Engin stýrivaxtahækkun – Vextir áfram 9,25 prósent

Pen­inga­stefnu­nefnd Seðla­banka Íslands hefur ákveðið að halda stýri­vöxtum bank­ans óbreyttum og þeir verða því áfram 9,25 pró­sent. Fyrir vaxta­á­kvörðun nefnd­ar­innar í morgun hafði hún hækkað vexti fjórtán sinnum í röð. Stýri­vextir hafa ekki verið hærri síðan í des­em­ber 2009, eða í næstum 14 ár. 

Ákvörðun nefnd­ar­innar var í and­stöðu við spá grein­ing­ar­að­ila bank­anna, sem höfðu spáð 0,25 til 0,5 pró­sentu­stiga stýri­vaxta­hækkun. 

Í yfir­lýs­ingu Pen­inga­stefnu­nefndar, þar sem hún rök­styður ákvörðun sína, segir að á heild­ina litið hafi þróun efna­hags­mála verið í sam­ræmi við mat nefnd­ar­innar á síð­asta fundi, sem fram fór í ágúst. Verð­bólga hafi auk­ist á ný og mæld­ist átta pró­sent í sept­em­ber. Verð­bólga án hús­næðis hafi einnig auk­ist en und­ir­liggj­andi verð­bólga hefur hjaðnað lít­il­lega. „Vís­bend­ingar eru um að heldur hafi dregið úr tíðni verð­hækk­ana og að þær séu ekki á eins breiðum grunni og áður. Þótt verð­bólgu­vænt­ingar séu áfram of háar hafa þær lækkað á suma mæli­kvarða.“

Það hafi einnig hægt á vexti efna­hags­um­svifa. Það sjá­ist á því að hag­vöxtur hafi verið 5,8 pró­sent á fyrri hluta árs­ins 2023 en var ríf­lega sjö pró­sent í fyrra. Auk þess séu til staðar vís­bend­ingar um að það hafi hægt enn frekar á eft­ir­spurn á þriðja fjórð­ungi árs­ins. „Aftur á móti er enn nokkur spenna á vinnu­mark­aði og í þjóð­ar­bú­skapnum í heild. Raun­vextir bank­ans hafa hins vegar hækkað það sem af er ári og áhrif vaxta­hækk­ana bank­ans eru farin að koma fram í meira mæli.“

Á þessum tíma­punkti sé nokkur óvissa um efna­hags­fram­vind­una og hvort núver­andi taum­hald sé nægj­an­legt. „Nefndin hefur því ákveðið að staldra við en á næsta fundi mun liggja fyrir ný þjóð­hags- og verð­bólgu­spá bank­ans. Pen­inga­stefnan mun á næst­unni ráð­ast af þróun efna­hags­um­svifa, verð­bólgu og verð­bólgu­vænt­inga.“

Sá fundur fer fram 22. nóv­em­ber næst­kom­andi.

Vaxtagreiðslur aukist um 62 prósent milli ára

Stýri­vextir náðu sögu­legu lág­marki í maí 2021, áður en að yfir­stand­andi vaxta­hækk­un­ar­ferli hófst, en þá voru þeir 0,75 pró­sent. Stýri­vextir voru síð­ast svona háir í jan­úar 2010, rúm­lega einu  ári eftir banka­hrunið. 

Nefndin hækk­aði síð­ast vexti í ágúst, þá um 0,5 pró­sentu­stig, og alls hafa þeir hækkað um, 3,25 pró­sentu­stig frá ára­mótum. Ástæða þessa er ein­föld: verð­bólga hefur verið gríð­arhá í lengri tíma og stýri­vextir Seðla­banka Íslands hafa verið hækk­aðir skarpt til að berj­ast við hana.

Hækk­an­irnar, sem eru til þess gerðar að draga úr eft­ir­spurn í hag­kerf­inu, hafa mikil áhrif á lána­kjör margra íslenskra heim­ila. Þannig borg­uðu þau um 58,8 millj­arða króna í vaxta­gjöld á fyrri hluta árs 2023. Á sama tíma­bili í fyrra greiddu þau 36,3 millj­arða króna. Þar skeikar 22,5 millj­örðum króna sem heim­ili lands­ins hafa þurft að reiða fram í vexti af lánum sem þau hafa tekið sem þau þurftu ekki að greiða á fyrri hluta árs í fyrra, en vextir á breyti­legum óverð­tryggðum íbúða­lánum hjá bönkum eru nú í kringum ell­efu pró­sent. 

Þessar miklu hækk­anir á vaxta­gjöldum – 62 pró­sent á milli ára –er lyk­il­breyta í þvík að kaup­máttur ráð­stöf­un­ar­tekna heim­ila á mann dróst saman um 5,2 pró­sent á öðrum árs­fjórð­ungi árs­ins 2023, þrátt fyrir að tekjur þeirra hafi hækkað umtals­vert. Það þýðir að hann hefur lækkað fjóra árs­fjórð­unga í röð sam­kvæmt end­ur­skoðum tölum Hag­stof­unnar. Kaup­mátt­ur­inn hefur ekki lækkað svona mikið innan árs­fjórð­ungs síðan undir lok árs 2010, þegar hann lækk­aði um sjö pró­sent.