Svarar Sigmundi Davíð: Álverin skila aðeins 1% þjóðartekna

Indriði H. Þor­láks­son, fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóri, svarar orðum Sig­mundar Davíðs Gunn­laugs­sonar for­sæt­is­ráð­herra, sem fór fram á það að á dög­unum að stofnað yrði til nýrra virkj­ana til að standa undir bættum launa­kjörum. 

Indriði segir í grein á vef tíma­rits­ins Herðu­breiðar að við­horf Sig­mundar sýni „veru­leikafirr­ingu“ og „virð­ing­ar­leysi fyrir rökum og stað­reyndum“.

Sig­mundur Davíð tengdi saman kjara­við­ræður og áform rík­is­stjórn­ar­innar um að heim­ila fleiri virkj­anir í sjón­varps­við­tali á dög­unum. 

„Til að hægt sé að verða við veru­legum kröfum um launa­hækk­anir og vænt­ingum um áfram­hald­andi kaup­mátt­ar­aukn­ingu þá þurfum við að halda áfram að auka verð­mæta­sköpun í land­inu og þar strandar býsna margt á orku­öfl­un­inni.“

80% orkunnar - 1% þjóðartekna

„Áttatíu pró­sent raf­orku­fram­leiðslu í land­inu, sem er um 13.000 gígawattstundir, eru seldar til stór­iðju,“ segir Indriði. „Sú sala skilar Lands­virkjun litlu ef nokkru meira en fjár­magns­kostn­aði. Sölu­verð­mæti áls mun vera nokkuð yfir 200 millj­örðum króna. Þegar greiddur hefur verið hrá­efna­kostn­aður og annar rekstr­ar­kostn­aður en laun og fjár­magns­kostn­aður standa eftir um 60 millj­arðar króna. Um 17 millj­arðar fara í laun og launa­tengd gjöld. Afgang­ur­inn fer í fjár­magns­kostnað og hagnað eig­enda sem laumað er óskatt­lögðum úr landi. Þessir 17 millj­arðar (og ein­hver smá­við­bót vegna svo­kall­aðra afleiddra starfa) eru eina hlut­deild lands­ins í þeim verð­mætum sem stór­iðjan skapar. Það er um 1% þjóð­ar­tekna.“

Indriði bendir á að ein­ungis 1% vinnu­afls í land­inu starfi í álverum, sem er minna en árleg við­bót við vinnu­afl lands­ins.

Hörður Arnarson, for­stjóri Lands­virkj­unar, lýsti því á dög­unum að innan nokk­urra ára megi þess vænta að Lands­virkjun skili allt að 20 millj­arða króna arði á ári. Staða Lands­virkj­unar hefur batnað hratt á síð­ustu árum. Fyr­ir­tækið borg­aði 1,5 millj­arð króna í rík­is­sjóð í arð vegna síð­asta árs. 

Fyrr­ver­andi rík­is­saktta­stjóri Indriði Þor­láks­son varar við því við­horfi að virkj­anir muni nauð­syn­lega leiða til kjara­bóta meðal almenn­ings.

Mynd: RSK

Segir orkuauðlindir nýtast almenningi lítið

Að mati Indriða hefur nýt­ingu orku­auð­linda hins vegar verið hagað með þeim hætti að þær eru nán­ast þýð­ing­ar­lausar fyrir efna­hags­lífið og þar með kjara­bar­áttu lands­manna.

„Orku­auð­lindir lands­ins að frá­töldum jarð­hita til upp­hit­unar eru nán­ast þýð­ing­ar­lausar fyrir íslenskt efna­hags­líf. Það stafar af þeirri stefnu núver­andi stjórn­valda að beina arð­inum af þeim í vasa þeirra sem auð­lind­irnar nýta. Þessi stefna kemur víða fram. Móast er við að setja virkt auð­linda­á­kvæði í stjórn­ar­skrá, skattar á hagnað fyr­ir­tækj­anna voru lækk­aðir, álver­unum veitt trygg­ing fyrir því að flytja hagnað skatt­frjálsan úr landi, nið­ur­fell­ing orku­skatts á álfyr­ir­tæki gerð að for­gangs­máli, veiði­gjöld voru lækkuð og til stendur að gefa mak­ríl­kvót­ann. Það kemur því ekki á óvart að alþing­is­maður útgerð­ar­eig­enda taki undir þessa fjar­stæðu. Meðan ekki er snúið frá þess­ari stefnu með raun­hæfum hætti og sýnt fram á efna­hags­lega hag­kvæmni þeirrar starf­semi sem nota á nýja orku eru engin rök fyrir frek­ari virkj­unum á Íslandi.“

Bjarni svarar Indriða

Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála­ráð­herra, svarar grein Indriða á Facebook-síðu sinni í morgun: „Þarna segir að þeir sem vilja halda áfram að nýta sjálf­bæra orku og gera úr henni verð­mæti sýni veru­leikafirr­ingu og virð­ing­ar­leysi fyrir rökum. Sala raf­orku Lands­virkj­unar er sögð skila litlu öðru en fjár­magns­kostn­aði. Bíðum við, lækk­uðu ekki skuldir Lands­virkj­unar um 80 millj­arða á síð­ast­liðnum 5 árum? Ég held það nú. Eignir Lands­virkj­unar eru nú um 570 millj­arðar króna. Arð­greiðslur Lands­virkj­unar stefna í að vera 10-20 millj­arðar á ári,“ segir Bjarni. Hann vitnar jafn­ramt í skýrslu Hag­fræði­stofn­unar þar sem segir að fram­lag álkla­s­ans til lands­fram­leiðslu sé nálægt 6,8% af lands­fram­leiðslu 2011 og 2012. 

„En Indriði, hann hefði frekar viljað sjá vatnið bara renna út í sjó. Ekkert að vera að virkja þetta. Hvað þá að halda áfram,“ segir Bjarni að lokum.