lausnina fyrir opnum tjöldum“.

„Alþjóðasamfélagið getur ekki látið það gerast,“ fullyrti hann.

Þjáning „afsökuð“ 

Guterres sagði að verst stöddu átakasvæðin væru ekki einu staðirnir þar sem réttindi væru að leysast upp.

„Um allan heim er mannréttindum vísvitandi, markvisst og stundum með stolti hrint til baka,“ sagði hann.

„Við lifum í veröld þar sem þjáning fjöldans er afsökuð, þar sem fólk er notað í samningatækni, þar sem alþjóðalög eru meðhöndluð sem óþægindi.“

Og hann varaði við: „Þegar mannréttindi falla, hrynur allt annað.“

Kreppan í virðingu fyrir mannréttindum „endurspeglar og magnar upp allar aðrar alþjóðlegar brotalínur,“ sagði hann og benti til dæmis á hvernig „mannúðarþörf eykst gríðarlega á meðan fjármögnun hrynur“.

Á sama tíma „eykst ójöfnuður með ógnarhraða (og) lönd eru að drukkna í skuldum og örvæntingu,“ sagði hann.

Hann sagði „loftslagsóreiðu og tækni þróast hraðar“ og benti sérstaklega á gervigreind, sem sé „í auknum mæli notuð á hátt sem bælir niður réttindi, eykur ójöfnuð og berskjaldar jaðarsett fólk fyrir nýjum tegundum mismununar bæði á netinu og utan þess“.

„Á öllum vígstöðvum er þeim sem þegar eru viðkvæmir ýtt enn frekar út á jaðarinn,“ sagði hann.

Framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna kallaði eftir tafarlausum aðgerðum til að snúa þessari þróun við.

„Við verðum að verja sameiginlegan grundvöll okkar, án málamiðlana,“ sagði hann og fullyrti að „sáttmáli Sameinuðu þjóðanna, mannréttindayfirlýsingin og alþjóðleg mannréttindalög séu ekki matseðill“.

„Leiðtogar geta ekki valið þá hluta sem þeim líkar og hunsað restina.“

Volker Turk, mannréttindastjóri Sameinuðu þjóðanna, tók undir þessar áhyggjur.

Hann varaði við „mjög svo varasamri þróun“ þar sem „yfirráð og drottnun væru að koma aftur“.

„Hörð samkeppni um völd, stjórn og auðlindir á sér stað á heimsvísu með hraða og afli sem ekki hefur sést síðustu 80 ár,“ varaði hann við.

„Beiting valds til að leysa deilur milli og innan landa er að verða eðlileg.“

Turk lagði áherslu á hvernig „tannhjól heimsvaldanna eru að færast til“ og hvatti fólk til að standa saman til að vernda réttindi og skapa „sterkt mótvægi við þá einræðislegu þróun sem við sjáum í dag, þar sem allt er stjórnað að ofan“.

Turk gagnrýndi á sama tíma leiðtoga, án þess að nafngreina þá, sem virðast telja „að þeir séu hafnir yfir lög og yfir sáttmála Sameinuðu þjóðanna“.

„Þeir krefjast sérstöðu, benda á sérstaka hættu eða sérstakt siðferðislegt mat til að fylgja eigin stefnumálum hvað sem það kostar,“ sagði hann og benti á hvernig „sumir beita efnahagslegum áhrifum sínum sem vopni“.

„Þeir dreifa falsupplýsingum til að trufla, þagga niður í og jaðarsetja,“ sagði hann.

Það sem er ljóst, varaði Guterres við, var að „á öllum vígstöðvum er þeim sem þegar eru berskjaldaðir ýtt enn frekar út á jaðarinn“.

„Lýðræði leysist upp ... innflytjendur eru áreittir, handteknir og þeim vísað burt með algeru virðingarleysi fyrir mannréttindum þeirra og mannúð. Flóttamenn eru gerðir að sökudólgum,“ benti hann á og lagði einnig áherslu á hvernig „hinsegin samfélög (séu) svívirt, minnihlutahópar og frumbyggjar skotmörk, ráðist er á trúfélög“.

Guterres, sem lætur af störfum á þessu ári eftir áratug í forsvari fyrir Sameinuðu þjóðirnar, kallaði eftir tafarlausum aðgerðum til að snúa þessari þróun við.

„Látið ekki valdið skrifa nýja reglubók þar sem hinir berskjölduðu hafa engin réttindi og hinir valdamiklu engin takmörk,“ sagði hann.