Mögulega gert að játa á sig landráð

Ef Útlend­inga­stofnun telur að þetta fólk verði ekki merkt og því mis­munað í fram­tíð­inni þá er sú frá­sögn með algjörum ólík­inda­blæ,“ segir Helgi Þor­steins­son Silva lög­maður um hóp 180 Venes­ú­ela­búa sem sendir voru frá Íslandi til Venes­ú­ela í lög­reglu­fylgd í gær. 

Helgi Þor­steins­son SilvaTelur að íslensk stjórn­völd ættu að gera hlé á öllum vís­unum til Venes­ú­ela.

Lög­reglu­menn tóku á móti hópnum á venes­ú­elska vell­inum, tóku af þeim vega­bréfin og létu fólkið skrifa undir skjöl án lög­fræði­að­stoðar. Þá eru sömu­leiðis óstað­festar heim­ildir um að ferða­styrkur sem hæl­is­leit­end­urnir fengu frá íslenskum stjórn­völdum hafi verið tek­inn af þeim við kom­una til Venes­ú­ela. Talsmenn fólks­ins hér á Íslandi hafa jafn­framt heyrt af því að ein­hverjum hafi verið gert að játa á sig land­ráð, segir Jón Sig­urðs­son – for­maður stjórnar félags tals­manna umsækj­enda um alþjóð­lega vernd (FTA). 

„Þetta er einn af mörgum slæmum hlutum sem maður hefur heyrt að hafi átt sér stað þarna við kom­una,“ segir Jón. „Það er ekki stað­fest nákvæm­lega hvað hefur gerst, við höfum þetta eftir fólk­inu sjálfu og skjól­stæð­ingum okkar sem eru hér á landi og eru í beinu sam­bandi við þau. Ég hef að minnsta kosti séð mynd­band af því þegar er verið að láta þau skrifa undir eitt­hvað svona plagg á vell­inum með full­trúum yfir­valda. En ég hef enga sér­staka ástæðu til þess að draga [frá­sagnir fólks­ins] í efa.“ 

Fellur ekki í fjöldann

Svo stór end­ur­send­ing til Venes­ú­ela hefur ekki verið fram­kvæmd áður.

„Það var lítið vitað um það hvernig er að vera end­ur­sendur til Venes­ú­ela í einni flug­vél sem kemur sér­stak­lega í þeim til­gangi,“ segir Helgi. „Það er ekki eins og þú fallir í fjöld­ann. Yfirvöld vita að þessi vél kemur frá Íslandi með fólk sem er búið að flýja. Það er ekk­ert eins og að vera eitt af hund­rað sætum.“

Fyrirsjáanlegt að þetta yrði niðurstaðan

Jón telur rann­sókn­ar­skyldu nú hvíla á íslenskum stjórn­völdum um að taka atburð­ina til skoð­unar. 

Jón Sig­urðs­sonSegir að atburð­irnir hafi verið fyr­ir­sjá­an­legir.

Mynd: Hjördís Eyþórs­dóttir

„Ég tel að það liggi í augum uppi að íslensk yfir­völd þurfa að taka þessar upp­lýs­ingar til greina og þetta hlýtur að koma til álita í tengslum við allar þær umsóknir sem eru til með­ferðar og allar þær kærur sem eru til með­ferðar,“ segir Jón. „Okkur sem störfum á þessum vett­vangi fannst þetta mjög fyr­ir­sjá­an­legt. Íslensk stjórn­völd töldu öruggt að senda þetta fólk til baka og svo það sem mætir þeim er aug­ljóst brot á rétt­indum þeirra.“ 

Styrkja þessir atburðir mál­stað þeirra venes­ú­elsku rík­is­borg­ara sem eru að sækja um vernd á Íslandi? 

„Mér finnst það aug­ljóst. Ef þetta snýst um að það vanti ein­hver gögn um að þau myndu verða fyrir ein­hverjum póli­tískum ofsóknum þá þurftum við ekki að bíða lengi eftir því,“ segir Jón. 

Og hvað með fólkið sem hefur mögu­lega játað á sig land­ráð? Hvað er gert við mann ef maður er land­ráða­maður í Venes­ú­ela? 

„Það er refsi­vert brot að vera land­ráða­maður, það er það líka á Íslandi. Venes­ú­ela er alræð­is­ríki og það er alveg við­ur­kennt að póli­tískar ofsóknir tíðkast í Venes­ú­ela. Þeir sem ger­ast sekir um land­ráð – án þess að vera sér­fróður um venes­ú­elsk lög þá er aug­ljóst að það mun koma sér mjög illa fyrir fólk,“ segir Jón.  

Ættu að bíða með frekari endursendingar

Helgi telur að eftir atburð­ina í Venes­ú­ela ættu stjórn­völd að bíða með að senda fleiri þangað. 

„Hags­munir stjórn­valda af því að bíða í ein­hverja daga eru svo litlir miðað við þá hags­muni sem verða fyrir borð bornir ef þetta fer á versta veg,“ segir Helgi. 

Í nokkur ár veittu íslensk stjórn­völd nán­ast öllum þeim Venes­ú­ela­búum sem sóttu hér um hæli við­bót­ar­vernd vegna slæmra aðstæðna í Venes­ú­ela. Fyrr á þessu ári stað­festi kæru­nefnd útlend­inga­mála nokkra nei­kvæða úrskurði Útlend­inga­stofn­unar í málum Venes­ú­ela­búa þar sem aðstæður í heima­land­inu hefðu batnað. 

Þessu hafa Venes­ú­ela­búar mót­mælt harð­lega enda eru aðstæð­urnar í Venes­ú­ela enn mjög slæmar, glæpa­tíðnin þar er ein sú hæsta í heimi, fáir hafa aðgengi að heil­brigð­is­þjón­ustu og flestir almennir borg­arar eiga erfitt með að mæta grunn­þörfum sínum.

„Ég vil ítreka það sem ég hef áður sagt: Að í þess­ari stöðu þar sem eru vís­bend­ingar um hugs­an­lega ögn betra ástand þá hefði verið í betra sam­ræmi við mannúð og með­al­hóf að bíða aðeins og fá reynslu mögu­lega frá öðrum löndum um það hvernig er að end­ur­senda til Venes­ú­ela,“ segir Helgi.

Fjöldi hæl­is­um­sókna venes­ú­el­skra rík­is­borg­ara hér á landi hefur vaxið gríð­ar­lega á síð­ustu árum – þær fóru úr 14 árið 2018 í 1.209 í fyrra en frá jan­úar til sept­em­ber á þessu ári voru þær enn fleiri: 1.318. Eftir að kæru­nefnd útlend­inga­mála stað­festi nei­kvæða úrskurði Útlend­inga­stofn­unar fór umsókn­unum að fækka.