Hér er því lagt til að heim­ilað verði að þær sér­hæfðu brjósta­skurð­að­gerðir sem und­ir­rit­aður hefur sinnt innan LSH verði fram­kvæmdar í Brjósta­mið­stöð­inni,“ segir í bréfi frá Krist­jáni Skúla Ásgeirs­syni, brjósta­skurð­lækni og eins af stofn­endum lækn­inga­fyr­ir­tæk­is­ins Klíník­ur­innar, til Kristján Þórs Júl­í­us­sonar heil­brigð­is­ráð­herra þann 22. októ­ber í fyrra.

Klíníkin er lækn­inga­fyr­ir­tæki sem nýverið opn­aði í Ármúla 9 sem er í eigu Ásdísar Höllu Braga­dóttur, Ástu Þór­ar­ins­dóttur, nokk­urra lækna og líf­eyr­is­sjóða. Lækn­inga­fyr­ir­tækið hefur verið tals­vert til umfjöll­unar í fjöl­miðlum síð­ustu vik­urnar vegna opn­unar fyr­ir­tæk­is­ins en heima­hjúkr­un­ar­fyr­ir­tækið Sinnum ehf. er einnig í eigu þeirra Ásdísar Höllu, Ástu og tólf líf­eyr­is­sjóða í gegnum fjár­fest­ing­ar­fyr­ir­tækið EVU Consortium.

Í bréf­inu ræddi Kristján Skúli um stofnun „sér­hæfðrar brjósta­mið­stöðvar“ á Íslandi sem reka átti utan Land­spít­al­ans og sem þjón­usta átti konur með brjóstakrabba­mein og konur sem lík­legar eru til að fá þann sjúk­dóm. Kristján Skúli lagði til tvær mögu­legar leiðir til að gera þetta en báðar mið­uðu þær að því að Brjósta­mi­stöðin, fyr­ir­tæki hans, fengi fjár­muni frá rík­inu til að gera aðgerð­irnar. „Tvær leiðir eru helst færar til þess. Annað hvort að samið verði sér­stak­lega við Brjósta­mið­stöð­ina um til­tekna fyr­ir­fram ákveðna fjár­hæð og fjölda aðgerða sem eyrna­merktar eru mið­stöð­inni eða þá að ofan­greindar aðgerðir verði settar á lista yfir þær aðgerðir sem greiddar eru af SÍ í sam­ræmi við ramma­samn­ing sér­fræði­lækna.“

Þrenns konar krabbameinsaðgerðir

Í bréf­inu reyndi Kristján Skúli því að sann­færa heil­brigð­is­ráðu­neytið um að heim­ila Brjósta­mið­stöð­inni, einka­fyr­ir­tæki Krist­jáns Skúla sem starfa á innan Klíník­ur­innar, að flytja brjósta­skurð­að­gerðir á konum með brjóstakrabba­mein frá Land­spít­al­anum og yfir til hins nýja einka­fyr­ir­tækis. 

Um er að ræða þrenns konar aðgerðir á sviði brjóstakrabba­meins hjá konum: Aðgerðir á konum sem komnar eru með krabba­mein í brjóst sín, skurð­að­gerðir þar sem brjóst kvenna eru end­ur­upp­byggð eftir krabba­meins­með­ferð og fyr­ir­byggj­andi aðgerðir á konum sem ekki eru komnar með krabba­meinið en sem gætu fengið í ljósi þess að þær eru arf­berar fyrir stökk­breyt­ing­arnar, BRCAI og BRCAII, sem valdið geta brjóstakrabba­meini. 

Kristján Skúli hefur hingað til verið eini skurð­lækn­ir­inn á Íslandi sem hefur fram­kvæmt skurð­að­gerðir á konum með brjóstakrabba­mein og svo end­ur­upp­byggt brjóstin í sömu aðgerð­inni. Öllum heim­ildum ber saman um Kristján Skúli sé ein­stak­lega fær skurð­læknir.

Erfitt að „manna þjónustuna“ eftir að Kristján hætti

Land­spít­al­inn hafði fram­kvæmt þessar þrjár gerðir af skurð­að­gerðum á grund­velli samn­ings við Krabba­meins­fé­lag Íslands en sá samn­ingur  rann út árið 2014 og ekki var hægt að end­ur­nýja hann vegna erf­ið­leika við að „manna þjón­ust­una“ eins og segir í svar­bréfi ráðu­neyt­is­ins til Krist­jáns Skúla frá 29. apríl síð­ast­lið­inn. Í því svar­bréfi frá heil­brigð­is­ráðu­neyt­inu er beiðni Krist­jáns Skúla um að fá að gera aðgerð­irnar og njóta fjár­mögn­unar frá Sjúktra­ygg­ingum Íslands hafnað.

Ein ástæða fyrir því að erfitt var að „manna þjón­ust­una“ var sú að Kristján Skúli hætti á Land­spít­al­anum til að stofna áður­nefnt einka­fyr­ir­tæki en hann hafði verið sá skurð­læknir innan Land­spít­al­ans sem hafði fram­kvæmt flestar fyr­ir­byggj­andi brjóstakrabba­meins­að­gerðir og eins þær aðgerðir þar sem krabba­mein var skorið úr brjóstum kvenna og þau end­ur­byggð, á spít­al­anum á árunum 2010 til 2014. Í svari frá Land­spít­al­anum segir um þetta að 21 fyr­ir­byggj­andi aðgerð hafi verið fram­kvæmd á Land­spít­al­anum á árunum 2010 til 2014 og á sama tíma voru fram­kvæmdar 115 brjóst­náms- og brjósta­upp­bygg­ing­ar­að­gerðir en Kristján Skúli var þá eini skurð­lækirinn sem gat gert síð­ast­nefndu aðgerð­ina. Í svar­inu segir um fyr­ir­byggj­andi aðgerð­irnar að Kristján Skúli hafi komið að „flest öllum þessum aðgerðum ásamt öðrum sér­fræð­ingum eins og brjósta­skurð­lækni og kven­sjúk­dóma­lækni“. Þá var fram­kvæmd alls 1121 skurð­að­gerð á Land­spít­al­anum þar sem krabba­mein var fjar­lægt úr brjóstum kvenna og hefur Kristján Skúli einnig fram­kvæmt margar þeirra ásamt öðrum sér­fræð­ingum á spít­al­anum. 

Kristján Skúli var því aug­ljós­lega afar mik­il­vægur starfs­maður innan Land­spít­al­ans þar sem sér­hæf­ing hans er mikil. Á þetta benti Kristján Skúli líka sjálfur í bréfi sínu til Krist­jáns Þórs í fyrra: „Á und­an­förnum árum hafa kröfur kvenna til betri útlits­legrar útkomu vaxið og því hefur sér­hæfðum aðgerðum fjölgað mikið, en þær fela í sér að skera burt brjóstakrabba­mein og byggja upp brjóst (að hluta eða öllu leyti) í sömu aðgerð. Þessar aðgerðir, líkt og aðrar brjósta­skurð­að­gerðir, eru nú fram­kvæmdar innan almennrar skurð­lækn­inga­deildar á LSH þar sem und­ir­rit­aður hefur starfað frá 2007 en á und­an­förnum 4-5 árum hefur meiri­hluti þess­ara sér­hæfðu aðgerða á Íslandi verið fram­kvæmdar af und­ir­rit­uðum.“

Kristján Skúli var því í góðri stöðu til að taka sína sér­þekk­ingu með sér út af Land­spít­al­anum og bjóða upp á sömu þjón­ustu í einka­reknu lækn­inga­fyr­ir­tæki. Eftir að Kristján Skúli hætti á spít­al­anum hefur Land­spít­al­inn hins vegar þjálfað aðra skurð­lækna upp í þessum aðgerðum en að mati sumra brjósta­skurð­lækna er jafn­vel talið betra að gera tvær aðgerðir í stað einnar þegar krabba­mein er fjar­lægt úr brjóstum og þau upp­byggð í kjöl­farið. Þessi háttur er hafður á nú innan Land­spít­al­ans. 

Horft til kvenna með BRCA stökkbreytingar

Í bréfi Krist­jáns Skúla ræðir hann umtals­vert um fyr­ir­byggj­andi aðgerðir á konum sem eru arf­berar fyrir BRCAI og BRCAII stökk­breyt­ing­arnar sem valdið geta brjóstakrabba­meini. Þetta er umræðu­efni sem Kristján hefur verið tíð­rætt um enda er hægt að koma í veg fyrir krabba­mein hjá þessum konum með fyr­ir­byggj­andi skurð­að­gerðum. Þekktasta dæmið um konu sem farið hefur í slíka fyr­ir­byggj­andi brott­náms­að­gerð er banda­ríska leik­konan Angelina Jolie. Í við­tali við Kristján Skúla í Morg­un­blað­inu fyrir skömmu kom fram að frá árinu 2008 hefðu um fimm­tíu konur á Íslandi farið í slíkar fyr­ir­byggj­andi aðgerðir og tólf síð­ast­liðið ár. 

Í fyr­ir­lestri um brjóstakrabba­mein hjá Íslenskri erfða­grein­ingu síðla árs í fyrra und­ir­strik­aði Kristján Skúli umfang vanda­máls­ins varð­andi BRCA-stökk­breyt­ing­arnar. „Ef við skoðum allar konur hérna í þjóð­fé­lag­inu þá er það ein af hverjum níu sem munu fá brjóstakrabba­mein ein­hvern tím­ann á ævinni, 11 pró­sent af þessum konum. Ævi­á­hætta þeirra kvenna, sem eru með þessa íslensku stökk­breyt­ingu, BRCAII langoft­ast, á að fá sjúk­dóm­inn er þá 60 til 80 pró­sent. Þetta er sjö til átt­föld áhætta miðað við venju­lega konu.“

Í bréf­inu til Krist­jáns Þórs sagði Kristján Skúli að hann bygg­ist við að á milli 300 til 400 konur myndu vilja fara í fyr­ir­byggj­andi aðgerð vegna brjóstakrabba­meins á næstu árum. „Innan Brjósta­mið­stöðv­ar­innar verður hins vegar lögð áhersla á að sinna for­vörnum fyrir konur sem eru í auk­inni hættu vegna ætt­gengis. […] T.d. er ljóst að íslenskar konur vilja vita og munu sækj­ast eftir því að fá að vita hvort þær séu arf­berar stökk­breyt­inga í BRCAI/BRCA”. Mik­il­vægt er að skapa fag­legan vett­vang til að veita þessar upp­lýs­ingar auk þess að veita sér­hæfða fræðslu, stuðn­ing og ráð­gjöf en áætlað er að þetta séu nú um 1.200 konur á Íslandi og þar af eru um 600 heil­brigðar konur á skimun­ar­aldri. Gert er ráð fyrir að um 300 til 400 þess­ara kvenna muni vilja fyr­ir­byggj­andi aðgerð á næstu árum (brjóst­nám og eggja­stokk­a­nám) og er ætl­unin að þessar aðgerðir verði fram­kvæmdar af sér­hæfðum skurð­læknum Brjósta­mið­stöðv­ar­innar. Ekki liggur nú fyrir með hvaða hætti konum verður veittur aðgangur að þessum upp­lýs­ingum en þegar það skýrist mun Brjósta­mið­stöðin bjóð­ast til að starf­rækja umrædda mót­töku fyrir upp­lýs­inga­gjöf­ina og ráð­gjöf í fram­hald­inu.“

Þannig vildi Brjósta­mið­stöðin einnig halda utan um við­kvæma upp­lýs­inga­gjöf um arf­gengi brjóstakrabba­meins á Íslandi og eftir atvikum miðla þeim til þeirra kvenna sem um ræðir og þá vænt­an­lega einnig ráð­leggja þeim varð­andi með­ferð­ar­úr­ræði.

„Gert er ráð fyrir að um 300 til 400 þess­ara kvenna muni vilja fyr­ir­byggj­andi aðgerð á næstu árum.“

Rannsóknir Decode 

Í við­tali í nýjasta hefti Lækna­blaðs­ins ræðir Kristján Skúli um þann hóp íslenskra kvenna sem eru arf­berar fyrir stökk­breyt­ing­arnar BRCAI og BRACAII sem valda brjóstakrabba­meini. Íslenska erfða­tækni­fyr­ir­tækið Decode hefur rann­sakað þessar stökk­breyt­ingar og býr því yfir mik­illi