Lands­virkjun hefur skrifað undir sam­starfs­samn­ing við alþjóð­lega stór­fyr­ir­tækið Linde, sem er leið­andi alþjóð­legt gas- og verk­fræði­fyr­ir­tæki með starf­semi í yfir 100 löndum, um að vinna að þróun grænna vetnis- og raf­elds­neyt­is­verk­efna hér­lendis. Þróun á slíku elds­neyti, sér­stak­lega vetni fyrir þunga­flutn­inga og met­anól fyrir skipa­flot­ann, er lyk­il­at­riði í orku­skiptum á Íslandi.

Haraldur Hall­gríms­son, for­stöðu­maður við­skipta­þró­unar hjá Lands­virkjun, segir í sam­tali við Heim­ild­ina að sam­starfið muni ganga út á að skilja hvað fram­leiðsla á raf­elds­neyti muni kosta, hvar hún geti verið sett upp, hvort hún sé tækni­lega fýsi­leg og hverjir þurfi að koma að verk­efn­inu ef það eigi að raun­ger­ast. 

End­an­legt hlut­verk Lands­virkj­unar ann­ars vegar og Linde hins vegar við fram­leiðslu á raf­elds­neyti er þó ekki end­an­lega ákveðin í sam­starfs­samn­ingnum sem nú hefur verið und­ir­rit­aður. „Við átt­uðum okkur á því fyrir nokkru síðan að raf­elds­neyti er nauð­syn­legt til að ná fram orku­skiptum inn­an­lands. Fyrstu verk­efnin við upp­bygg­ingu slíkrar fram­leiðslu verða bæði fjár­hags­lega og tækni­lega erfið. Það mun þurfa til öflug fyr­ir­tæki og opin­beran stuðn­ing.“

Hann segir að nauð­syn­legt að fá fyr­ir­tæki að þró­un­inni sem séu með mikla reynslu og á þeim for­sendum hafi Lands­virkjun rætt við nokkur slík. Á grund­velli þeirra sam­tala hafi verið ákveðið að fara í sam­starf við Linde. 

Í til­kynn­ingu frá Lands­virkjun vegna und­ir­rit­unar samn­ings­ins er haft eftir Daniel Mateos, yfir­manni við­skipta­þró­unar hjá Linde í Norður-Evrópu, að það sé mikil til­hlökkun hjá fyr­ir­tæk­inu að vinna með Lands­virkjum að því að hjálpa Íslandi að ná metn­að­ar­fullum áformum sínum í loft­lags­málum. „Linde og Lands­virkjun stefna að því að gegna lyk­il­hlut­verki í orku­skiptum á Íslandi. Sam­an­lagður styrkur og sér­fræði­þekk­ing beggja fyr­ir­tækja í gegnum alla virð­is­keðj­una, allt frá end­ur­nýj­an­legri orku til hreins elds­neytis, mun leggja grunn að öruggu og áreið­an­legu fram­boði á hreinu vetni og raf­elds­neyti.“

Stefnt að því að hætta að nota jarðefnaeldsneyti 2040

Orku­skipti þýða á ein­földu máli að skipta út notkun jarð­efna­elds­neytis á Íslandi fyrir aðra orku­gjafa. Til að ná fullum orku­skiptum þarf því að grípa til aðgerða sem láta alla bíla, alla þunga­flutn­inga, öll skip, allar flug­vélar, ganga fyrir öðrum orku­gjöfum en olíu og vörum unnum úr henni. 

Ísland fram­leiðir nú þegar gríð­ar­legt magn af grænni orku, eða um það bil 20 terrawattsstundir á ári. Meg­in­þorri þeirrar orku er fram­leiddur af vatns­afls- eða jarð­varma­virkj­unum. Yfir 80 pró­sent af þess­ari orku er seld til stórnot­enda, aðal­lega alþjóð­legra stór­fyr­ir­tækja sem reka þrjú álver á Íslandi. 

Orku­skipti voru tísku­orð síð­ustu þing­kosn­inga á Íslandi. Nær allir flokkar not­uðu þetta hug­tak ítrekað til að lýsa stefnu sinni í lofts­lags­málum. Í stjórn­ar­sátt­mála rík­is­stjórn­ar­innar  sem kynntur var seint á árinu 2021 var fyrra mark­miði um jarð­efna­elds­neyt­is­laust Ísland flýtt frá 2050 til 2040. Hraða átti orku­skipta­ferl­inu gríð­ar­lega. Til að ná þessum metn­að­ar­fullu lofts­lags­mark­miðum þarf ýmis­legt til. Það þarf að bæta orku­nýtni og auka orku­sparnað. En fyrst og síð­ast þarf, að óbreyttu, að auka afl núver­andi virkj­ana og byggja nýjar.

Með öðrum orðum þarf að virkja meira ef það á að ná orku­skiptum í gegn, og samt halda áfram að selja álverum þorra þeirrar orku sem við fram­leiðum líkt og lang­tíma­samn­ingar við þau gera ráð fyrir. Verði af þeim áformum er ljóst að mikil eft­ir­spurn verður eftir þeirri nýju orku

Þungaflutningar, skip og flugvélar eftir

Ísland hefur for­skot á aðrar þjóðir þar sem nán­ast öll raf­magns­fram­leiðsla og hús­hitun kemur úr end­ur­nýj­an­legum orku­gjöfum. Þannig hefur málum verið háttað í ára­tugi eftir upp­bygg­ingu opin­berra orku­fyr­ir­tækja á síð­ustu öld. 

Sem stendur eru orku­skipti bíla komin eitt­hvað á veg og ýmsir efna­hags­legir hvatar hafa gert það að verkum að mun fleiri raf­bílar selj­ast nú en þeir sem eru drifnir áfram af jarð­efna­elds­neyti. Í lok árs 2022 voru bílar í eigu heim­ila sem gengu ein­göngu fyrir raf­magni eða voru með raf­tengi orðnir 24.302 tals­ins. Þeim fjölg­aði um 59 pró­sent milli ára og eru 26 sinnum fleiri en þeir voru 2016. Þótt bens­ín­bílum á göt­unum hafi fækkað lít­il­lega á síð­ustu árum hefur bílum sem ganga fyrir dísil eða öðru elds­neyti fjölg­aði. Alls voru jarð­efna­elds­neyt­is­bíl­arnir á íslenskum heim­ilum enn 213.869 tals­ins í lok árs 2022. Til við­bótar við þá koma svo allir bíl­arnir, stórir og smáir, sem not­aðir eru í atvinnu­skyni á Íslandi. Þeir eru að uppi­stöðu enn drifnir áfram af jarð­efna­elds­neyti. 

Orku­skipti í skipum, þunga­flutn­ingum og flugi er hins vegar vart hafin hér­lendis. 

Til að ná þeim mun þurfa mikla orku til að fram­leiða svo­kallað raf­elds­neyti. Það er sam­heiti á not­hæfu elds­neyti sem búið er til úr vetni við raf­grein­ingu á vatni. Dæmi um slíkt elds­neyti er met­anól, sem er elds­neyt­is­vökvi sem þegar er fram­leiddur hér­lendis hjá Carbon Recycling í Svarts­engi. Í frétt RÚV frá því í jan­úar í fyrra var haft eftir fram­kvæmda­stjóra við­skipta­þró­unar hjá Carbon Recycling að verk­smiðja fyr­ir­tæk­is­ins gæti fram­leitt umhverf­is­vænt elds­neyti fyrir allan fiski­skipa­flot­ann en að það vant­aði ein­fald­lega áhuga á að fara í þau orku­skipti.