„Ég fór bara undir gröf­una. Það þýðir ekk­ert annað,“ segir Stranda­mað­ur­inn og Dranga­mað­ur­inn Elías Svavar Krist­ins­son, sem ákvað í gær að standa í vegi fyrir vega­fram­kvæmdum í Ing­ólfs­firði á Ströndum á vegum verk­taka­fyr­ir­tæk­is­ins Vest­ur­verks. Fram­kvæmd­irnar eru fyrsti liður í gerð Hval­ár­virkj­unar, sem mun hafa „óveru­leg til tals­vert nei­kvæð“ umhverf­is­á­hrif á svæð­inu, meðal ann­ars þær afleið­ingar að fossar rýrna veru­lega eða hverfa nán­ast.

Elías seg­ist hafa orðið reiður, vegna þess sem hann álítur ósvífni virkj­ana­fyr­ir­tæk­is­ins, að hefja fram­kvæmdir strax eftir að ný kæra barst frá land­eig­endum nálægt virkj­ana­svæð­inu. „Ég nátt­úru­lega sagði honum að hætta þessu. Ég sagði: Ég fer ekk­ert undan skófl­unni. Þú mátt alveg ráða því hvað það tekur langan tíma.“

Hann harmar þó að við­móts­þýður vega­gerð­ar­maður hafi orðið fyrir. „Hann tók þessu af ótrú­lega mik­illi ró. Hann sagði: Ég ætla mér ekk­ert að vinna í nótt. Þannig að ég er að hætta og þá er kannski best að ég hætti bara. Hann var nú kurt­eis karl­greyið, en ég var kannski aðeins æst­ari.“

Forsenda virkjanaframkvæmda

Fyr­ir­tækið Vest­ur­verk rær öllum árum að því að hefja virkj­ana­fram­kvæmdir í Ófeigs­firði og Eyvind­ar­firði, kenndar við Hvalá. Til þess hlaut félagið fram­kvæmda­leyfi vegna vega­vinnu, í sam­vinnu við Vega­gerð­ina. „Samn­ingur um veg­haldið er liður í und­ir­bún­ingi virkj­unar Hvalár og gildir hann til fimm ára,“ sagði í til­kynn­ingu félags­ins 20. júní síð­ast­lið­inn.

Eftir að land­eig­endur í Dranga­vík, norðan við virkj­un­ar­svæðið, kærðu deiliskipu­lag og fram­kvæmda­leyfi vegna virkj­un­ar­innar í viku­byrjun á þeim for­sendum að þeir væru í reynd eig­endur hluta virkj­ana­svæð­is­ins, hóf Vest­ur­verk engu að síður fram­kvæmdir við veg­inn í aðdrag­anda und­ir­bún­ings fyrir rann­sókn­ar­bor­anir og til­heyr­andi þunga­um­ferð um svæðið.

Vill vernda víðernin

Ástæðan fyrir því að Elías leggst gegn fram­kvæmd­unum með svo áþreif­an­legum hætti er að hann telur að óaft­ur­kræfur skaði verði af þeim fyrir ósnortin víð­erni og lands­lag sem hafi gildi fyrir almenn­ing til fram­tíðar. Þær áhyggjur eru að hluta und­ir­byggðar í mati Skipu­lags­stofn­unar, sem segir fram­kvæmd­irnar hafa „óveru­leg til tals­vert nei­kvæð“ umhverf­is­á­hrif, en sveit­ar­stjórn Árnes­hrepps styður fram­kvæmd­irnar og fengu virkj­ana­sinnar nauma kosn­ingu í sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ingum í fyrra.

Elías segir að nýhafnar vega­fram­kvæmdir muni ger­breyta Ing­ólfs­firði og Ófeigs­firði.

„Hann verður ristur á hol.“

„Hann verður ristur á hol. Hann verður skor­inn í sundur, bæði sunnan megin og yfir eyr­arnar, og á ská niður,“ segir hann um Ing­ólfs­fjörð. „Þar verður allt sprengt í tætlur. Þetta eru hryðju­verk. Þetta ætla þeir að gera fyrir rann­sókn­ar­vinnu. Þeir ætla sér að eyði­leggja eins mikið og þeir geta til þess að segja: „Það er búið að skemma þetta.“ Það verður bara að koma í veg fyrir þetta. Ég veit ekki hvernig á að gera það, en það verður að gera það.“

Núver­andi vegur er í reynd slóði sem liggur með lands­lag­inu og að hluta rétt ofan við flæð­ar­málið í fjör­unni, en hann var lagður á átt­unda ára­tugnum.

„Hann er barn síns tíma. Það má alveg slétta veg­inn, en við viljum ekki vera að breikka hann fyrir búkollur og svo­leiðis.“

Víðernin á virkj­ana­svæð­inuEin stærstu ósnortnu víð­erni Íslands má finna á svæð­inu, en fram­kvæmd­irnar munu skerða þau.

Lofað bættum innviðum

Elías ólst upp á Dröngum, en for­eldrar hans fluttu þangað frá Selja­nesi, milli Ing­ólfs­fjarðar og Ófeigs­fjarðar, árið 1953. Foreldra hans brugðu síðar búi á sjö­unda ára­tugnum, en alla tíð síðan hefur Elías komið heim, milli þess sem hann hefur vet­ur­setu sunnar, und­an­farið á Akranesi, en senn í Garðabæ. Á sumrin rær hann til fiskjar á smá­bát og gistir í bátnum við Norð­ur­fjörð, milli þess sem hann dvelur á upp­eld­is­stað sínum Dröngum, rétt norðan við Dranga­skörð.

Fram­kvæmdir við Hvalár­vr­kjun munu valda því að eitt stærsta ósnortna víð­erni Íslands og Evrópu skerð­ist veru­lega. Samhliða því munu nokkrir fossar rýrna veru­lega. Sveit­ar­fé­lagið er klofið í afstöðu sinni til fram­kvæmd­anna, en sveit­ar­stjór­inn styður þær og telur að Árnes­hreppur muni hagn­ast tölu­vert á fram­kvæmdum og fast­eigna­gjöldum í kjöl­farið. Auk þess hefur verk­taka­fyr­ir­tækið Vest­ur­verk boðað fjár­fram­lög til fram­kvæmda við skóla­hús­næði og kynnt að lík­legur hluti afleið­inga virkj­ana­fram­kvæmd­anna verði lagn­ing ljós­leið­ara, hita­veitu og þriggja fasa raf­magns í sveit­ina.

Fram­kvæmd­irnar í gærElías Svavar tók sér stöðu and­spænis gröf­unni.

Mynd: Elías Svavar Krist­ins­son

Tekist á um almannahagsmuni

Elías telur að fáir á svæð­inu muni hagn­ast á virkj­ana­fram­kvæmd­unum, auk þess sem almenn­ingur muni þurfa að borga fyrir tengi­virki og lagn­ingu raf­lína. Tekjur sveit­ar­fé­lags­ins af fast­eigna­gjöldum vegna stöðv­ar­húss­ins muni leiða til þess að fram­lög úr jöfn­un­ar­sjóði sveit­ar­fé­laga minnki á móti. Og störfin verði fá, það verði fyrst og fremst erlendir starfs­menn starfs­manna­leigu að vinna við fram­kvæmd­irnar á heið­inni.

Sjálfur hefði hann geta fengið bita af kök­unni. „Okkur var boðið í þetta partý. Við sögðum bara nei, takk. Þeir vildu fá vatn á svæð­inu hjá okkur líka. Vest­ur­verk bað um við­ræður við okkur. Við bara öns­uðum ekki. Við stefnum að því að friða Drangana. Þú gerir ekki allt fyrir pen­inga,“ segir Elías, sem telur almanna­hags­munum best borgið með því að vernda víð­ernin fyrir fram­kvæmdum, jafn­vel þótt vegir hald­ist frum­stæðir.

„Þetta er sjarm­inn,“ segir hann, fljót­andi á trillu úti fyrir Tré­kyllis­vík með rúm­lega 700 kíló af afla dags­ins inn­an­borðs.

Samkvæmt heim­ildir Stund­ar­innar er í kvöld verið að flytja stærri gröfu norður eftir Stranda­vegi í átt að Ing­ólfs­firði.