Stórskemmtileg saga úr samtímanum

Aftur og aftur

Halldór Armand Ásgeirs­son

Forlagið

3,5 stjarna af 5

Skáld­saga Halldórs Armands Ásgeirs­sonar, Aftur og aftur, er skemmti­leg bók. Lýsingar hans á sam­tím­anum, hvernig snjall­sím­inn hefur yfir­tekið líf margra með öllu sínu stefnu­lausa sam­fé­lags­miðlafikti, eru sumar pín­legar. Ég smá­skríkti á köflum yfir þessum lýs­ingum af því stundum sér maður sjálfan sig í þeim og það getur verið óþægi­legt.

Aðal­sögu­per­sónan í bók­inni, Arn­mundur, gengur hins vegar lengra í sínu snjall­síma­flökti og nars­isíska sjálfs­rúnki en flestir gera enda reynir hann líka að sigr­ast á far­síma­fíkn­inni í gegnum bók­ina og verða „ger­andi í eigin til­veru“.  

Skáldsaga um hrun

Aftur og aftur segir sög­urnar af 28 ára háskóla­nem­anum Arnmundi sem skrifar rit­gerð um hryðju­verka­árásir við háskóla í Frakk­landi undir hand­leiðslu popppaðrar franskrar fræði­konu sem sendir honum fræði­legar athuga­semdir um rit­gerð­ina hans af djamm­inu og Stefáni Fal, þing­manns­syni og  fyrr­ver­andi sveita­ball­atrommara frá Selfossi, sem hefur lent í ýmsu í líf­inu, meðal ann­ars dóp­inn­flutn­ingi og íslenska efna­hags­hrun­inu. Sagan hefst  11. sept­em­ber 2001 með sjálf­stæðum sögum Arn­mundar og Stefáns Fals og svo tvinn­ast örlög þeirra saman mörgum árum seinna, eftir hrunið. 

Hér er sem sagt komin skáldaga sem öðrum þræði fjallar um banka­hrunið 2008 og Halldór skrifar nokkra þekkta leik­endur úr því, eins og Sigurð Ein­ars­son og Hreiðar Má Sig­urðs­son, inn í bók­ina. Atburðir úr sögu hruns­ins sem ein­ungis eru nokk­urra ára gamlir,  Panama­skjölin, Kvía­bryggju­vist þekktra manna  og breyt­ingar á lögum sem gerðu þeim kleift að losna fyrr úr fang­elsi eru skrif­aðar inn í bók­ina. 

Stundum hefur mann þyrst í svona sögur sem eru rifnar beint upp úr veru­leik­anum eins og hann er í dag; kannski í stað enn einnar skáld­sög­unnar um horfin heim úr íslenska bænda­sam­fé­lag­inu frá alda­mót­unum 1900 eða enn lengra í fyrnd­inni. 

Nærsaga unga fólksins

Sagan er líka skemmti­leg nær­for­tíð­ar­lýs­ing á neyslu­sögu Íslands, lýs­ing á tækni-, tísku- og mat­ar­bylgjum ungs fólks síð­ustu tæp­lega tveggja ára­tuga. Halldór Armand talar mikið um Nokia far­síma, Converse-skó, staldrar við orku­drykk­inn Aquarius, lang­lokuát ungs fólks með pítusósu í munn­vik­unum og lýsir tíma­bili íslensku sveita­balla­hljóm­sveit­anna af þannig inn­sæi og inn­lifun að annað eins hefur varla sést í popp­um­fjöllun í skáld­skap síðan Patrick Bateman tal­aði í löngu og inn­blásnu máli um Huey Lewis and the News, Whitney Houston og Phil Collins í skáld­sög­unni American Physco eftir Bret Easton Ellis. Allt snýst þetta um neyslu og neyslu­menn­ingu og það er gaman að sjá hvernig hann tvinnar þessum díteilum saman við sög­una alveg eins og Ellis gerði á sínum tíma með poppið frá níunda ára­tugnum. Þetta er nostal­gía fyrir fólk sem er alið upp í þessu umhverfi og sem man ennþá eftir Landi og sonum -  Hreims en ekki Indriða - og Selfossi sem must­eri íslenskrar sveita­ball­a­menn­ingar, trí­baltattú­unum, pinn­unum í auga­brún­unum og rök­uðu hnökk­unum. 

Nostur við orð

Halldór Armand er líf­legur og fjör­legur penni. Aftur og aftur stend ég mig að því að fá vellíð­unar- og gleði­til­finn­ingu yfir ein­hverju sem hann orðar vel og skemmti­lega og ég krota og krota á spass­í­urnar þar sem mér finnst hann vera hitt­inn, fynd­inn og hnytt­inn. 

Þetta geta verið ein­staka orð hjá Halldóri, eins og þegar hann talar um að rétt­ar­kerfið á Íslandi sé að „mylja“ atburði hruns­ins; Arn­mundur hafi „veð­sett“ sitt litla hjarta; tveggja lítra kók­flösku sem „dæsir“ þegar hún er opnuð og að fólk upp­lifi „eden­sælu“ - ég gef mér að hann sé að tala um Eden í Hvera­gerði - í Leifs­stöð, til heilla máls­greina: „Ég hafði lengi grín­ast með að einn dag yrði hún háskóla­pró­fessor eða þokka­full söng­kona sem lifði flóknu ásta­lífi meðal auð­ugra gáfu­menna á meg­in­land­inu og reykti í rúm­inu.“

Halldór spr­eyjar skemmti­leg­heitum og frum­legu orða­lagi og setn­ingum á blað­síður þess­arar bókar. Hann er gjöf­ull á gaman; þetta er stundum eins og að pikka nammimola af síð­unum hjá honum og þá vill maður auð­vitað halda áfram að lesa.  

Breið samtímaskáldsaga

En þó bókin sé öðrum þræði næm og hug­vits­sam­leg inn­an­búð­ar­lýs­ing á íslenskri nær­sögu og sam­tíma, sem ein­ungis ein­hver sem hefur lifað í þessu sam­fé­lagi gæti skrifað, þá er bókin engin inn­an­sveit­ar­króníka. Halldór víkkar sögu­sviðið með því að tengja sögur þess­ara tveggja manna við útlönd og heims­sögu­lega atburði eins og 11. sept­em­ber, önnur minni hryðju­verk og alþjóð­legu fjár­málakrepp­una og hrunið 2008. Með stöðugri netteng­ingu sögu­hetj­anna í snjall­símunum sínum verður líka til stöðugt tal­sam­band við útlönd  og heims­sög­una þar sem bæði Arn­mundur og Stefán Valur eiga í sam­skiptum við fólk sem býr utan Íslands og sem jafn­vel býr í nágrenni við staði þar sem hryðju­verka­árásir eru fram­kvæmdar. Snjall­sím­arnir og netið víkka því líka alþjóð­legt sam­hengi bók­ar­innar.

Þetta verður fyrir vikið, að mínu mati, stór og breið sam­tíma­skáld­saga hjá honum sem minnti mig að sumu leyti á bækur banda­rískra sam­tíma­höf­unda eins og Jonathan Franzen og A.M. Homes, sú síð­ar­nefnda dró upp hroll­vekj­andi og dystópíska mynd af banda­rísku sam­fé­lagi í skáld­sög­unni May We Be Forgiven frá árinu 2012 þar sem álíka næmni fyrir neyslu­menn­ingu og poppi og í bók Halldórs Armands kemur fram. Rétt eins og hjá þessum höf­undum fær maður sam­tím­ann, stemn­ing­una, ástandið, stöð­una beint í æð í bók Halldórs af með ákveðnum létt­leika og frá­sagn­ar­gleði: Hug­hrifin og til­finn­ing­una fyrir núinu, með kostum þess og löstum.   

Stóri gallinn er söguframvindan

Gallar bók­ar­innar fel­ast hins vegar í sögu­upp­bygg­ing­unni og fram­vindu sög­unnar. Hvert fer Halldór Armand með þessi vel gerðu þræði um Arnmund og Stefán Fal sem hann spinnur svo firna flott nær alla sög­una?

 Ég fékk það á til­finn­ing­una að Halldór hafi ekki alveg vitað hvert hann hafi viljað leiða sögu­þráð­inn og af hverju. Lausn hans á þessu, sem er sann­ar­lega nið­ur­staða og sem ég fjalla ekki um efn­is­lega hér til að skemma ekki fyrir mögu­legum les­endum þess­arar fjör­ugu bókar, er ekki trú­verðug og hana skortir að mínu mati und­ir­bygg­ingu til þess að telj­ast vera sann­fær­andi. Fram­vindan kom mér satt að segja á óvart, og ekki á jákvæðan hátt, af því und­ir­bygg­ing­una fyrir nið­ur­stöð­unni skortir. Fyrir vikið er bókin, sagan, dálítið snubb­ótt í lokin og ekki mjög sterk heild þó sam­tíma­lýs­ing­arnar og til­þrif Halldórs séu frá­bær heilt yfir. Þarf þessa miklu og skjótu drama­tík, þarf þessa lúkn­ingu á frá­sögn­inni, þarf glæpa­söguplott, þarf ein­hver að deyja?

Aftur og aftur er mikil þeysi­reið eftir frum­legan og hug­mynda­ríkan höf­und, sann­kall­aður síðu­flettir (e. paget­urner), og þessi stóri galli í sög­unni sjálfri sem heild gerir það ekki að verkum að les­and­inn vilji hætta að lesa bók­ina, þar sem sagan er ein­ungis bundin saman og kláruð á þennan dálítið ódýra hátt á alllra síð­ustu blað­síðum hennar.