Enn berst plast­menguð molta frá fyr­ir­tæk­inu Terra á upp­græðslu­svæði í Krýsuvík, þrátt fyrir full­yrð­ingar fyr­ir­tæk­is­ins um að end­ur­skoða eigi verk­ferla og koma þannig í veg fyrir að slíkt ger­ist. Verulegt magn af plasti er enn á svæð­inu. For­systu­fólk í Land­vernd segir ekk­ert eðli­legt við vinnu­brögðin. Umhverf­is­ráð­herra telur að Umhverf­is­stofnun eigi að skoða málið.

Sorp­hirðu- og end­ur­vinnslu­fyr­ir­tækið Terra, sem Samtök atvinnu­lífs­ins útnefndu umhverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins fyrr í þessum mán­uði, dreifði sem kunn­ugt er plast­meng­aðri moltu á svæði í Krýsuvík í sumar þar sem yfir stóð land­græðslu­verk­efni í sam­starfi við Land­græðsl­una, með stuðn­ingi umhverf­is­ráðu­neyt­is­ins. Umhverf­is­ráðu­neytið veitti 6 millj­ónum af svoköll­uðu Covid-fjár­magni til verk­efn­is­ins.

Plast um allt

Stundin hefur rakið í fyrri fréttum síð­ast­liðna viku að moltan sem Terra dreifði á svæð­inu reynd­ist plast­menguð vegna þekk­ing­ar­leysis og að þeir verk­ferlar sem not­aðir voru við gerð hennar voru alls­endis ófull­nægj­andi.  Þá greindi Stundin frá því að Umhverf­is­stofnun myndi taka málið til skoð­unar. Það var áður en Stundin upp­lýsti að mikið magn plasts væri enn í molt­unni en for­svars­fólk Terra hafði full­yrt að búið væri að hreinsa svæðið. Eftir að Stundin upp­lýsti um málið lýsti Terra því yfir að ráð­ist yrði í umfangs­miklar aðgerðir til að hreinsa svæðið og fjar­lægja þá moltu sem væri plast­menguð.

„Þetta er alls ekki í lagi“

Blaða­maður Stund­ar­innar fór á vett­vang fyrr í dag ásamt full­trúum Land­verndar, þeim Auði Önnu Magn­ús­dóttur, fram­kvæmda­stjóra Land­verndar og Pétri Hall­dórs­syni, stjórn­ar­manni. Við skoðun á vett­fangi kom þá í ljós að mikið verk er enn óunnið við að hreinsa svæðið. Plast mátti sjá út um allt, stórt sem lítið. Þá mátti einnig sjá gler og skrúfur. Öllu verra var þó að í nýjum send­ingum moltu sem Terra var að ferja á svæðið reynd­ist plast í tölu­verðu magni. Aðspurð um gæði molt­unar sem þau sáu í Krýsuvík segir Auður: „Þetta er skárra hérna en þarna nið­ur­frá, þar sem nýja moltan er, þar sem þetta er mjög slæmt og við sjáum bara heila plast­bita. Hérna er greini­lega búið að fara yfir þetta en það er samt greini­lega plast í þessu.“

Segja ástandið mjög slæmtÞau Pétur og Auður eru lítt hrifin af frammi­stöðu Terra.

Mynd: Davíð Þór

Telur að hreinsunarstarf dugi ekki til að ná öllu plastinu úr moltunni.

Auður segir að ekki sé hægt að hreinsa allt plastið í molt­unni sem Terra dreifði í Krýsuvík eft­irá. „Það er mjög erfitt, segir Auður. 

„Þetta er alls ekki í lagi, en kannski lýsandi fyrir hvernig sam­fé­lagið er í erf­ið­leikum með það að umgang­ast nátt­úr­una í sínum víð­asta skiln­ingi,“ segir Pétur. Aðspurður hvort Terra hafi brugð­ist rétt við mál­inu segir Pétur að það sé ekk­ert eðli­legt við það að setja efni sem inni­heldur plast, gler og skrúfur út á víða­vang. 

Plast í nýjum förmumVerulegt plast var að finna í nýjum förmum af moltu sem flutt hefur verið á svæðið í Krýsuvík.

Mjög leiðinlegt mál, segir umhverfisráðherra

Stundin ræddi við Guðmund Inga Guð­brands­son umhverf­is­ráð­herra í dag vegna máls­ins, en Guð­mundur Ingi er fyrr­ver­andi fram­kvæmda­stjóri Land­verndar. Spurður hvers vegna ekki hefði verið haft betra eft­ir­lit með fram­kvæmd­inni í Krýsuvík svar­aði Guð­mundur Ingi því til að um vinnslu á úrgangi yfir í vöru giltu ekki Evr­óputil­skip­anir hér á landi heldu væri leitað til Umhverf­is­stofn­unar um ráð­gef­andi álit á starf­sem­inni. Eins og áður hefur verið greint frá gaf Umhverf­is­stofnun út slíkt ráð­gef­andi álit sum­arið 2018, en að sama skapi er til­tekið í álit­inu að stofn­un­inni sé heim­ilt að fella það álit úr gildi. Sigrún Ágústs­dóttir, for­stjóri Umhverf­is­stofn­unar, sagði fyrr í vik­unni að engar ákvarð­anir hefðu þú verið teknar um slíkt og skoða ætti mál Terra eftir fjöl­miðlaum­fjöllun um það. Þegar Stundin ræddi við Sigrúnu fyrr í dag var skoðun á mál­inu ekki hafin hjá stofn­un­inni.

„Fyr­ir­tækið á að sjá til þess að hlut­irnar séu í lagi“

Mynd: Heiða Helga­dóttir

Guð­mundur Ingi segir Terra starfa eftir því ráð­gef­andi áliti. „Fyr­ir­tækið á að sjá til þess að hlut­irnar séu í lagi. Umhverf­is­stofnun hefur síðan heim­ild til að aft­ur­kalla álit sitt, telji hún ástæðu til að gera það. Það er hinn form­legi fer­ill sem þessi mál eru í en auð­vitað er það mjög leið­in­legt að mál hafi verið með þessum hætti. Þetta er eitt­hvað til að læra af, fyrir alla.“

Telur þú að það þurfi að auka eft­ir­lit með þessum úrvinnslu­fyr­ir­tækjum?

„Í ljósi þess að við erum von­andi að fara að sjá miklu, miklu meiri moltu­gerð í fram­tíð­inni þá þarf að kanna það. Það sem við eigum nátt­úru­lega að stefna á er að nýta þessi efni til að nota þau í land­græðslu, og ég veit að það hafa verið gerðar til­raunir með nýt­ingu moltu í land­bún­aði líka, þannig að það þarf að passa ofboðs­lega vel upp á þessa vöru. Þá finnst mér vel koma til greina, og vil gjarnan gera það, að setj­ast yfir með hvaða hætti við getum tryggt þetta.“

Heppilegra að aðrir sinni eftirliti

Guð­mundur Ingi segir jafn­framt að verið sé að vinna að breyt­ingum á úrgangs­lögum sem myndi hafa áhrif hér á. Um er að ræða upp­töku á Evr­ópu­reglum að stærstum hluta og lagt er til að ákveðnum úrgangs­flokkum, þar með talið líf­rænt sorp, verði safnað sér­stak­lega. Með því verði von­andi dregið úr áhætt­unni á því að aðskota­hlutir bland­ist saman við molt­una, strax í upp­hafi. „Það breytir því ekki að við þurfum að fylgj­ast með þessu og það held ég að sé eitt­hvað sem við verðum að skoða núna í fram­hald­inu.“

„Ef að það er raunin þá er það að sjálf­sögðu ekki við­un­andi“

Telur þú sem umhverf­is­ráð­herra að það sé hægt að treysta fyr­ir­tækjum til að sinna eft­ir­liti með sjálfum sér? 

„Það er alltaf þannig að það er heppi­legra að það sé ein­hver annar aðili sem sinnir eft­ir­liti, fer og tekur stikkprufur, eins og er í mörgum öðrum kerfum. Þessi fram­leiðsla er bara ný af nál­inni og við þurfum að læra af þessu. Ég held að það sé verk­efnið framundan.“ Rétt er að geta þess hér að sam­kvæmt svörum frá Terra, hefur fyr­ir­tækið um 30 ára reynslu þegar það kemur að fram­leiðslu moltu.

Hefur þú eða ráðu­neytið spurt Terra hvað hafi farið úrskeiðis? Og ef svo er, eru þær skýr­ingar full­nægj­andi?

„Ég átti sam­tal við for­svars­fólk fyr­ir­tæk­is­ins og hlust­aði eftir þeirra útskýr­ingum. Þær voru algjör­lega þær sömu og hefur verið fjallað um í fjöl­miðlum, og svo sem engu við þær að bæta.“

En þær aðgerðir sem fyr­ir­tækið hefur sagst ætla að ráð­ast í, eru þær full­nægj­andi?

„Mér finnst vera skýrt að fyr­ir­tækið vill bæta fyrir þessi mis­tök og hef enga ástæðu til ann­ars en að ætla að það geri það.“

Nú fór blaða­maður Stund­ar­innar aftur í dag upp í Krýsuvík ásamt full­trúum frá Land­vernd til að skoða molt­una. Þegar þau mættu á svæðið var að koma ný send­ing af moltu upp í Krýsuvík. Þegar blaða­maður og full­trúar Land­verndar fóru að róta í molt­unni kom í ljós að þar var plast. Er þetta við­un­andi vinnu­brögð að þínu mati?

„Ef að það er raunin þá er það að sjálf­sögðu ekki við­un­andi.“

Kallar það á ein­hverjar aðgerðir af hálfu ráðu­neyt­is­ins?

„Ég myndi telja að það væri á hendi Umhverf­is­stofn­unar að skoða þessi mál.“

Menguð moltaPlast af ýmsu tagi er að finna í molt­unni.