Líf og dauði fyrirtækja er í höndum neytenda

„Neyt­endur hafa mikið vald, oft meira vald en þeir átta sig á. Það er eft­ir­spurn neyt­enda sem ræður lífi og dauða fyr­ir­tækja. Því betra sem fjár­mála­læsi neyt­enda er, því betri neyt­endur eru þeir,“ sagði Daði Ólafsson, sér­fræð­ingur hjá Neyt­enda­stofu, í fyr­ir­lestri á Popup ráð­stefnu í HR í til­efni af alþjóð­legri fjár­mála­læs­isviku.

Daði útskýrði hlut­verk Neyt­enda­stofu sem stjórn­vald umhugað um „litla mann­inn“. Stofn­unin vill tryggja að neyt­endur hafi eins miklar upp­lýs­ingar og hægt er, sagði hann.

Eins og kílóverð á láni

Daði útskýrði einnig fyr­ir­bærið árlega hlut­falls­tölu kostn­aðar, en neyt­enda­lögum sam­kvæmt eiga fjár­mála­fyr­ir­tæki að gefa skýrar upp­lýs­ingar um vexti, kostnað og skil­yrði fyrir lánum. Hluti af þessu gagn­sæi er útreikn­ingur á hlut­falls­tölu kostn­aðar láns­ins.

Daði sagði það ekki endi­lega nauð­syn­legt að neyt­and­inn skilji hvernig talan er reiknað út, heldur að hann geti notað töl­una til þess að bera saman mis­mun­andi lána­til­boð. Hlut­fallstalan tekur saman allan þann kostnað sem fylgir láni, ekki ein­göngu upp­gefna vexti, og reiknar í eina pró­sentu­tölu. Því lægri sem talan er, því hag­stæð­ara er lánið.

Þetta sé ekki ólíkt kíló­verði á vörum í mat­vöru­versl­unum. „Við segjum stundum að árleg hlut­fallstala kostn­aðar sé eins og kíló­verð á láni,“ sagði hann.

Dæmi af hlutfallskostnaði

Á vef­síðum margra lán­veit­enda er að finna reikni­vélar þar sem hægt er að reikna hlut­falls­tölu kostn­aðar. Á vef­svæði Lands­bank­ans má finna ágætis dæmi um hvernig hlut­fallstalan er reiknuð. Dæmið er eft­ir­far­andi:

„Við­skipta­vinur tekur 100.000 króna lán. Kostn­aður í upp­hafi er 4.000 krónur (lán­töku­gjald) svo hann fær 96.000 krónur útborg­aðar.

Að einu ári liðnu greiðir hann lánið til baka með 5.000 króna vöxtum, það er 100.000 krónur í afborgun og síðan 5.000 krónur í vexti eða sam­tals 105.000 krónur.

Þá má segja að hann hafi fengið 96.000 krónur lán­aðar og end­ur­greitt 105.000 að ári liðnu. Níu þús­und krónur í vexti og kostnað við 96.000 króna lán þýða að árleg hlut­fallstala kostn­aðar er 9,375% þó vext­irnir hafi aðeins verið 5%.“

Hér má lesa grein eftir Daða Ólafsson um sama efni á vef­síðu Neyt­enda­stofu.