Rétt­ar­höldin yfir tímenn­ing­unum sem ákærðir eru fyrir að þiggja mútur af Samherja í Namibíu eiga að hef­ast 2. októ­ber á þessu ári og er gert ráð fyrir því að þau muni standa til 24. júní á næsta ári. Þetta var ákveðið í þing­haldi fyrir dómi í Windhoek, höf­uð­borg Namibíu í morgun. Namibískir fjöl­miðlar greindu frá þessu fyrir stundu.

Tveir fyrr­ver­andi ráð­herrar, tengda­sonur ann­ars þeirra, for­stjóri og stjórn­ar­for­maður rík­is­út­gerð­ar­innar Fishcor og við­skipta­fé­lagar eru sak­aðir um að hafa tekið við hund­ruðum millj­óna króna greiðslum frá íslenska útgerð­ar­fyr­ir­tæk­inu Samheja, í skiptum fyrir verð­mætan og eft­ir­sóttan kvóta í land­inu. 

Alls eru ákæru­lið­irnir í mál­inu 42 tals­ins og fjalla um fjár­svik, mútur, spill­ingu, pen­inga­þvætti og skatt­svik. Þunga­miðja þess­ara meintu brota snýr að því hvernig namibískir áhrifa­menn í stjórn­málum og við­skipta­lífi, mis­not­uðu emb­ætti og stöður sínar hjá hinum opin­bera til þess að færa Samherja tug­millj­arða króna rík­is­eignir í skiptum fyrir greiðslur í eigin vasa. 

Rík­is­sak­sókn­ari Namibíu vildi upp­haf­lega stefna þremur yfir­mönnum Samherja í Namibíu fyrir dóm í sama máli; þeim Ingvari Júl­í­us­syni, Aðal­steini Helga­syni og Agli Helga Árnasyni. Þar sem namibísk lög gera ekki ráð fyrir því að ákært sé og dæmt í málum manna að þeim fjar­stöddum, varð ekk­ert úr því. Sömu brot og stóð til að ákæra þre­menn­ing­ana fyrir í Namibíu eru til rann­sóknar hér á landi. Alls eru níu Íslend­ingar með rétt­ar­stöðu sak­born­ings í rann­sókn Hér­aðs­sak­sókn­ara hér á landi. Meðal ann­ars Þor­steinn Már Bald­vins­son, for­stjóri Samherja.

Hrópandi fjarvera Íslendinga

Graham Hopwood, for­stöðu­maður IPPR, sam­taka um bætta stjórn­sýslu í Namibíu, sem meðal ann­ars hefur starfað með alþjóða­sam­tök­unum Transparency International í tengslum við málið, segir fagn­að­ar­efni að loks sé komið að því að málið fari fyrir dóm. Vonandi verði ekki frek­ari tafir á því að útkljá málið.

Fagnar fram­gangi máls­insGraham Hopwood for­stöðu­maður IPPR, namibískrar stofn­unar um bætta og opn­ari stjórn­sýslu, hefur verið í fara­broddi í því að krefj­ast þess að Sam­herj­a­málið sé gert upp, bæði á Íslandi og í Namibíu.

Mynd: NBC-Namibia

„Sam­fé­lagið hér bíður eftir og þarf að sjá rétt­læt­inu full­nægt í þessu máli, í gegnum sann­gjörn og opin rétt­ar­höld,“ segir Graham í sam­tali við Heim­ild­ina að þessu til­efni.

„Ég neita því þó ekki að það fjar­vera Íslend­ing­anna í þessu rétt­ar­haldi er ansi æpandi. En úr því að ekki tekst að fá þá til að mæta fyrir dóm­inn eða fram­selda verður að vona að íslensk yfir­völd sjái til þess að þeir fari fyrir dóm á Íslandi,“ bætti Graham við og sagði að jafn­vel þó „hjól rétt­læt­is­ins snú­ist nú í Namibíu, þarf það líka að ger­ast á Íslandi.“

Sam­herj­a­málið, sem nefnt er Fishrot upp á ensku, er stærsta og umfangs­mesta spill­ing­ar­mál í sögu Namibíu. Það komst upp þegar Jóhannes Stef­áns­son, fyrr­ver­andi starfs­maður Samherja í Namibíu, ljóstr­aði upp um margra ára spillt sam­band Samherja og ráða­manna í Namibíu, í sam­starfi við Wikileaks, Kveik, Stundina og Al Jazeera haustið 2019.

Stuttu síðar voru sak­born­ing­arnir namibísku hand­teknir og hafa verið í haldi síðan. Málið er gríð­ar­legt að vöxtum en til marks um það hafa namibísk yfir­völd lagt hald á tugi fast­eigna, bíla og ann­arra eigna sak­born­ing­anna. Togari Samherja, Heinaste, var sömu­leiðis hald­lagður en síðar seldur, en sölu­and­virðið hald­lagt þess í stað. Namibísk yfir­völd hafa sam­kvæmt árs­reikn­ingum Samherja gert kröfur á Samherja um greiðslu ríf­lega tveggja millj­arða króna skatta, sem end­ur­á­ætl­aðir voru á fyr­ir­tækið vegna starf­sem­innar í Namibíu, í kjöl­far þess að málið kom upp.

Jóhannes, upp­ljóstr­ari í mál­inu, er einn þeirra níu sem hafa fengið rétt­ar­stöðu sak­born­ings í rann­sókn­inni hér á landi. Engin lög­gjöf um upp­ljóstr­ara var í gildi þegar Jóhannes afhjúpaði málið, þrátt fyrir að alþjóða­stofn­anir og fleiri hefðu í ára­tugi bent Íslenskum stjórn­völdum á að sam­kvæmt alþjóða­skuld­bind­ingum bæri Íslandi að setja slíka lög­gjöf.

Hann er eitt lyk­il­vitna ákæru­valds­ins í Namibíu og mun þurfa að eyða drjúgum tíma í vitna­stúku í Namibíu í haust, þegar rétt­ar­höldin byrja. Áætlað er að vitn­is­burður hans geti tekið allt að átta vikur vikur. Talsmenn Samherja hér á landi hafa ítrekað haldið því fram að Jóhannes muni ekki mæta fyrir rétt­inn í Namibíu. Hann hefur jafnan vísað þeim full­yrð­ingum á bug og sagð­ist síð­ast í við­tali við Stundina, í til­efni af því að þrjú ár voru liðin frá upp­ljóstrun Sam­herj­a­skjal­anna, að hann ætl­aði sér að klára það sem hann byrj­aði á. Þar með talið að fara til Namibíu og bera vitni. Annað hefði aldrei hvarflað að sér.

Fram kom í upp­ljóstrun Stund­ar­innar og Kjarnans á Skæru­liða­skjöl­unum svoköll­uðu, að Sam­herj­a­menn hefðu haft uppi áætl­anir um að reyna að koma í veg fyrir að Jóhannes bæri vitni í Namibíu, með því að kæra hann fyrir fjár­drátt. Jóhannes seg­ist í sam­tali við Heim­ild­ina ánægður með að málið sé komið í þennan far­veg.

„Ég er klár og gott að sjá þennan fram­gang og að þetta sé á réttri leið. Það er ekk­ert leynda­mál að ég á að vera ein­hverjar átta vikur, tveimur mán­uðum, plús eða mínus,“ segir Jóhannes. „Ég er nú þegar far­inn að und­ir­búa mig undir ferða­lag til Namibíu.“