Grein­ing­ar­deild rík­is­lög­reglu­stjóra (GRD) hefur gefið út nýja grein­ing­ar­skýrslu þar sem lagt er mat á hryðju­verkaógn á Íslandi. Í skýrsl­unni er kynnt til sög­unnar upp­fært áhættu­mat sem byggir á við­miðum og skil­grein­ingum á hættu­stigi vegna hryðju­verkaógnar.

Grein­ing­ar­deildin hefur und­an­farið unnið að því að sam­ræma skil­grein­ingar á hættu­stigi við það sem þekk­ist meðal helstu sam­starfs­ríkja Íslands. 

Samkvæmt nýju hættu­mati er Ísland á þriðja hættu­stigi af fimm, en það merkir að aukin ógn á hryðju­verkum og að „til staðar er ásetn­ingur og/eða geta og hugs­an­leg skipu­lagn­ing hryðju­verka.“

Fjórða stig merkir að þekkt ógn sé til staðar, það sé vitað um ásetn­ing getu og skipu­lagn­ingu á hugs­an­legum hryðju­verkum. Í fimmta og efsta hættu­stigi er ógnin metin mjög alvar­leg og að hugs­an­leg hryðju­verkáras sé yfir­vof­andi. 

GRD telur hryðju­verkaógn­ina stafa mest­megnis frá ein­stak­lingum sem aðhyllist ofbeld­is­fulla öfga­hyggju og séu reiðu­búnir að fremja hryðju­verk. Í skýrsl­unni segir að „[k]omi til þess að framið verði hryðju­verk á Íslandi er lík­leg­ast að heima­til­búnum og ein­földum vopnum verði beitt.“

Einn helsti veik­leiki Íslands, sam­kvæmt skýrslu­höf­undum, er talin vera skortur á heim­ildum til þess að „afla og miðla upp­lýs­ingum og gögnum þ.e. beit­ing fyr­ir­byggj­andi aðgerða í þágu lög­gæslu.“

Forsendur að baki uppfærðu áhættumati

Taldar eru fram nokkrar for­sendur sem liggja að baki mat­inu. Þar ber helst að nefna tvö nýlega áþreif­an­leg mál sem voru rann­sökuð hér á landi.

Annars vegar er nefnd umfangs­mikil rann­sókn lög­reglu á tveimur ungum mönnum sem ákærðir hafa verið fyrir að skipu­leggja hryðju­verk hér landi. Við rann­sókn lög­reglu var lagt hald á fjöl­mörg vopn og fræðslu­efni sem notað er til að skipu­leggja hryðju­verk. 

Hins vegar er nefnt til sög­unnar nýlegt mál sem kom upp í jan­úar á þessu ári þar sem karl­maður var hand­tek­inn og sendur til Grikk­lands ásamt fjöl­skyldu eftir að lög­reglu bár­ust upp­lýs­ingar um að karl­mað­ur­inn væri með­limur í hryðju­verka­sam­tök­unum ISIS.

Hinar for­send­urnar sem taldar eru fram í skýrslu GRD eru tals­vert óljós­ari í eðli sínu. Þar er til að mynda nefnt að aukin spenna í alþjóða­sam­skiptum, vöxtur og dreif­ing á öfga­fullri orð­ræðu á sam­skipta­miðlum og stríðs­á­tök í upp­runa­ríkjum flótta­manna hafi áhrif á áhættu­mat lög­reglu. 

Í því sam­hengi er sjónum sér­stak­lega beint að átök­unum fyrir botni Mið­jarða­hafs og nefnt að Hamas-sam­tökin, ásamt öðrum, hafi und­an­farið verið iðin við að miðla „miklu magni af hryðju­verka­tengdu efni á net­miðlum.“

Þá er einnig talið að stríðs­á­tök og starf­semi hryðju­verka­sam­taka á stríðs­hrjáðum svæðum geti leitt til þess „að með­limir hryðju­verka­sam­taka eða aðilar sem tengj­ast hryðju­verka­starf­semi með ein­hverjum hætti, reyni að kom­ast til Vest­ur­landa sem flótta­menn.“

Ungir menn á spjallrásum 

Í skýrslu GRD er þess einnig getið að lög­regla hafi í auknum mæli orðið vör við ískyggi­lega þróun þar sem ein­stak­lingar, sér­stak­lega ungir karl­menn, kom­ast í kynni við öfga­fulla hug­mynda­fræði á lok­uðum spjall­svæðum sem finna má á ýmsum sam­fé­lags­miðlum.

Í sumum til­fellum geti átt sér stað inn­ræt­ing á ofbeld­is­fullum við­horfum meðal virkra not­enda á slíkum spjall­rásum. Þar sem ein­stak­lingar eru hvattir til og gefin ráð um hvernig eigi skipu­leggja hryðju­verk. 

Notast er við hug­takið „sam­þætt öfga­hyggja“ til að lýsa þessu ferli þar sem ein­stak­lingar taka upp öfga­kenndar skoð­anir og fá ráð­legg­ingar og hvatn­ingu til að fremja hryðju­verk frá öðrum virkum not­endum á slíkum spjall­rásum.