Hall­grímur Helgason rit­höf­undur segir frá því í nýrri skáldævi­sögu, Sjó­veikur í München, að honum hafi verið nauðgað af ókunn­ugum karl­manni á náms­ár­unum í Þýska­landi. 

Hall­grímur talar meðal ann­ars um þennan kafla í bók­inni í við­tali við Frétta­tím­ann í dag: „Um suma kafla fékk ég þau komment frá yfir­lesurum að þeir væru ekki nógu sann­fær­andi, þá hafði ég ekki þorað að fara alla leið inn í gamlan sárs­auka. Það var einkum í kafla sem lýsir nauðgun, en það er nú eitt af því sem ger­ist á lífs­leið­inni að manni er nauðgað af ókunn­ugum manni í erlendri borg. Þetta kom fyrir mig þennan vetur og á end­anum varð ég að lýsa því bara í bók­inni eins og það gerð­ist. En ég hafði læst þetta svo djúpt í lífs­ins skáp að skúffan var nán­ast ryðguð föst. Sumt í bók­inni þurfti ég að ýkja, en þarna þurfti ég að ýkja sjálfan mig til að geta skrifað frekar óýktan kafla. Þetta var orðið eins og sveskju­steinn á sál­inni sem var orð­inn svo gler­harður að ég þurfti virki­lega að taka öllu mínu til að ná að leysa hann upp svo hann gæti gengið niður af mér.“

„Það er nú eitt af því sem ger­ist á lífs­leið­inni að manni er nauðgað af ókunn­ugum manni í erlendri borg.“

Bókin fjallar um erf­iðan tíma í lífi Hall­gríms. Hann fann sig ekki í nám­inu, fíl­aði ekki borg­ina og pass­aði ekki inn í þær kreðsur sem voru í München. Hall­grímur segir frá því í við­tal­inu við Frétta­tím­ann að þrátt fyrir að bókin sé flokkuð sem skáldævi­saga sé flest sem í henni stendur sann­leik­anum sam­kvæmt. „Þetta er skáldævi­saga, já, þótt megnið af þessu sé alls ekki skáldað. Hlutir eru færðir til og sumir ýktir smá­vegis, en það eina sem er hreinn skáld­skapur eru upp­köstin, já, og líka ein sett­leg sena bak­við gard­ínu...“

Erfitt fyrir karlmenn að leita sér hjálpar

Hjálmar Gunnar Sig­mars­son Hjálmar var ráð­inn sem ráð­gjafi á Stíga­mótum í fyrra­sumar þegar mikil aukn­ing varð á því að karlar leit­uðu sér aðstoðar vegna kyn­ferð­is­of­beldis í kjöl­far þess að níð­ings­verk Karls Vignis Þor­steins­sonar voru opin­beruð og fórn­ar­lömb hans stigu fram.

„Það er mik­il­vægt að sýna þakk­læti og virð­ingu þegar fólk tekur þetta erf­iða skref,“ segir Hjálmar Gunnar Sig­mars­son, ráð­gjafi á Stíga­mótum, um frá­sögn Hall­gríms af því þegar honum var nauðgað af ókunn­ugum manni þegar hann var 22 ára gam­all. „Maður er hræddur um að alltof margir menn hafi fallið frá án þess að hafa nokkurn tím­ann tek­ist á við ofbeldi sem þeir hafa orðið fyrir, sem full­orðnir eða börn. Þetta er lífsal­vara.“

Hjálmar var ráð­inn sem ráð­gjafi á Stíga­mótum í fyrra­sumar þegar mikil aukn­ing varð á því að karlar leit­uðu sér aðstoðar vegna kyn­ferð­is­of­beldis í kjöl­far þess að níð­ings­verk Karls Vignis Þor­steins­sonar voru opin­beruð og fórn­ar­lömb hans stigu fram. „Þá var ákveðið að vinna mark­visst í því að koma þeim skila­boðum út í sam­fé­lagið að karl­kyns þolendur kyn­ferð­is­of­beldis ættu rétt á því að leita sér hjálpar og að þeir væru vel­komnir á Stígamót. Auðvitað tekur alltaf tíma að koma þessum skila­boðum áleiðis en það er mik­il­vægt að þeir viti að það er til staður þar sem brota­þolar geti fundið fyrir stuðn­ingi, unnið úr afleið­ing­unum og fundið sinn styrk.“

Hann segir erfitt að gera sér grein fyrir umfangi vand­ans. „Við vitum ekki hverjar skugga­töl­urnar eru og þetta á almennt við um kyn­ferð­is­of­beldi. Við getum bara talað um hversu margir leita til Stíga­móta og okkar til­finn­ing er sú að þegar umræðan eykst þá koma fleiri til okkar. Þannig að það eru alltof margir karl­menn sem hafa ekki leitað sér hjálpar. Sumir hafa bent á að þessi fyrstu skref sem eru almennt mjög erfið fyrir brota­þola séu jafn­vel erf­ið­ari fyrir karl­menn. Margir karl­menn sem hafa komið til Stíga­móta hafa oft á tíðum alls ekki rætt þessa hluti eða mjög tak­markað. Það segir heil­mikið ímynd karla og hvað karlar mega og hvað ekki. Þeir þurfa bæði að takast á við hug­myndir um karl­mennsk­una og það sem þeir hafa orðið fyrir.“ 

Öll umræða til góðs

Hjálmar segir að umræðan um kyn­ferð­is­of­beldi gegn körlum sé skammt á veg komin. „Þetta ofbeldi er rétt að kom­ast upp á yfir­borðið. Karlar þurfa að finna leiðir til að skapa sér rými þar sem þeir finna fyrir trausti og virð­ingu. Afleið­ing­arnar eru í raun þær sömu. Skömm og sekt­ar­kennd eru mjög áber­andi. En við sjáum einnig ákveð­inn kynja­mun. Karlar upp­lifa meiri reiði og tala meira um reiði en konur, sem er áhuga­vert út frá karl­mennsku­hug­myndum. Þeir eru einnig lík­legri til að sýna af sér skað­lega hegðun, svo sem neyslu á áfengi eða eit­ur­lyfjum eða klámi, tölvu­leikjum og öðru sem hefur nei­kvæð áhrif á lífs­gæði þeirra.“

„Karlar upp­lifa meiri reiði og tala meira um reiði en konur.“

Hjálmar segir bæði skömm­ina og margar rang­hug­myndir sem flæki málið fyrir körlum, til dæmis þeirri hug­mynd að karl­menn sem verði fyrir ofbeldi verði líka ger­endur. „Sú rang­hug­mynd hefur mjög erfið og mikil áhrif á marga þolendur,“ segir Hjálmar. „Margir karl­menn ótt­ast að þeir verði þá líka ger­endur. Önnur rang­hug­mynd sem hefur áhrif á marga karla er sú að þeir ótt­ist að fyrst karl nauðg­aði þeim þá verði þeir sam­kyn­hneigðir.“

Hann áréttar mik­il­vægi þess að sýna fólki alltaf virð­ingu fyrir að taka þetta erf­iða skref og leita sér hjálpar, segir Hjálmar. „Það er ekki hægt að líta á það sem sjálf­sagðan hlut að fólk geri það. Það má ekki vera yfir­þyrm­andi pressa á brota­þola að fara í fjöl­miðla, en við höfum séð að öll umræða er til góðs. Þegar ein­stak­lingar stíga fram hjálpar það brota­þolum sem hafa ekki stigið þetta skerf að takast á við þetta eða leyft sér að vinna úr þessum málum og ná þeim bata sem þeir eiga skilið. Þannig að auð­vitað er það mjög jákvætt að ein­stak­lingar stíga fram, sér­stak­lega ein­stak­lingar sem fá mikla athygli. Umræðan er alltaf jákvæð og tekur okkur alltaf lengra. Sér­stak­lega þegar hún er upp­byggi­leg fyrir brota­þola.“