Sorp­hirðu- og end­ur­vinnslu­fyr­ir­tækið Terra, sem dreifði plast­meng­aðri moltu á svæði við Krýsuvík í sumar, hefur sagt að það hafi brugð­ist við ábend­ingum þess efnis að plast væri á svæð­inu og hafi sent mann­skap til að hreinsa það upp. Athug­anir Stund­ar­innar sýna þó að veru­legt magn smárra plast­agna eru enn á umræddu svæði og þegar grafið er grunnt ofan í molt­una má finna mikið magn af plasti þar, stóru sem smáu.

Þá fann blaða­maður Stund­ar­innar sem fór á svæðið í gær einnig leyfar af blá­mál­uðum tré­brettum, sem höfðu verið tætt niður og notuð í stoð­efni við gerð moltunnar. Mjög óæski­legt er að málað timbur sé notað í moltu­gerð þar eð máln­ingin getur inni­haldið ýmis efni sem ekki ættu að ber­ast út í nátt­úr­una.

„Þetta var hálfur plast­poki sem við týndum“

Terra, sem var útnefnt umhverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins af Samtökum atvinnu­lífs­ins nú rétt á dög­unum, dreifði 1.500 rúmmetrum af moltu á um 50 hekt­ara svæði í Krýsuvík, í sam­vinnu við Land­græðsl­una og með stuðn­ingi umhverf­is­ráðu­neyt­is­ins. Ætlunin var að græða upp gróð­ur­s­nautt land með molt­unni sem gerð er úr líf­rænum úrgangi. Moltan var hins vegar menguð af plasti og sagði Arn­grímur Sverr­is­son, rekstr­ar­stjóri Terra, í sam­tali við Stundina fyrir helgi að ástæðan hefði verið þekk­ing­ar­leysi. Hann harm­aði mis­tökin mjög.  

Segjast hafa farið vandlega yfir svæðið

Freyr Eyj­ólfs­son, upp­lýs­inga­full­trúi Terra, hefur lýst því að fyr­ir­tækið hafi brugð­ist við ábend­ingum um meng­un­ina með því að fara á svæðið og hreinsa það. „Ég fór sjálfur á svæðið, við vorum þar í tvo daga og fórum vel og vand­lega yfir svæðið eftir að hafa fengið ábend­ingu um þetta á Facebook fyrir um tveimur vikum. Við vorum þarna sjö manns, og afrakst­ur­inn var nú ekki meiri en svo að þetta var hálfur plast­poki sem við týndum, sem eru nú ekki gríð­ar­leg afköst í plokki. En það var fínt að þessi ábend­ing kom og við bara hreins­uðum svæðið,“ segir Freyr í sam­tali við Stundina.

Þannig að svæðið er núna hreint?

„Við höfum farið mjög vand­lega yfir þetta og reynt að hreinsa allt upp.“

Við sendum blaða­mann á svæðið og sá var ekki sam­mála því að búið væri að hreinsa það. Hann stakk til að mynda niður skóflu og upp með molt­unni kom hrein­lega alls konar plast, mis­stórt. Það virð­ist því vera að þó þið hafið hreinsað það sem var á yfir­borði jarðar þá sé ljóst að jörðin undir sé veru­lega plast­menguð.

Mikið plast­ruslEins og sjá má er enn mikið plast­rusl í molt­unni í Krýsuvík.

Mynd: Bjartmar

„Við erum búin að útskýra að þetta er ekki öll moltan, þetta er lít­ill hluti moltunnar á afmörk­uðu svæði og það urðu mis­tök. Það er klár­lega frétt og allt í lagi hjá þér að upp­lýsa um það og það er klár­lega frétt að umhverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins sé í moltu­verk­efni og sam­starfi með Land­græðsl­unni og það hafi farið ein­hver hluti moltunnar á þetta svæði plast­mengað. Við höfum geng­ist við því og beðist afsök­unar á því, við höfum reynt að fara þarna á svæðið og skoða og hreinsa þetta upp og við töldum að mál­inu væri lokið með því. Þetta er rann­sóknar og til­rauna­verk­efni og við fórum þarna upp eftir með nokkrar teg­undir af moltu því þetta er vís­inda­verk­efni. Einn hluti moltunnar er gróf­sigtaður og við setjum meira trjákurl í hana og við treystum bara á að þetta væri gott og þar fór í gegn, því miður plast. Það er bara fínt að upp­lýsa um það, við erum ekk­ert yfir gagn­rýni hafin og þó við séum eitt­hvað umhverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins þá erum við ekk­ert full­komin.“

Þess ber að geta að það sem Freyr segir hér að framan er ekki í sam­ræmi við það sem mátti skilja á Arngrími Sverris­syni, rekstr­ar­stjóra Terra, þegar Stundin ræddi við hann fyrir helgi. Arn­grímur tal­aði aldrei í því við­tali um að um lít­inn hluta moltunnar hefði verið að ræða. Þá sagði hann að ástæðan fyrir því að svona fór hefði verið að net sem Terra notar til að sía molt­una, og grípa þar með aðskota­efni eins og plast, hefðu verið með of stóra möskva­stærð og minnka þyrfti þá möskva.

Málað timbur notað sem stoðefni

Spurður um hversu lít­inn hluta moltunnar væri þá að ræða svar­aði Freyr:

„Ég er ekki með nákvæmar tölur en ég get alveg sagt það að þetta nær ekk­ert yfir allt svæðið.“

Vitið þið þá hvar henni var dreift, þessum ákveðna hluta?

„Já, við vitum nákvæm­lega hvar henni var dreift og fórum þangað.“

Er þá ekki ástæða til þess að fjar­lægja þá moltu, í ljósi þess að það virð­ist vera plast um allt í molt­unni?

„Við erum búin að fara þarna tvisvar eða eða þrisvar og hreins­uðum eins og við gátum. Mér þykir mjög leitt að heyra að þú hafir fundið eitt­hvað meira með því að grafa þarna niður.“

Blaða­maður Stund­ar­innar sem fór á stað­inn í gær fann þar leifar af nið­ur­tættum vöru­brettum, mál­uðum með bláu. Slík vöru­bretti ætti alls ekki að nota til moltu­fram­leiðslu þar eð í máln­ing­unni geta verið ýmis þau efni sem óæski­legt er að kom­ist út í nátt­úr­una. Spurður hvort þar hafi líka verið um mis­tök að ræða svar­aði Freyr:

 „Þetta er gömul molta þar sem þetta var gert, en núna og síð­ast­liðin ár höfum við ein­göngu notað garða­úr­gang og tré sem stoð­efni. Þetta er akkúrat þessi litli hluti moltunnar sem ég er að tala um.“

Geturðu þá ekki sagt mér hversu mik­ill hluti þess­ara 1.500 rúmmetra af moltu sem þarna var dreift er þessi litli hluti moltunnar sem var meng­aður, ýmist af bláum brettum eða plasti?

„Ég get ekki skotið á töl­una núna en þetta er lít­ill hluti moltunnar, á afmörk­uðu svæði.“

Hyggist þið bregð­ast á ein­hvern hátt við því að í jarð­veg­inum hafi fund­ist tölu­vert magn plasts?

„Tókuð þið margar prufur, mörg sýni? Það er mjög erfitt að svara þessu.“

En tókuð þið sjálfir sýni og prufur úr jarð­veg­inum?

„Ég get bara ekki alveg svarað þessu. Ég verð bara að sjá þetta og skoða þetta til að geta brugð­ist við þessu.“

En aftur, ættuð þið ekki að fjar­lægja þessa plast­meng­uðu moltu af svæð­inu?

„Ef þið hafið fundið meira plast þá þætti mér vænt um að þið mynduð vísa mér á stað­inn og við bara bregð­umst við því og hreinsum það upp.“

Ég verð að fá að ítreka þetta, er ekki ljóst að moltan sjálf, jarð­efnið, er allt plast­mengað og þarf ekki að fjar­lægja hana fyrir vikið, þennan hluta?“

„Hún er ekk­ert öll plast­menguð.“

Nú, en vorum við ekki að ræða að svo væri áðan?

„Ef það er ein­hver hluti þarna sem er enn óhreinn þá þarf að fara og hreinsa það betur og við munum sann­ar­lega gera það. Það þarf ekk­ert að fjar­lægja molt­una, við förum bara og hreinsum svæðið eins vel og við getum. Það er ekk­ert mál að fara þarna og plokka og tína þetta, það er það sem við gerðum.“

Er ekki aug­ljóst að það er alls konar plast í molt­unni sjálfri? Þarf þá ekki að fjar­lægja hana?

„Það er mjög erfitt að fjar­lægja alla molt­una, við getum alveg farið þarna upp eftir og hreinsað til eins og við höfum verið að gera.“

Já, en vand­inn er sá að ef til­fellið er að það komi alltaf upp plast ef maður stingur niður skóflu þá er plastið þarna ofan í jörð­inni með til­heyr­andi mengun af, ekki satt?

„Þá er það bara vís­bend­ing um að við þurfum að fara þarna upp eftir og hreinsa betur og fara með hrífur og við gerum það þá bara. Takk fyrir ábend­ing­una.“

Segir lærdómsríkt að gera mistök

Freyr segir að hjá Terra þyki fólki mjög vænt um verk­efnið og það sé mik­il­vægt. „Okkur þykir mjög vænt um þetta til­rauna og rann­sókn­ar­verk­efni með Land­græðsl­unni. Þetta er mik­il­vægt verk­efni til að fara að nota moltu og líf­rænan áburð til land­græðslu og skóg­ræktar. Við viljum að það tak­ist, það hefur ákveðið for­dæm­is­gildi þannig að við munum gera allt til að hreinsa upp svæðið.

„Stundum er það nú bara lær­dóms­ríkt í rann­sóknum og til­raunum að gera mis­tök, er það ekki?“

Þetta hefur aldrei áður komið fyrir hjá okkur, í þrjá­tíu ára sögu moltu­fram­leiðsl­unnar. Við höfum sett moltu í önnur land­græðslu­verk­efni, það er búið kaupa af okkur moltu, við höfum verið að gefam moltu til skóg­rækt­enda og aldrei áður hefur komið svona kvörtun.“

Finnst ykkur það þá bera ykkur gott vitni að það hafi komið upp í þessu mik­il­væga verk­efni?

„Það er mjög miður að þetta hafi gerst og við förum ekk­ert í graf­götur með það. Við gerðum mis­tök, þetta er rann­sóknar og til­rauna­verk­efni og þarna fór ákveð­inn hluti út sem ekki átti að fara út. Ákveðinn fasi í til­raun­inni mistókst skulum við segja, eða það voru gerð mis­tök í ákveðnum hluta rann­sókn­ar­innar, og stundum er það nú bara lær­dóms­ríkt í rann­sóknum og til­raunum að gera mis­tök, er það ekki? Þá vitum við hvað við getum gert betur.“

Fundu plast og ætla að fjarlægja moltuna

Freyr Eyj­ólfs­son hafði aftur sam­band við blaða­mann eftir fyrra sam­tal og upp­lýsti að hann hefði farið að nýju í vett­vangs­ferð í Krýsuvík. Í þeirri vett­vangs­ferð hefði komið í ljós að skoðun blaða­manns Stund­ar­innar kom heim og saman, mikið plast væri enn í molt­unni sem Terra dreifði í Krýsuvík. Það væri mjög miður og því hefði verið brugð­ist við og Terra hafið frek­ari og umfangs­meiri hreinsun.

„Terra hefur þegar haf­ist handa viđ ađ hreinsa þessa moltu burt af þessum svæđum“

„Terra hefur þegar haf­ist handa viđ ađ hreinsa þessa moltu burt af þessum svæđum. Yfir­borđs­hreinsun er búin ađ vera í gangi og mun halda áfram. Þetta verður mikil vinna og við verðum í þessu næstu daga. Við ætlum að hreinsa þetta upp og flytja þetta burtu. Við við­ur­kennum að við gerðum þarna mis­tök og ætlum bara að bæta fyrir það. Terra mun taka þetta svæđi í fóstur og fara reglu­lega yfir svæđiđ í allan vetur og næsta vor og tryggja þađ allt kom­ist í gott ástand,“ sagði Freyr. Hann upp­lýsti einnig að meng­aða moltan hefði verið um fimmt­ungur af þeirri moltu sem dreift var í Krýsuvík og hefði verið dreift á tvö svæði.  

Hreins­un­ar­starf hafiðTerra brást í gær­kvöldi við, eftir að blaða­maður ræddi við Frey Eyj­ólfs­son, og fóru á svæðið í Krýsuvík í vett­vangs­skoðun. Þá kom í ljós mikið plast í molt­unni sem dreift var á svæð­inu og hófst fyr­ir­tækið handa við að fjar­lægja hana.

Mynd: Freyr Eyj­ólfs­son