Vanræktir innviðir verða dragbítur á hagvöxt og lífsgæði nema skipt sé um kúrs

Ófull­nægj­andi inn­viða­fjár­fest­ingar gætu orðið drag­bítur á hag­vöxt og lífs­gæði lands­manna ef ekki verður stefnu­breyt­ing í mála­flokknum, ann­að­hvort með auknum fjár­fest­ingum hins opin­bera eða með stór­auk­inni aðkomu einka­að­ila.

Þetta kom fram í erindi Stefáns Brodda Guð­jóns­sonar, for­stöðu­manns Grein­ing­ar­deildar Arion banka, á morg­un­fundi um nýja hag­spá deild­ar­innar í morgun.

Samkvæmt gögnum Hag­stof­unnar dróst opin­ber fjár­fest­ing sem hlut­fall af vergri lands­fram­leiðslu saman á tíma­bil­inu 2014 til 2016 en eykst lít­il­lega í ár. Í nýlegri hag­spá ASÍ er bent á að fjár­fest­ing í sam­göngu­innviðum var um þriðj­ungi minni á árunum 2011 til 2016 en á tíma­bil­inu 1994 til 2003. Þá verður fjár­fest­ing­ar­stig hins opin­bera áfram vel undir sögu­legu með­al­tali næstu fimm árin ef ekki verður skipt um kúrs og horfið frá áætl­unum frá­far­andi rík­is­stjórnar.

Í fjár­laga­frum­varpi frá­far­andi rík­is­stjórnar er áætlað að vöxtur fjár­fest­inga hins opin­bera árið 2018 verði um 6,4% og þáttur hennar í vergri lands­fram­leiðslu um 2,9%. Tveimur millj­örðum króna verður varið auka­lega til upp­bygg­ingar Dýra­fjarð­ar­ganga og 1,5 millj­arði króna til áfram­hald­andi upp­bygg­ingar nýs Land­spít­ala. Framlög til fram­kvæmda við Norð­fjarð­ar­göng og við Bakka lækka hins vegar um 2,6 millj­arða króna. „Á árunum 2019 til 2023 er talið að árlegur vöxtur fjár­fest­ingar hins opin­bera verði að jafn­aði um 4,5% og að hlutur hennar í vergri lands­fram­leiðslu hækki og nái 3% undir lok tíma­bils­ins,“ segir í spá Hag­stof­unnar sem birt­ist í síð­ustu viku. 

Fjár­fest­ing­ar­á­formin kom­ast hvergi nærri upp­safn­aðri við­halds­þörf inn­viða sem er metin á meira en 370 millj­arða króna í skýrslu Samtaka iðn­að­ar­ins um inn­viði á Íslandi sem kom út í októ­ber. Í kynn­ing­arglærum for­stöðu­manns grein­ing­ar­deildar Arion banka er bent á að umfang núver­andi við­halds­þarfar inn­viða sem hlut­fall af opin­berum fjár­fest­ingum árið 2016 er 584 pró­sent og sem hlut­fall af skatt­tekjum rík­is­sjóðs 62 pró­sent. Þannig verður við­halds­þörf­inni ekki mætt nema hið opin­bera gefi veru­lega í eða einka­að­ilar, jafn­vel líf­eyr­is­sjóðir, leggi hönd á plóg. 

Mynd: Úr skýrsl­unni Innviðir á Íslandi sem unnin var fyrir Samtök iðn­að­ar­ins

Mynd: Grein­ing­ar­deild Arion banka

Þingmenn vinstri- og miðju­flokk­anna hafa und­an­farin ár kallað eftir stór­auknum inn­viða­fjár­fest­ingum hins opin­bera. Sjálf­stæð­is­menn hafa hins vegar talað fyrir því að hið opin­bera haldi að sér höndum í inn­viða­fjár­fest­ingum meðan þenslan er hvað mest.

Flokk­ur­inn skipti um kúrs tæpum mán­uði fyrir þing­kosn­ing­arnar í októ­ber og lof­aði 100 millj­arða útgjalda­aukn­ingu vegna inn­viða­upp­bygg­ingar næstu árin sem yrði fjár­mögnuð með óreglu­legum arð­greiðslum vegna lækk­unar eig­in­fjár bank­anna.

For­stöðu­maður Grein­ing­ar­deildar Arion banka telur þessa leið færa og bendir á að bank­arnir hafi búið sig undir arð­greiðslur und­an­farin ár en um leið mætt þörf Seðla­bank­ans fyrir fjár­mögnun gjald­eyr­is­forða. Fram kom í erindi hans í morgun að valið stæði milli þriggja leiða sem einnig væri hægt að blanda saman. Fyrsti val­kost­ur­inn er óbreytt ástand, þar sem inn­viðir eru látnir sitja á hak­anum, annar val­kost­ur­inn er stór­auknar inn­viða­fjár­fest­ingar hins opin­bera, sem myndi þá þýða að skuldir yrðu greiddar hægar niður en ella og þriðja leiðin er að leitað verði auk­ins sam­starfs við einka­að­ila um upp­bygg­ingu inn­viða.