Réttarhöldin yfir tímenningunum sem ákærðir eru fyrir að þiggja mútur af Samherja í Namibíu eiga að hefast 2. október á þessu ári og er gert ráð fyrir því að þau muni standa til 24. júní á næsta ári. Þetta var ákveðið í þinghaldi fyrir dómi í Windhoek, höfuðborg Namibíu í morgun. Namibískir fjölmiðlar greindu frá þessu fyrir stundu.

Tveir fyrrverandi ráðherrar, tengdasonur annars þeirra, forstjóri og stjórnarformaður ríkisútgerðarinnar Fishcor og viðskiptafélagar eru sakaðir um að hafa tekið við hundruðum milljóna króna greiðslum frá íslenska útgerðarfyrirtækinu Samheja, í skiptum fyrir verðmætan og eftirsóttan kvóta í landinu. 

Alls eru ákæruliðirnir í málinu 42 talsins og fjalla um fjársvik, mútur, spillingu, peningaþvætti og skattsvik. Þungamiðja þessara meintu brota snýr að því hvernig namibískir áhrifamenn í stjórnmálum og viðskiptalífi, misnotuðu embætti og stöður sínar hjá hinum opinbera til þess að færa Samherja tugmilljarða króna ríkiseignir í skiptum fyrir greiðslur í eigin vasa. 

Ríkissaksóknari Namibíu vildi upphaflega stefna þremur yfirmönnum Samherja í Namibíu fyrir dóm í sama máli; þeim Ingvari Júlíussyni, Aðalsteini Helgasyni og Agli Helga Árnasyni. Þar sem namibísk lög gera ekki ráð fyrir því að ákært sé og dæmt í málum manna að þeim fjarstöddum, varð ekkert úr því. Sömu brot og stóð til að ákæra þremenningana fyrir í Namibíu eru til rannsóknar hér á landi. Alls eru níu Íslendingar með réttarstöðu sakbornings í rannsókn Héraðssaksóknara hér á landi. Meðal annars Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.

Hrópandi fjarvera Íslendinga

Graham Hopwood, forstöðumaður IPPR, samtaka um bætta stjórnsýslu í Namibíu, sem meðal annars hefur starfað með alþjóðasamtökunum Transparency International í tengslum við málið, segir fagnaðarefni að loks sé komið að því að málið fari fyrir dóm. Vonandi verði ekki frekari tafir á því að útkljá málið.

Fagnar framgangi málsinsGraham Hopwood forstöðumaður IPPR, namibískrar stofnunar um bætta og opnari stjórnsýslu, hefur verið í farabroddi í því að krefjast þess að Samherjamálið sé gert upp, bæði á Íslandi og í Namibíu.

Mynd: NBC-Namibia

„Samfélagið hér bíður eftir og þarf að sjá réttlætinu fullnægt í þessu máli, í gegnum sanngjörn og opin réttarhöld,“ segir Graham í samtali við Heimildina að þessu tilefni.

„Ég neita því þó ekki að það fjarvera Íslendinganna í þessu réttarhaldi er ansi æpandi. En úr því að ekki tekst að fá þá til að mæta fyrir dóminn eða framselda verður að vona að íslensk yfirvöld sjái til þess að þeir fari fyrir dóm á Íslandi,“ bætti Graham við og sagði að jafnvel þó „hjól réttlætisins snúist nú í Namibíu, þarf það líka að gerast á Íslandi.“

Samherjamálið, sem nefnt er Fishrot upp á ensku, er stærsta og umfangsmesta spillingarmál í sögu Namibíu. Það komst upp þegar Jóhannes Stefánsson, fyrrverandi starfsmaður Samherja í Namibíu, ljóstraði upp um margra ára spillt samband Samherja og ráðamanna í Namibíu, í samstarfi við Wikileaks, Kveik, Stundina og Al Jazeera haustið 2019.

Stuttu síðar voru sakborningarnir namibísku handteknir og hafa verið í haldi síðan. Málið er gríðarlegt að vöxtum en til marks um það hafa namibísk yfirvöld lagt hald á tugi fasteigna, bíla og annarra eigna sakborninganna. Togari Samherja, Heinaste, var sömuleiðis haldlagður en síðar seldur, en söluandvirðið haldlagt þess í stað. Namibísk yfirvöld hafa samkvæmt ársreikningum Samherja gert kröfur á Samherja um greiðslu ríflega tveggja milljarða króna skatta, sem enduráætlaðir voru á fyrirtækið vegna starfseminnar í Namibíu, í kjölfar þess að málið kom upp.

Jóhannes, uppljóstrari í málinu, er einn þeirra níu sem hafa fengið réttarstöðu sakbornings í rannsókninni hér á landi. Engin löggjöf um uppljóstrara var í gildi þegar Jóhannes afhjúpaði málið, þrátt fyrir að alþjóðastofnanir og fleiri hefðu í áratugi bent Íslenskum stjórnvöldum á að samkvæmt alþjóðaskuldbindingum bæri Íslandi að setja slíka löggjöf.

Hann er eitt lykilvitna ákæruvaldsins í Namibíu og mun þurfa að eyða drjúgum tíma í vitnastúku í Namibíu í haust, þegar réttarhöldin byrja. Áætlað er að vitnisburður hans geti tekið allt að átta vikur vikur. Talsmenn Samherja hér á landi hafa ítrekað haldið því fram að Jóhannes muni ekki mæta fyrir réttinn í Namibíu. Hann hefur jafnan vísað þeim fullyrðingum á bug og sagðist síðast í viðtali við Stundina, í tilefni af því að þrjú ár voru liðin frá uppljóstrun Samherjaskjalanna, að hann ætlaði sér að klára það sem hann byrjaði á. Þar með talið að fara til Namibíu og bera vitni. Annað hefði aldrei hvarflað að sér.

Fram kom í uppljóstrun Stundarinnar og Kjarnans á Skæruliðaskjölunum svokölluðu, að Samherjamenn hefðu haft uppi áætlanir um að reyna að koma í veg fyrir að Jóhannes bæri vitni í Namibíu, með því að kæra hann fyrir fjárdrátt. Jóhannes segist í samtali við Heimildina ánægður með að málið sé komið í þennan farveg.

„Ég er klár og gott að sjá þennan framgang og að þetta sé á réttri leið. Það er ekkert leyndamál að ég á að vera einhverjar átta vikur, tveimur mánuðum, plús eða mínus,“ segir Jóhannes. „Ég er nú þegar farinn að undirbúa mig undir ferðalag til Namibíu.“