„Það skín enn þá í skriðusárin“

Guðrún Ásta Tryggva­dóttir, kenn­ari í Seyð­is­fjarð­ar­skóla, fylgist vel með veð­ur­spánni og fyllist óör­yggi þegar hún sér að það er rign­ing í kort­unum. „Það verður stutt í kvik­una,“ útskýrir hún og bætir við:

„Eftir það sem á undan er gengið.“ Guðrún á við þegar stærsta aur­skriða sem fallið hefur á byggð á Íslandi féll í heimabæ hennar, Seyð­is­firði, í des­em­ber 2020. Síðustu daga hefur verið mikil rign­ing í kort­unum og Guðrún hefur ekki sofið eins vært og hún er vön. Á þriðju­dags­morgun, þann 19. sept­em­ber, vakn­aði hún klukkan fimm að morgni, eftir að hafa séð læk­ina ofan við húsið sitt „fossa niður í Botns­tjörn“ þar sem enn „skín í skriðusárin frá því fyrir þremur árum“ , og hugs­aði með sér:

„Nei, and­skot­inn hafi það, ég ætla að flytja, ég get þetta ekki, ég vil ekki búa við þetta.“ Daginn áður hafði rík­is­lög­reglu­stjóri, í sam­ráði við lög­reglu­stjór­ann á Aust­ur­landi, lýst yfir óvissu­stigi almanna­varna vegna mik­illa rign­inga á Aust­fjörðum. Hún segir síð­ustu daga hafa verið „erf­iða og óþægi­lega“ en að vissu leyti séu bæj­ar­búar sömu­leiðis orðnir „sjó­aðir í þessu“.

Hún segir það „skrýt­inn veru­leika“ að vera orðin sjóuð í því að vera á varð­bergi fyrir aur­skriðum en Guðrún er aðflutt, upp­runa­lega frá Reykja­vík, og bjóst aldrei við því að þetta yrði að hvers­degi hennar, áhyggjur af því að aur­skriður myndu taka með sér húsið hennar, heim­ili fjöl­skyldu hennar. Guðrún býr á því svæði á Seyð­is­firði sem er metið hættu­leg­ast hvað aur­skriður varðar, en þetta vissi hún ekki þegar hún flutti þangað árið 2018. 

Hafði ekki hugmyndaflug að spyrja út í auskriður

„Ég spurði út í snjó­flóða­hættu þegar ég keypti húsið og flutti hingað en ég hafði ekki hug­mynda­flug í að spyrja út í hættu sem staf­aði af aur­skriðum.“ Guðrúnu var talin trú um að það fylgdi því engin hætta að búa þar sem hún keypti sér hús, í Botns­hlíð. Ári síðar var gert nýtt hættu­mat fyrir Seyð­is­fjörð og húsið hennar sett inn á skil­greint C-svæði, eða hættu­leg­asta svæðið. „Þá fékk ég áfall,“ útskýrir hún. Aftur var henni til­kynnt, eins og hún orðar það, að skil­greina svæðið svona væri ein­ungis forms­at­riði og verk­ferlar væru skýrir ef eitt­hvað kæmi fyrir, engin hætta væri á ferð­inni. „Ekki vera að panikka“ voru skila­boðin sem hún fékk. 

„Svo var reynslan í des­em­ber árið 2020 að allt brást og eng­inn vissi rass­gat, afsakið orð­bragðið. Ég upp­lifði það þannig og það var rosa­lega óþægi­legt.“ Hún tekur þó fram að nú sé búið að heila það sár sem varð til þegar verk­ferlar voru óskýrir og óskýrt var hver bar ábyrgð á hverju þegar áfallið skall á. „Það er búið að skýra hver ber ábyrgð á hverju og við höfum fengið fræðslu og skýr­ingar á því hvað er að ger­ast hverju sinni og hvaða varnir hafa verið settar upp. Nú eru til að mynda komnar bráða­birgða­varnir.“ Hún segir opin­bera aðila hafa við­ur­kennt „klúður“ af þeirra hálfu og lag­fært það sem lag­færa þurfti, að mestu. „Þetta mjakast,“ segir hún.

Seyðfirðingar eru seigir

Guðrún segir sam­heldn­ina í Seyð­firð­ingum mikla, hún upp­lifir bæj­ar­fé­lagið eins og „stóra fjöl­skyldu“ þar sem allir standa „þétt saman“. Hún segir mik­il­vægt að halda því til haga að „Seyð­firð­ingar eru mjög seigir, sam­heldnir og æðru­lausir“.

Hún segir hug­ar­far sitt gagn­vart hætt­unni í heima­bænum tvenns konar: Annars vegar finnst henni að líf­inu almennt fylgi ákveðin hætta sem hver og einn þurfi að sætta sig við. Byggi hún í stór­borg myndi hún til dæmis frekar ótt­ast bíla og bílslys en „hér er það þetta“. Hins vegar finnst henni ekki ásætt­an­legt að búa við áhyggjur af árlegum atburðum sem væri hægt að verja byggð­ina betur fyrir. „Við setjum beltin á í bílum og auð­vitað þarf að setja hér varnir til fram­búðar,“ segir hún. Þrátt fyrir að hægt sé að rýma hús eins og hennar þá sé húsið heim­ilið hennar og fjöl­skyld­unnar, hús sé kannski „dauður hlutur“ eins og hún hefur heyrt fólk orða það, en heim­ili sé það ekki.