Seðla­banki Íslands vill ekki afhenda Stund­inni gögnin sem rann­sókn bank­ans á útgerð­ar­fé­lag­inu Samherja byggir á og vísar til þagn­ar­skyldu starfs­manna bank­ans um málið.

Í síð­asta tölu­blaði fjall­aði Stundin um eitt af þeim gögnum sem rann­sóknin á meintum brotum Samherja á lögum um gjald­eyr­is­mál byggði á en í því komu fram hug­myndir um hvernig Samherji gæti not­ast við félög á lág­skatta­svæðum til að lækka skipta­hlut sjó­manna í erlendri starf­semi Samherja og til að stýra því hvar hagn­að­ur­inn af veiðum félags­ins mynd­að­ist.  Þetta gagn, tölvu­póstur frá syni Þor­steins Más Bald­vins­sonar, for­stjóra Samherja, er hins vegar aðeins eitt af fjöl­mörgum gögnum sem rann­sóknin byggði á. Þor­steinn Már Bald­vins­son sagði við Stundina að ein­ungis hafi verið um að ræða hug­myndir sem settar voru fram í við­kom­andi tölvu­pósti og að þær hafi aldrei verið fram­kvæmdar.  

Eins og margoft hefur komið fram opin­ber­lega sendi Seðla­banki Íslands kæru til sér­staks sak­sókn­ara út af meintum lög­brotum Samherja en emb­ættið vís­aði kærunni síðar frá. Dóm­stólar hafa einnig dæmt sekt­ar­greiðslu sem Seðla­banki Íslands lagði á Samherja sem ólög­lega. Þor­steinn Már hefur sagt að hann telji að Samheri hafi unnið „fulln­að­ar­sigur“ í mál­inu. Gögnin í mál­inu, það er að segja nákvæm­lega á hvaða for­sendum Seðla­banki Íslands taldi að ákæru­valdið þyrfti að rann­saka málið, hafa hins vegar aldrei verið gerð opin­ber. 

Segir Má vera með þrá­hyggjuÞor­steinn Már Bald­vins­son gagn­rýndi bréf Más og sagði hann hald­inn „sjúk­legri þrá­hyggju“.

Telur úrskurð dómara þurfa að liggja fyrir

Seðla­banki Íslands hafn­aði beiðni Stund­ar­innar um Sam­herj­a­gögnin með tölvu­pósti sem sendur var þann 18. febr­úar.

Orðrétt sagði í svar­inu: „Rík þagn­ar­skylda hvílir á starfs­mönnum Seðla­banka Íslands um allt það sem varðar hagi við­skipta­manna bank­ans og mál­efni bank­ans sjálfs, svo og um önnur atriði sem þeir fá vit­neskju um í starfi sínu og leynt skulu fara sam­kvæmt lögum eða eðli máls, nema dóm­ari úrskurði að upp­lýs­ingar sé skylt að veita fyrir dómi eða til lög­reglu eða skylt sé að veita upp­lýs­ingar lögum sam­kvæmt, sbr. nánar 1. mgr. 35. gr. laga nr. 36/2001 um Seðla­banka Íslands, sbr. einnig 15. gr. gjald­eyr­is­laga nr. 87/1992. Upp­lýs­ingar þær sem þú óskar eftir eru þess eðlis að þær varða mál­efni bank­ans og telj­ast því ekki til opin­berra upp­lýs­inga. Slíkar upp­lýs­ingar eru háðar þagn­ar­skyldu nema úrskurður dóm­ara eða laga­boð geri bank­anum skylt að láta þær af hendi. Með hlið­sjón af þessu er beiðni þinni um afhend­ingu umræddra upp­lýs­inga hafnað.“

„Það liggur fyrir að hér­aðs­dómur taldi að sér­stakur sak­sókn­ari hafi ekki litið svo á að mála­til­bún­aður Seðla­bank­ans hafi verið til­hæfu­laus.“

Már ekki mótfallinn birtingu gagna

Eftir að Seðla­banki Íslands hafn­aði beiðni Stund­ar­innar og eftir að fjallað var um eitt gagn­anna í Sam­herj­a­mál­inu í blað­inu, birti Seðla­banki Íslands bréf frá Má Guð­munds­syni seðla­banka­stjóra til Katrínar Jak­obs­dóttur for­sæt­is­ráð­herra þar sem fram kemur að Már sé ekki mót­fall­inn því að gögnin í Sam­herj­a­mál­inu verði gerð opin­ber. Þetta bréf sendi Már til Katrínar í lok jan­úar en það var ekki gert opin­bert fyrr en í lok febr­úar. 

Í bréf­inu sagði Már orð­rétt: „Ég hefði reyndar ekk­ert á móti því að öll gögn máls­ins yrðu gerð opin­ber. Það verður hins vegar ekki gert nema að fengnu sam­þykki Samherja og það yrði að stroka yfir upp­lýs­ingar sem koma fram um þriðju aðila.“

Af þeim ástæðum sem Már rekur þarna er því ljóst af hverju Seðla­banki Íslands má ekki veita Stund­inni aðgang að rann­sókn­ar­gögn­unum í mál­inu.

Í bréfi sínu útskýrði Már einnig að líta þyrfti til heild­ar­sam­hengis Sam­herj­a­máls­ins og að ljóst væri að emb­ætti sér­staks sak­sókn­ara hafi ekki talið að kæra bank­ans gegn Samherja hafi verið til­efn­is­laus: „Það liggur fyrir að hér­aðs­dómur taldi að sér­stakur sak­sókn­ari hafi ekki litið svo á að mála­til­bún­aður Seðla­bank­ans hafi verið til­hæfu­laus. Í nið­ur­stöðu dóms­ins er sagt að emb­ætti sér­staks sak­sókn­ara hafi ekki talið efni til að vísa kærunni frá á grund­velli laga um með­ferð saka­mála og að af því mætti ráða að það væri ekki mat sér­staks sak­sókn­ara að efn­is­at­riði kærunnar væru á engum rökum reist. Sér­stakur sak­sókn­ari hafði málið til rann­sóknar í um það bil tvö ár eftir að seinni kæran var send. Það hefði hann varla gert ef hann hefði talið málið til­hæfu­laust,“ sagði Már í bréf­inu.

Már sagði svo enn frekar að þagn­ar­skyldan sem hvílir á Seðla­bank­anum í mál­inu geri það að verkum að bank­inn geti ekki greint frá for­sendum rann­sókn­ar­innar, meðal ann­ars gögnum eins og áður­nefndum tölvu­pósti frá syni Þor­steins Más: „Eft­ir­lits­stofn­anir, lög­regla og sak­sókn­arar verða oft fyrir gagn­rýni á opin­berum vett­vangi af hálfu þeirra sem aðgerðir þeirra bein­ast að. Þá spyrja fjöl­miðlar stundum út í slík mál og krefj­ast upp­lýs­inga og skýr­inga. Eðlileg þagn­ar­skylda gerir það hins vegar að verkum að það er oft ekki hægt og er þá við­tekið svar að við­kom­andi geti ekki tjáð sig um ein­stök mál. Þetta á einnig við um Seðla­bank­ann þegar kemur að málum ein­stakra aðila varð­andi gjald­eyr­is­lög, hvort sem það er eft­ir­lit, und­an­þágur eða rann­sóknir.“

Þor­steinn Már Bald­vins­son sagði við Við­skipta­blaðið í síð­ustu viku að þetta bréf Más væri „sprengja“ og að hann væri greini­lega hald­inn „sjúk­legri þrá­hyggju“. 

Stundin mun kæra þá nið­ur­stöðu Seðla­banka Íslands að veita blað­inu ekki aðgang að gögnum í Sam­herj­a­mál­inu til úrskurð­ar­nefndar um upp­lýs­inga­mál. Þar til umrædd gögn verða gerð opin­ber er ómögu­legt að meta þær for­sendur sem Seðla­banki Íslands hafði til að byggja á þegar stofn­unin kærði Samherja til sér­staks sak­sókn­ara.