20 dómar fyrndust í fyrra, fangelsisbiðlistar hafa tvöfaldast

Biðlistar eftir því að hefja afplánun í fang­elsi hafa lengst mikið und­an­farin ár, sér­stak­lega eftir banka­hrun. Árið 2009 biðu 213 að með­al­tali eftir því að hefja afplánun. Árið eftir hafði þeim fjölgað um 63 og 2011 voru þeir 320. Í hitteð­fyrra biðu 366 að með­al­tali eftir því að hefja afplánun og í fyrra voru þeir 388. Nú eru þeir 475, eða 123 pró­sent fleiri en biðu fyrir fimm árum. Þetta hefur leitt til þess að mun fleiri dómar fyrn­ast án þess að dóm­þolar þurfi að sitja þá af sér. Í fyrra fyrnd­ust 20 dómar, eða tæp­lega fimm sinnum fleiri en árið 2009. Þetta kemur fram í upp­lýs­ingum sem Fang­els­is­mála­stofnun tók saman fyrir Kjarnann, sem mun fjalla ítar­lega um mála­flokk­inn næstu daga.

Sér­stakar reglur eru til staðar hjá fang­els­is­yf­ir­völdum til að bregð­ast við þessu ástandi. Dómþolum sem dæmdir eru í tveggja ára fang­elsi eða hærri eru í for­gangi. Sama gildir um þá sem ger­ast sekir um ref­is­verðan verknað eða reyna að koma sér­undan refs­ingu. Auk þess leit­ast Fang­els­is­stofnun við að verða við beiðni þeirra sem óska eftir að hefja afplánun ef þess er nokkur kostur. Svo er alls ekki alltaf.

Fyrning aukist um 450 prósent

Páll Winkel, for­stjóri Fang­els­is­mála­stofn­unar, segir að fanga­rýmum muni fjölga um að minnsta kosti 30 með opnun Hólms­heiðar. Hann segir þó ljóst er að fleiri úrræði þurfa að koma til svo hægt verði að vinna á þeim mikla vanda sem biðlistar eftir afplánun eru. „Þetta eru úrræði eins og rýmkun reglna um afplánun með sam­fé­lags­þjón­ustu og raf­rænt eft­ir­lit. Þá má skoða þá leið að breyta reynslu­lausn­ar­reglum tíma­bundið en það er verk­efni sem Alþingi þarf að fara yfir. Auk þess fyrn­ast ákveðnar refs­ingar í þessu árferði.“

Það liggur því fyrir, að vegna skorts á fang­elsis­plássum og öðrum úrræðum, fyrn­ast refs­ingar dæmdra brota­manna þannig að þeir þurfa aldrei að sitja af sér þá dóma sem þeir hafa hlotið. Þetta hefur auk­ist gríð­ar­lega á und­an­förnum árum. Á árinu 2009 fyrnd­ust tveir afplán­un­ar­dómar þar sem sam­eig­in­leg dæmd refs­ing nam 240 dögum. Í fyrra fyrnd­ust 20 dómar, þar sem sam­eig­in­leg refsi­vist var 1.325 dagar. Fyrning hefur því auk­ist um 450 pró­sent, ef horft er til þeirra daga sem fyrn­ast.

Páll seg­ist ekki geta svarað því með ein­földum hætti hvað fjölga þyrfti fang­elsis­plássum mikið til að eyða biðlistum. „Þaðer ekk­ert ein­falt svar við þessu. Það er mögu­legt að grípa til ýmissa úrræða sem hafa áhrif á biðlista auk þess að fjölga plássum.“