Hjúkr­un­ar­fræð­ingur á grunn­launum á Land­spít­al­anum hefur ekki efni á því að eiga barn, miðað við neyslu­við­mið vel­ferð­ar­ráðu­neyt­is­ins. Ef hann gerði til­raun til þess að lifa „dæmi­gerðu lífi“ á grunn­launum sínum með eitt barn, miðað við við­mið vel­ferð­ar­ráðu­neyt­is­ins, end­aði hann í rúm­lega 140 þús­und króna mínus í hverjum mán­uði, eða í 1,7 millj­óna króna upp­safn­aðri skuld á hverju ári. Á Land­spít­al­anum hafa hjúkr­un­ar­fræð­ingar því unnið á næt­urnar, kvöldin og um helgar til að ná upp þeim launum sem þarf til að lifa mann­sæm­andi lífi. Með barn á fram­færi getur slíkt reynst erfitt en hjúkr­un­ar­fræð­ingar hafa sagt upp störfum vegna ástands­ins og þeir hjúkr­un­ar­fræði­nemar sem útskrif­ast frá Háskóla Íslands í vor hafa sent frá sér yfir­lýs­ingu þess efnis að þeir muni ekki starfa á Land­spít­al­anum eftir útskrift.

Á grunn­launum þyrftu hjúkr­un­ar­fræð­ingar að lifa undir lág­marks­neyslu miðað við byrj­un­ar­laun á Land­spít­al­anum. Eftir fjög­urra ára háskóla­nám fá þeir 358 þús­und krónur í grunn­laun á mán­uði, eða 270 þús­und krónur í ráð­stöf­un­ar­tekjur. Í júní næst­kom­andi munu grunn­laun nýút­skrif­aðra hjúkr­un­ar­fræð­inga hækka í 373 þús­und á mán­uði sem gefur þeim 9 þús­und hærri ráð­stöf­un­ar­tekjur á mán­uði.

Þegar gert er ráð fyrir að hjúkr­un­ar­fræð­ingur, sem á barn, greiði 120 þús­und í leigu á mán­uði, 13 þús­und að með­al­tali í náms­lán og fái 26 þús­und á mán­uði í barna­bætur, þarf hjúkr­un­ar­fræð­ing­ur­inn 439 þús­und krónur á mán­uði til að lifa sam­kvæmt „dæmi­gerðu neyslu­við­miði“ vel­ferð­ar­ráðu­neyt­is­ins. Viðmiðin eiga að end­ur­spegla hefð­bundin heim­ili, hvorki miðað við lág­marks- né lúx­usneyslu.  

Hjúkr­un­ar­fræð­ingar lifa því við kröpp kjör sam­kvæmt form­legum mæli­kvarða. Ef hjúkr­un­ar­fræð­ing­ur­inn heldur sig við lág­marks­neyslu lendir hann í skuld upp á 4.731 krónu á mán­uði, eða rúm­lega 56 þús­und króna skulda­söfnun á ári. Lág­mark­s­við­mið miða að því að hjúkr­un­ar­fræð­ing­ur­inn haldi sig við það sem hann þarf að lifa af, sleppir því að eiga bif­reið, hættir alfarið að kaupa „veit­ingar“ og lætur sér nægja um þús­und krónur í mat, drykkj­ar­vörur og dag­vörur til heim­il­is­halds á dag. Þau gera ekki ráð fyrir óvæntum útgjöldum.

Hætti vegna álagsIngi­björg Ásta segir glatað að þurfa að vinna á nótt­unni og kvöldin til að fá mann­sæm­andi laun.

Vinna nætur og kvöld

Oft og tíðum vinna hjúkr­un­ar­fræð­ingar þó langar vinnu­stundir og mikla yfir­vinnu og ná því hærri ráð­stöf­un­ar­tekjum á mán­uði. „Það er glatað að þurfa að vinna á nótt­unni og á kvöldin til að fá mann­sæm­andi laun,“ segir Ingi­björg Ásta Claessen hjúkr­un­ar­fræð­ingur og bætir við: „Að geta ekki verið með fjöl­skyld­unni sinni um helgar og að þurfa að vinna þegar börnin eru búin á leik­skól­anum.“

Nýverið sagði Ingi­björg Ásta upp störfum á bráða­mót­töku Land­spít­al­ans eftir að hún fór í fæð­ing­ar­or­lof í júlí í fyrra. „Þegar maður vinnur stans­laust, fest­ist maður í ákveð­inni hring­iðu. Ég vakna, fer í vinn­una, sef, vinn svo aftur. Það er ekki eðli­legt og ekki heil­brigt að vera svo búin á því og geta ekki sinnt neinu eftir vakt. Þegar ég eign­að­ist Kolbein Garp steig ég út úr þessu umhverfi og sá vinn­una í öðru ljósi,“ segir Ingi­björg sem á tvo drengi með sam­býl­is­manni sínum, Krist­ó­feri Egg­erts­syni, en fyrir eiga þau Styrmi Flóka, þriggja ára.

„Ég hélt að með þessa menntun væri ég alveg örugg.“ 

Fólk hrökklast úr starfi

Síð­ast­liðin sex ár hefur Ingi­björg starfað á bráða­mót­tök­unni og var í stöðu vakt­stjóra þegar hún sagði upp störfum. „Ég hélt að með þessa menntun væri ég alveg örugg. En eftir sex ár í starfi var ég með 415 þús­und í grunn­laun á mán­uði. Við fáum í raun­inni ekki borgað fyrir álagið og ábyrgð­ina sem við berum á fólki. Það er mikið álag að vera með líf ein­hvers í lúk­unum en þurfa á sama tíma að sinna fullt af öðrum verk­efnum. Ofan á það vantar alltaf ein­hvern á vakt og það er ákveð­inn mórall sem mynd­ast í kringum það. Á Land­spít­al­anum taka allir auka­vaktir og það er eins og að vinnan göfgi mann­inn – að fólk eigi bara að vinna og vinna og vinna,“ segir Ingi­björg Ásta. Hún segir að þrátt fyrir ástandið hafi starfsand­inn verið góður á bráða­mót­tök­unni og sam­starfs­fólkið haldið henni í starf­inu eins lengi og raun ber vitni.

Hún segir að ein­hver hluti hjúkr­un­ar­fræð­inga stefni á að starfa í flug­freyju­starfi. „Ég held að margir séu orðnir þreyttir á ástand­inu eins og ég. Eftir að ég sagði upp hef ég heyrt frá fleirum sem hafa gert hið sama og margir eru bara að tóra þangað til flugið byrjar í sumar. Svo ætla nem­arnir ekki að koma. Það er ein­hver hrina í gangi – fólk er bara að hrökkl­ast í burtu,“ segir Ingi­björg Ásta.

Nemar neita að vinna

Hjúkr­un­ar­fræði­nemar sem verða brauskráðir frá Háskóla Íslands í vor hafa sent frá sér yfir­lýs­ingu þess efnis að þeir muni ekki starfa á Land­spít­al­anum eftir útskrift. Elísabet Brynjars­dóttir hjúkr­un­ar­fræði­nemi segir sorg­legt að geta ekki unnið á Land­spít­al­anum í ljósi aðstæðna: „Auðvitað langar mig að vinna á Land­spít­al­anum, mig hefur alltaf dreymt um að vinna á spít­al­anum, stærsta vinnu­stað hjúkr­un­ar­fræð­inga á Íslandi. Hjá sveit­ar­fé­lög­unum eru hins vegar boðin aðeins betri kjör og fyrir mér er þetta prinsipp­mál. Ég vil standa með minni stétt, maður verður líka að spyrja sjálfan sig hvað maður er til­bú­inn til að sætta sig við.“

Ógnar öryggiElísabet bendir á að álagið sé ógn við öryggi sjúk­linga.

Hjúkrunarfræði ekki á allra færi

Elísabet seg­ist ekki sætta sig við að eftir fjög­urra ára háskóla­nám þurfi hjúkr­un­ar­fræð­ingar að vinna myrkr­anna á milli, geta ekki safnað sér fyrir íbúð og hvað þá hugsað um barn: „Það er nátt­úr­lega ekki á allra færi að vinna svona mikla yfir­vinnu. Sumir vinna til dæmis á dag­deildum sem bara eru opnar á dag­inn eða eiga börn sem þeir geta ekki verið frá á nótt­unni.“

„Sumir segja að hjúkr­un­ar­fræð­ingar – eða hjúkr­un­ar­fræði­nemar – séu að ógna öryggi sjúk­ling­anna með því að fara í verk­föll eða neita að vinna á Land­spít­al­anum. Ég tel að það sé á ábyrgð rík­is­ins, sem á að semja við okkur um mann­sæm­andi laun og á ábyrgð Land­spít­al­ans að ákveða hvers konar vinnu­um­hverfi þeir vilja bjóða upp á. Er til dæmis eðli­legt að leysa mann­eklu­vand­ann með því að biðja fólk um að vinna tvö­faldar auka­vaktir trekk í trekk? Ég held að það ógni öryggi sjúk­lings­ins, þegar hjúkr­un­ar­fræð­ingur vinnur á morgun- og kvöld­vakt í 16 klukku­stundir sam­fleytt og hefur jafn­vel ekki fengið færi á að fara í mat­ar­pásu yfir dag­inn,“ útskýrir Elísabet.

Barnið eða vinnan?

Eftir fjög­urra ára háskóla­nám og jafn­vel sex ára starfs­reynslu vantar hjúkr­un­ar­fræð­ing sem á eitt barn 108 þús­und krónur á mán­uði til að ná við­miði vel­ferða­ráðu­neyt­is­ins um „dæmi­gert líf“ á Íslandi. Ef hann sleppir því hins vegar að eiga barn nær hann að lifa dæmi­gerðu lífi, sam­kvæmt neyslu­við­miðum, að því gefnu að hann finni íbúð sem kostar aðeins 120 þús­und krónur á mán­uði að leigja. Að auki getur hann lagt fyrir um 2.500 krónur á mán­uði til fram­tíðar á grunn­launum. Samkvæmt tölum OECD, Efnahags- og fram­fara­stofn­unar Evrópu, vinna Íslend­ingar að með­al­tali 456 klukku­stundum á ári lengur en Norðmenn á ári, eða sem jafn­gildir nítján sól­ar­hringum. Hvergi í Vestur-Evrópu vinnur fólk fleiri klukku­stundir en á Íslandi, en íbúar Lett­lands, Póllands og Rúss­lands eru næstir fyrir ofan Íslend­inga í yfir­vinnu.