Ein áhrifamesta kona í dönsku atvinnulífi hrökklast frá

Ekki er víst að Lizette Risgaard þekki orða­til­tækið „skjótt skip­ast veður í lofti“ en það á sann­ar­lega við um þær svipt­ingar sem urðu í lífi hennar síð­ustu helg­ina í apríl og end­uðu með afsögn hennar sem for­manns danska alþýðu­sam­bands­ins sunnu­dags­morg­un­inn 30. apríl. 

Atburða­rásin sem leiddi til afsagnar Lizette Risgaard hófst mið­viku­dag­inn 26. apríl. Þann dag bár­ust henni þau tíð­indi frá dag­blöð­unum Berl­ingske og Ekstra Bladet að frétta­menn þess­ara blaða hefðu undir höndum gögn þar sem greint væri frá ósæmi­legri hegðan hennar. Og í gögnum blað­anna kom fram að ekki væri um að ræða eitt til­tekið atvik, þau væru mörg og hefðu átt sér stað um ára­bil. 

Bæði blöðin birtu svo dag­inn eftir, á fimmtu­deg­inum 27. apríl, frá­sagnir sem óhætt er að segja að vakið hafi mikla athygli. Sem er skilj­an­legt í ljósi þess að Lizette Risgaard var meðal valda- og áhrifa­mestu kvenna í dönsku atvinnu­lífi og þjóð­þekkt. 

Löng saga innan verkalýðshreyfingarinnar

Lizette Risgaard er fædd 15. júlí 1960. Hún ólst upp hjá móður sinni sem vann stóran hluta starfsæv­innar við hrein­gern­ingar. Fjöl­skyldan bjó lengst af á Norð­ur­brú í Kaup­manna­höfn, í lít­illi íbúð með mjög litlu sal­ern­is­her­bergi, bak-ind-toi­let (lýsandi fyrir stærð­ina) og sam­eig­in­legu bað­her­bergi í kjall­ar­anum.

Lizette fékk ung áhuga á félags­málum og kjara­bar­áttu og eftir að hafa lokið námi sem aðstoð­ar­mann­eskja á skrif­stofu starf­aði hún um ára­bil hjá nokkrum sam­tökum launa­fólks. Árið 2000 varð hún vara­for­maður LO- Storkøben­havn (sam­tök 17 fag­fé­laga á Kaup­manna­hafn­ar­svæð­inu) og jafn­framt for­maður HK, sem var fag­fé­lag skrif­stofu­fólks. Árið 2007 var Lizette kjörin í lands­stjórn LO, varð jafn­framt vara­for­maður sam­tak­anna. Í umfjöllun danskra fjöl­miðla er full­yrt að körlunum í lands­stjórn­inni hafi ekki meira en svo lit­ist á að kona væri komin í þetta karla­vígi. Þeir hefðu viljað fela henni ýmis smá­verk­efni en Lizette gerði þeim ljóst að hún væri ekki nein puntu­dúkka í stjórn­inni. Átta árum síðar sett­ist hún í for­manns­stól sam­tak­anna. Fyrsta konan sem gegndi því emb­ætti í þessum karla­klúbbi, eins og danskir fjöl­miðlar komust að orði, þegar þeir lýstu starfs­ferli Lizette. 

Formaður fjölmennustu samtaka launafólks í Danmörku

Árið 2018 ákváðu fjöl­menn­ustu sam­tök launa­fólks í Danmörku að sam­ein­ast. Sam­ein­ingin tók gildi 1. jan­úar 2019, aðild að sam­tök­unum eiga nær 70 fag­fé­lög, með vel á aðra milljón félags­manna. Samtökin, sem eru hlið­stæð ASÍ, fengu nafnið Fag­bevægel­sens Hovedorganisation, í dag­legu tali kallað FH. Lizette Risgaard var kjörin for­maður til fjög­urra ára. Á þingi sam­tak­anna 1. nóv­em­ber á síð­asta ári var hún end­ur­kjörin for­maður til næstu fjög­urra ára, til ára­móta 2026–27.

Lizette gift­ist árið 1989 Per Risgaard. Þau eign­uð­ust tvo syni. Per lést árið 2011, úr krabba­meini. Í við­tali fyrir nokkrum árum sagði Lizette frá því í blaða­við­tali að þau Per hefðu gert með sér sam­komu­lag um að hann ynni að mestu leyti heima og sæi um heim­ilið.  Árið 2018 var gerð heim­ilda­mynd, Hjerter Dame, um for­manns- og vara­for­mann­s­tíð Lizette Risgaard hjá LO. 

Afsökunarbeiðni á Facebook

Eins og áður var nefnt birtu dag­blöðin Berl­ingske og Ekstra Bladet frá­sagnir sínar um Lizette Risgaard 27. apríl. Að kvöldi þess dags birti hún færslu á Facebook-síðu sinni. Þar seg­ist hún hafa orðið hugsi eftir að blöðin birtu frá­sagnir um hegðan hennar. Hún sé mann­eskja sem sé laus við form­leg­heit og hitti marga.

Hún segir jafn­framt að hún geri sér ljóst að fram­koma sú sem lýst sé í blöð­unum sé ekki við hæfi, ekki síst í ljósi stöðu sinnar og þeim völdum sem henni fylgi. Hún biður líka alla þá sem finnst hún hafa mis­boðið sér með fram­komu sinni afsök­unar. „Það er sá sem brotið er á sem metur hvenær of langt er gengið.“

Frásagnirnar

Þegar dag­blöðin tvö, Berl­ingske og Ekstra Bladet, birtu greinar sínar um Lizette Risgaard kom fram að þau höfðu unnið heima­vinn­una. Frá­sagn­irnar voru margar, allar frá karl­mönnum, og allar á sama veg: inni­legt klapp á bak og niður á rasskinnar, hendi stungið inn undir skyrtu á bringu, haldið þétt utan um þegar staðið var hlið við hlið í mynda­töku. Menn­irnir tóku allir fram að ekki hefði bein­línis verið um kyn­ferð­is­lega áreitni að ræða. Menn­irnir, sem flestir eða allir voru ára­tugum yngri en Lizette, lýstu því hve óþægi­legt þetta hefði verið en þeir hefðu ekki treyst sér til að tala mikið um það, ekki síst vegna þess að þeir gætu átt von á „refsi­að­gerðum“, eins og einn þeirra komst að orði. Hann vís­aði þar til þess að Lizette var ekki mikið fyrir gagn­rýni og þeir sem mæltu henni í mót innan sam­tak­anna voru iðu­lega látnir fjúka. 

Mille Morten­sen, sál­fræð­ingur og sér­fræð­ingur um ein­elti og fram­komu yfir- og und­ir­manna á vinnu­stöðum, sagði í við­tali við Berl­ingske að fram­koma Lizette Risgaard hefði verið af kyn­ferð­is­legum toga, svo væri það alltaf mats­at­riði hvenær áreitni væri komin yfir strikið, eins og hún komst að orði.   

Neyðarfundur og frí

Föstu­dags­morg­un­inn 28. apríl var hald­inn fundur í fram­kvæmda­stjórn FH. Fram­kvæmda­stjórnin með sína 22 full­trúa er æðsta valda­stofnun FH. Á fund­inum var eitt mál á dag­skrá: Fréttir tveggja dag­blaða um Lizette Risgaard og við­brögð vegna þeirra. Á fund­inum lýstu við­staddir stuðn­ingi við Lizette Risgaard og jafn­framt var ákveðið að láta fara fram lög­fræði­rann­sókn vegna máls­ins. Nið­ur­stöður hennar eiga að liggja fyrir innan tveggja mán­aða. Fram­kvæmda­stjórnin hélt annan fund sl. þriðju­dag 2. maí, þar var ákveðið að boðað skyldi til auka aðal­fundar eftir sum­ar­leyfi og þar verði kos­inn nýr for­maður. Danskir fjöl­miðlar segja að þar megi búast við valda­bar­áttu.

Blekið á fund­ar­gerð­inni var vart þornað þegar dönsku fjöl­miðl­arnir greindu frá því að til þeirra streymdu frá­sagnir sem allar voru í sama anda og þær sem áður hafði verið greint frá. Á laug­ar­deg­inum til­kynnti Lizette Risgaard að hún hefði ákveðið að taka sér frí, á meðan áður­nefnd lög­fræði­rann­sókn færi fram. Hún sagði í til­kynn­ing­unni að fríið hæf­ist strax og hún myndi því ekki taka þátt í sam­komum á bar­áttu­degi verka­lýðs­ins 1. maí en löng hefð er fyrir því að for­ystu­menn stærstu sam­taka launa­fólks tali á sam­komum þennan dag. 

Bylgja vantraustsyfirlýsinga

Á laug­ar­deg­inum 29. apríl streymdu inn yfir­lýs­ingar frá stjórnum aðild­ar­fé­laga FH þar sem lýst var yfir að áfram­hald­andi stuðn­ingur við for­mennsku Lizette Risgaard væri ekki til staðar. Staðan var orðin mjög þröng, eins og stundum er kom­ist að orði, og ljóst var að bar­átta Lizette Risgaard fyrir áfram­hald­andi for­mennsku væri nán­ast töpuð og aðeins tíma­spurs­mál hvenær afsögnin yrði til­kynnt. 

Afsögn

Snemma á sunnu­dags­morgni, 30. apríl, nánar til­tekið kl. 7.59, birti Lizette Risgaard langa færslu á Facebook-síðu sinni, þar sem hún til­kynnti afsögn sína. Í færsl­unni nefndi hún að ýmis­legt í þessu máli sé ekki komið fram í dags­ljósið og til­tók sér­stak­lega hugs­an­legar póli­tískar ástæður, það sé eitt­hvað sem fjöl­miðlar ættu að skoða.

Lizette rifj­aði jafn­framt upp það sem hefði áunn­ist í for­mann­s­tíð hennar. Þar ber hæst sam­ein­ing­una sem leiddi til stofn­unar FH, danska alþýðu­sam­bands­ins.

Ljóst að margir vissu    

Und­an­farna daga hefur komið í ljós að mörgum var kunn­ugt um að fram­koma og hegðan Lizette Risgaard á und­an­förnum árum hefði oft orkað tví­mælis. Sumir nánir sam­starfs­menn hennar höfðu bent henni á að fara sér hægar í gleð­inni (drekka færri glös) á sam­komum sem tengd­ust starf­inu. Margir úr for­ystu­sveitum aðild­ar­fé­laga FH sem fjöl­miðlar hafa rætt við harma það sem gerst hefur og segja að atburðir síð­ustu daga varpi skugga á allt það starf sem Lizette Risgaard hefði unnið á mörgum und­an­förnum árum.

Þess má í lokin geta að Morten Skov Christiansen, vara­for­maður FH, hefur tíma­bundið tekið við for­mennsk­unni í sam­tök­unum.