Hér á landi eru nægar birgðir af hlífð­ar­bún­aði á borð við grímur, hlífð­arsloppa og ýmsum sótt­varna­bún­aði sem heil­brigð­is­starfs­fólk notar vegna COVID-19 far­ald­urs­ins. Staðan er önnur víða um heim, þar sem vöntun er á slíkum bún­aði og hafa læknar og hjúkr­un­ar­fólk í mörgum löndum áhyggjur af því að þessi skortur auki enn á útbreiðslu veirunnar og stefni heil­brigð­is­starfs­fólki í hættu. Nú er unnið að því, undir for­ystu Almanna­varna, að koma meiri bún­aði til lands­ins.

Olía og stál eru að öllu jöfnu efst á lista yfir eft­ir­sóttasta varn­ing­inn á heims­mark­aði. En núna slást þjóðir heims um grímur, hanska og hlífð­arsloppa. Hvergi nærri nóg er fram­leitt af þessum vörum í heim­inum og verðið á þeim hefur snar­hækkað und­an­farnar vikur. Smit­varna­bún­aður sem þessi er oft  kall­aður PPE sem er skamm­stöfun fyrir Personal Protective Equipment og Kína er eitt helsta fram­leiðslu­landið.

Mikið pantað í svínaflensufaraldrinum

Kjartan Hreinn NjálssonHann segir að gríð­ar­mikið magn af hlífð­ar­bún­aði hafi verið pantað í svínaflensu­far­aldr­inum 2009 og að engin ástæða sé til að hafa áhyggjur af skorti hér á landi.

„Það er gríð­ar­leg eft­ir­spurn og tak­markað fram­boð eftir þessum bún­aði á heims­vísu,“ segir Kjartan Hreinn Njálsson, aðstoð­ar­maður land­læknis, en Embætti land­læknis hefur umsjón með lager sótt­varna­læknis sem geymir hlífð­ar­búnað sem þennan. Hann segir að mikið magn hafi verið pantað í svínaflensu­far­aldr­inum 2009, þær birgðir séu að mestu leyti enn til og að engin ástæða sé til að hafa áhyggjur af skorti.

„Þessar birgðir eru geymdar á lager sótt­varna­læknis, heil­brigð­is­stofn­anir sjá að öllu jöfnu um að panta sjálfar búnað sem þennan en þær geta einnig fengið búnað af lag­ernum ef þörf krefur. Við eigum nóg. En við viljum eiga meira og það er verið að vinna að því í sam­starfi Almanna­varna, Embætti land­læknis og Land­spít­ala, undir for­ystu Almanna­varna,  um að koma meiri hlífð­ar­bún­aði til lands­ins. Núna fer fram þarfa­grein­ing á Land­spít­ala um hvers er þörf þar. Þegar það liggur fyrir verður pöntun send út og það er ljóst að við munum panta miklu meira en end­an­lega verður þörf á. Það er þá gert til að tryggja að eiga nóg og að geta aðstoðað aðrar þjóðir, verði þörf á því.“ 

„Það er verið að vinna að því í sam­starfi Almanna­varna, Embætti land­læknis og Land­spít­ala að koma meiri hlífð­ar­bún­aði til lands­ins“ 

Krefjandi verkefni

Hann segir að ekk­ert bendi til ann­ars en að fá megi bún­að­inn þrátt fyrir mikla eft­ir­spurn á heims­vísu. „Það mun kannski taka aðeins lengri tíma en vana­lega. Lyk­ilfram­leiðslu­svæðið í Kína er að opn­ast, þessir birgjar og fram­leið­endur gera sér grein fyrir því að það er mikil þörf. Þetta er krefj­andi verk­efni, allar þjóðir heims eru á hött­unum eftir því sama, eins og kom ber­lega í ljós um dag­inn þegar veir­up­inna skorti,“ segir Kjartan. Hann segir að ekki hafi orðið vart við verð­hækkun á hlífðar- og sótt­varna­bún­aði. „En veir­up­inn­arnir hafa aftur á móti hækkað í verði og það er bara þannig að hæst­bjóð­andi á greið­asta aðgang að þeim,“  segir Kjartan.

Norðmenn óttast skort

Erna SolbergNorskir fjöl­miðlar segja að birgðir af hlífð­ar­bún­aði séu tak­mark­aðar í Noregi.

Mynd: Norden.org

Norsk heil­brigð­is­yf­ir­völd hafa verið gagn­rýnd fyrir að hafa ekki gætt að birgða­stöðu á þessum bún­aði.  Erna Solberg, for­sæt­is­ráð­herra Noregs, sagði í vik­unni að kaup á bún­að­inum væri krefj­andi verk­efni. Þangað til það yrði leyst þyrfti að nota þann búnað, sem til væri í land­inu, á ábyrgan hátt.

„Ég ótt­ast að skortur á hlífð­ar­bún­aði muni leiða til fjölg­unar smita meðal heim­il­is­lækna,“ segir Nina Irene Wiggen, tals­maður heim­il­is­lækna í Ósló í Noregi í sam­tali við Norska rík­is­sjón­varpið. „Þegar það ger­ist hrynur heil­brigð­is­kerfið.“

Í umfjöllun Norska rík­is­út­varps­ins segir að það hafi ítrekað reynt að fá upp­lýs­ingar um það frá stjórn­völdum hversu mikið af þessum útbún­aði er til í land­inu. Þær upp­lýs­ingar hafa ekki verið gefnar og í svari frá norska heil­brigð­is­ráðu­neyt­inu er ástæðan sögð vera að það gæti valdið ótta og óör­yggi meðal Norð­manna. Þá gæti það orðið til þess að þau lönd sem fram­leiða þennan varn­ing myndu hækka verðið á honum upp úr öll valdi, gæfu töl­urnar til kynna að Noreg skorti þennan búnað.

Ástralskir hjúkrunarfræðingar endurnýta grímurnar

Nýverið til­kynntu heil­brigð­is­yf­ir­völd í Queensland í Ástralíu að ef heil­brigð­is­starfs­fólk á svæð­inu yrði upp­víst að því að taka smit­varna­búnað ófrjálsri hendi, gæti það leitt til lög­sókna. Þar er svo mik­ill skortur á bún­að­inum, að hjúkr­un­ar­fræð­ingum hefur verið sagt að end­ur­nýta grím­urnar fyrir sjúk­linga. Þetta er eins og að senda fólk í fremstu línu orr­ustu án vopna, segir tals­maður hjúkr­un­ar­fræð­inga á svæð­inu við ástr­alska vef­mið­il­inn ABC.

Hvatt til að virkja ákvæði í bandarískum neyðarlögum

Það sama hafa banda­rískir heil­brigð­is­starfs­menn þurft að gera og í yfir­lýs­ingu sem sam­tök þeirra sendu Donald Trump Banda­ríkja­for­seta fyrr í vik­unni er for­set­inn hvattur til að taka í gildi ákvæði í neyð­ar­lögum sem virkjuð voru í land­inu 18. mars sem leyfa alrík­is­stjórn­inni að taka yfir og flýta fram­leiðslu einka­fyr­ir­tækja á þeim lækn­inga- og heil­brigð­is­vörum sem metnar eru nauð­syn­legar, þar á meðal grímum og hlífð­ar­bún­aði.  

Donald Trump for­seti Banda­ríkj­annaHann er hvattur til að taka í gildi ákvæði í neyð­ar­lögum sem virkjuð voru í land­inu 18. mars sem leyfa alrík­is­stjórn­inni að taka yfir og flýta fram­leiðslu einka­fyr­ir­tækja á þeim lækn­inga- og heil­brigð­is­vörum sem metnar eru nauð­syn­legar, þar á meðal grímum og hlífð­ar­bún­aði.

For­set­inn var spurður á blaða­manna­fundi í byrjun vik­unnar hvers vegna þetta ákvæði hefði ekki verið virkjað. Hann svar­aði því ekki beint, en sagði að ákvæðið væri til staðar ef á þyrfti að halda. 

Pólitískt deilumál

Málið er orðið að póli­tísku deilu­máli og meðal þeirra sem hafa gagn­rýnt for­set­ann er Bernie Sanders, sem sæk­ist nú eftir útnefn­ingu sem for­seta­efni Demókra­ta­flokks­ins. Í tísti sínu í gær skrif­aði Sanders að það væri óásætt­an­legt að heil­brigð­is­starfs­fólk þyrfti að sinna COVID-19 smit­uðum án hlífð­ar­bún­aðar og hvatti for­set­ann til að virkja laga­á­kvæðið.

Andrew CuomoHann segir mik­inn skort á hlífð­ar­bún­aði í New York ríki.

Mynd: WikiMedia

Nú hafa sjúkra­hús  í mörgum ríkjum Banda­ríkj­anna biðlað til snyrti­stofa, iðn­að­ar­manna og ann­arra sem nota hanska við störf sín um að gefa þá til heil­brigð­is­þjón­ust­unnar.

Í við­tali við The Washington Post segir Andrew M. Cuomo, rík­is­stjóri New York ríkis að það sé ein­fald­lega ekki hægt að fá meiri hlífð­ar­búnað. „Þetta er ekki spurn­ing um pen­inga. Við þurfum alrík­is­hjálp og við þurfum hana núna,“ segir Cuomo. Þær birgðir, sem sjúkra­hús borg­ar­innar eigi nú, muni í mesta lagi duga í örfáar vikur.