Stundin hefur spurt alla fram­bjóð­endur* til for­seta tíu spurn­inga er varða nokkur af helstu deilu og álita­málum líð­andi stundar. Hér ber að líta svör þeirra við þriðju spurn­ing­unni:

Finnst þér eignarréttur, eins og yfir til dæmis auðlindum og framleiðslutækjum, mikilvægur?

Andri Snær Magnason:  

Andri Snær. Rit­höf­undur

Mynd: Kristinn Magn­ús­son

Ég held að eigna­rétt­ur­inn skipti minna máli heldur en bara regl­urnar um hvernig auð­lind­irnar eru skatt­lagðar. Krafan er að þjóðin eigi sínar auð­lindir, vatns­föllin og fisk­inn, en þrátt fyrir að þjóðin eigi þetta þá tryggir eign­ar­haldið ekki endi­lega að arf­ur­inn renni til þjóð­ar­innar. Virðist ekki vera. Þannig að ég myndi segja að það í sjálfu sér ráði ekki úrslitum.

Ástþór Magnússon:

Ástþór Magn­ús­son. Við­skipta­maður.

Mynd: Kristinn Magn­ús­son

Eign­ar­réttur auð­linda er ótví­rætt þjóð­ar­innar og sem á að mínu mati aldrei að einka­væða. Þeir sem nýta sam­eig­in­legar auð­lindir sam­fé­lags­ins eiga að greiða eðli­legt gjald fyrir.

Elísabet Jökulsdóttir:

Elísabet Jök­uls­dóttir. Rit­höf­undur.

Mynd: Kristinn Magn­ús­son

Fólkið á að eiga auð­lind­irnar. Mér finnst algjör­lega út í hött að ein­stak­lingar eigi fiski­miðin. Þetta á að vera sam­eig­in­leg auð­lind. Annars held ég að ég láti hina for­set­ana um þetta, einn af þessum fjöru­tíu og þremur.

Guðni Th. Jóhannesson:

Guðni Th. Sagn­fræð­ingur.

Mynd: Heiða Helga­dóttir

Mér finnst að við eigum að setja í stjórn­ar­skrá ákvæði um það að nátt­úru­auð­lindir séu í þjóð­ar­eigu svo það fari ekki á milli mála. Þetta er yfir­lýs­ing um vilja lands­manna að svona eigi að fara með nátt­úru­auð­lindir. Síðan er það leitt í lög hvernig við svo nýtum þær í fram­kvæmd. Aftur vil ég samt benda á að for­seti er ekki að velta vöngum yfir þessu frá degi til dags, heldur á hann að beita sér fyrir því að öll sjón­ar­mið fái að heyr­ast og þegar til kast­anna kemur að vilji þjóð­ar­innar ráði.

Guðrún Margrét Pálsdóttir:

Guðrún Margrét Páls­dóttir. Hjúkr­un­ar­fræð­ingur.

Eign­ar­réttur er alltaf mik­il­vægur og hann ber að virða sam­kvæmt stjórn­ar­skrá, bæði hvað varðar eign­ar­rétt ein­stak­linga og ekki síður eign­ar­rétt þjóð­ar­innar á auð­lindum í nátt­úru Íslands eins og drög stjórn­ar­skrár­nefndar að nýjum ákvæðum í stjórn­ar­skránni mælir fyrir um.

Halla Tómasdóttir:

Halla Tóm­as­dóttir. Fjár­festir.

Mynd: copyright Bára Krist­ins­dóttir sími 899-6122

Ég tel löngu tíma­bært að kveðið sé á um það í stjórn­ar­skrá að nátt­úru­auð­lindir, sem ekki eru þegar í einka­eigu, telj­ist vera almanna­eign. Það leiðir af sér að þeir sem njóta afrakst­urs auð­lind­anna greiði  sann­gjarnt afnota­gjald  til almenn­ings. Fram­leiðslu­tæki og nýt­inga­réttur geta vel verið á hendi einka­að­ila ef þeir greiða sann­gjarna “leigu” fyrir afnot af auð­lind­inni til þeirra sem hana eiga, það er til þjóð­ar­innar. 

Hildur Þórðardóttir:

Hildur Þórð­ar­dóttir. Rit­höf­undur.

Mynd: Kristinn Magn­ús­son

Ég vil hafa allar auð­lindir í þjóð­ar­eign. Svo er ég fylgj­andi því að ríkið eigi verk­smiðjur eins og sem­ents­verk­smiðj­una og áburð­ar­verk­smiðj­una. Ég vil líka hafa kvót­ann í þjóð­ar­eign og það hvernig við gerum það verður útfærslu­at­riði. Við eigum svo mikið af mennt­uðu fólki sem getur alveg fundið leiðir þannig að útgerð­irnar beri ekki skaða af. Ef við færum til dæmis afskrift­ar­leið­ina þá gætum við alveg látið bank­ana afskrifa lánin sem eru út af kvót­anum, og þá þyrftu sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækin ekki að tapa á því. Nú er ég bara að varpa upp lausnum sem menn taka ef þeir vilja, þetta er ekk­ert endi­lega mín skoðun eða eitt­hvað sem ég mun berj­ast fyrir. Vörpum bara upp öllum sjón­ar­miðum. Þetta er það sem ég stend fyrir, þessi nýi hugs­un­ar­háttur, í stað­inn fyrir að hafa ann­að­hvort rétt eða rangt fyrir sér eða sigra eða tapa, að vera með okkur eða á móti þá bara vörpum við upp öllum sjón­ar­miðum og svo bara velur hver það sem er rétt fyrir sig eða við finnum bara hvað er besta lausnin fyrir sam­fé­lagið.

Sturla Jónsson:

Sturla Jónsson. Athafna­maður.

Mynd: Kristinn Magn­ús­son

Kvótinn er í raun­inni í þjóð­ar­eigu. Í gegnum ákvæðið sem segir að öllum sé frjálst að stunda þá vinnu sem þeir kjósa. Það er fall­inn dómur hjá nefnd innan Sam­ein­uðu þjóð­anna sem er búin að taka á þessu máli. Það voru menn sem fóru út með þetta. Þar var bent á að það er verið að brjóta rétt okkar á því að geta farið að fiska út af kvóta­kerf­inu, og ég sá bréf hjá frá honum Stein­grími J. þar sem hann sagði „við erum búin að gera þetta, koma strand­veið­unum á“ og svo stendur í nið­ur­lagi bréfs­ins að við ætlum ekki að gera meira en þetta. Þannig að hann er að brjóta á stjórn­ar­skránni. Auð­lindin er tryggð með atvinnu­rétt­inum, en menn sjá það ekki. Það nefni­lega segir í ákvæð­inu að öllum sé frjálst að stunda þá vinnu sem þeir kjósa, en þessu má þó setja skorður krefj­ist almanna­hags­munir þess. Það er mjög ein­kenni­legt ef þú færð þér fimm tonna bát og ferð út með eina hand­fær­arúllu, að það sé að skaða almanna­hags­muni. Ef við virðum stjórn­ar­skránna, þá er auð­lindin tryggð, í gegnum það ákvæði. Málið er að það vantar samtöðu hjá okkur og hjá smá­báta­sjó­mönnum um að ögra þessu kerfi.

* Fram­bjóð­and­inn Davíð Oddson fékk spurn­ing­arnar sendar og tæki­færi til þess að svara þeim en hefur ekki gert það. Berist svör frá honum mun þeim verða bætt við jafn­óðum.