Ég heiti Ríkey Guð­munds­dóttir Eydal og við erum á Land­náms­sýn­ing­unni í Aðal­stræti. Ég er mennt­aður safna­fræð­ingur og ég tók verk­nám hérna hjá Borg­ar­sögu­safni og þegar ég var búin með verk­námið buðu þau mér helg­ar­starf hérna í mót­tök­unni og ég þáði það.

Sumir sem heim­sækja safnið hafa mikla þekk­ingu á sögu Íslands, sér­stak­lega á land­náms­öld­inni, mjög margir sem hafa mik­inn áhuga á vík­inga­öld og land­náms­öld­inni á Íslandi. Og svo eru aðrir sem koma hingað alveg blint og þekkja ekki neitt og finnst gaman að koma og fá fullt af upp­lýs­ingum á stuttum tíma um sögu Íslands.

Mér finnst söfn svo ótrú­lega áhuga­verð. Þessi ákvörðun um hvað á að sýna og hverju á að safna og af hverju og hvort það sé eitt­hvað sem við erum að gleyma. Hvernig sam­tím­inn varpar ljósi á for­tíð­ina okkar. Og söfnin eru stall­ur­inn. Þau hafa mjög strangar laga­legar skyldur gagn­vart sínu starfi, þau verða að safna gripum og þau verða að varð­veita grip­ina sem þau eru að safna og miðla og rann­saka. Mér finnst safnið áhuga­verð stofnun í sam­fé­lag­inu sem er að varpa ljósi á hvað okkur finnst um okkur sjálf eig­in­lega á tím­anum sem við erum að safna hlut­unum, miklu frekar en tímunum sem hlut­irnir til­heyra.

Safna­menn­ing Íslend­inga segir mjög margt um okkur. Við erum með ofboðs­lega mörg söfn á Íslandi sem er frá­bært, það sýnir að okkur langar til að miðla því hver við erum. Við erum mjög ung þjóð í alþjóð­legu sam­hengi. Okkur langar til að vera gömul. Ég held að okkur langi til að vera gömul þjóð eins og aðrar þjóðir. 

Það er mjög fyndið, ég er hérna með rúst frá 871 plús mínus tveir og ég hef fengið fólk til mín sem hefur horft á mig og sagt: það eru bara hús í borg­inni minni sem eru eldri en þetta. Þessi rúst. Við eigum mjög ríka sögu og mjög áhuga­verða sögu þó svo að hún sé ekk­ert sér­stak­lega löng. Það sem er líka áhuga­vert við okkur er að við eigum mikið af sögu almenn­ings. Oft er sagan sem er til erlendis bara saga mik­il­menn­anna. Auðvitað eru torf­bæ­irnir sem varð­veitt­ust stórir og frá heldra fólki. En það er ekk­ert svo langt síðan fólk bjó í torfbæ þannig að það er auð­veld­ara fyrir okkur að grípa í það. 

Ég get alveg trúað því að við sem þjóð séum í sjálfs­mynd­ar­krísu því við vitum ekki hvort hluti af okkar sjálfs­mynd felist í því að við höfum einu sinni verið nýlenda eða hjá­lenda. Við eigum í flóknu sam­bandi við Dani. Hluti af sjálfs­mynd okkar var búin til á 19. öld, þessi hug­mynd um hvað er að vera Íslend­ingur. Það voru ljóðin okkar og sjálf­stæð­is­bar­áttan og Jón Sig­urðs­son og sú hugsun. Hún verður til mest­megnis á 19. öld og svo nær hún hámarki á miðri 20. öld þegar við verðum sjálf­stæð. Þetta var lengi í deigl­unni. Þá er þetta mikið svona hraust sál í hraustum lík­ama, þetta teng­ist inn í ung­menna­fé­lögin og hreysti og alls konar svo­leiðis. Við tölum mjög mikið um að við séum bók­mennta­þjóð. 

Þetta er allt mjög karllægt enda voru það karlar sem bjuggu þessa hug­mynd til. Við eigum margar sögur af því að það er verið að setja út á konur sem klæddu sig að dönskum sið, í tísku­föt. En íslenski þjóð­bún­ing­ur­inn er undir áhrifum frá eins og til dæmis dönskum sið og öðrum löndum í kringum okkur. Við erum ekki eins mikil eyja og okkur finnst við vera. 

Reynslan sem mót­aði mig mest var að vera í sveit­inni hjá ömmu og afa í Skaga­firð­inum frá því að ég var barn og fá að taka þátt í búskapnum, fara með að slá og sinna kúnum. Ætli ég hafi ekki verið svona 12 ára þegar kýrnar voru seldar. Amma og afi voru orðin eldri og gátu ekki haldið búinu áfram. Ég fékk að upp­lifa þessa sveit, í síð­asta kafl­anum í sögu hennar og það var mót­andi. 

Ég er Reyk­vík­ingur og alin upp hér en hafði alltaf sveit­ina mína. Mér finnst gott að kom­ast í annan takt. Í sveit­inni voru önnur verk­efni sem ég þurfti að sinna og það þurfti að sinna þeim, það þarf að gefa kúnum. Ég var mik­ill for­rétt­indapési, ég hafði það rosa gott í æsku. Ég hefði getað kom­ist upp með það, meiri­hlut­ann af æsk­unni minni að þurfa ekki að gera neitt. Þarna lærði ég að sumt er ekki val, ég bar ábyrgð á ein­hverju. 

Þeim fannst erfitt að leggja niður búið en kýrnar voru bara seldar á næsta bæ svo við sáum þær alla­vega. En þetta voru furðu­legar til­finn­ingar. Amma dó á þessum bæ ein­hverjum tveimur árum seinna. Hún undi sér best í sveit og fannst mjög gaman að hugsa um dýrin sín. Ári eftir að kýrnar fóru hvarf kött­ur­inn þeirra, Litla kisa, og ömmu fannst það ofboðs­lega erfitt. Þær áttu mjög fal­legt sam­band og þetta hafði mikil áhrif á hana. 

Er menn­ing­ar­gjá á milli okkar ömmu? Amma upp­lifði allt aðra hluti en ég, svo já, kannski. Hún upp­lifði hluti sem ég get ekki gert mér í hug­ar­lund. Ein af fyrstu minn­ingum hennar var þegar torf­bær­inn sem hún bjó í er að hrynja í jarð­skjálfta í Svarf­að­ar­dalnum. Síðan bý ég í Reykja­vík og mín fyrsta minn­ing er að leika mér með vinum mínum í dúkku­leik út í garði hjá vin­konu minni. Hennar fyrsta minn­ing er húsið hennar að hrynja, hún varð að fara út því það var of hættu­legt að vera þar inni á meðan jarð­skjálft­inn dundi yfir. 

Við erum búin að vera í jarð­skjálfta­hr­inu núna og þetta er orðið svo fjar­lægt manni. Það er eig­in­lega ekki fyrr en núna eftir Grinda­vík og allt sem gerð­ist þar sem maður fattar, já, við eigum kannski að vera hrædd við jarð­skjálft­ana.

Situr saga ömmu eftir í mömmu? Já, sveitin situr eftir í henni. Mikil vinnu­semi og elja og ákveðin lífs­við­horf sem koma þaðan. Hún er rosa mikið, hvernig á ég að orða það; stundum þarf að gera meira en gott þykir, hug­ar­far. En samt rosa­lega mikil hlýja, maður sinnir fólk­inu sínu. Í sveit þá gerir þú ekk­ert einn og það eru allir vel­komnir.