Innviðir grotna niður í góðærinu

Stjórn­ar­liðar vilja að einka­að­ilar komi í auknum mæli að inn­viða­fjár­fest­ingum og að hið opin­bera haldi að sér höndum næstu árin. Þetta er sú stefna sem birst hefur und­an­farnar vikur í fjöl­miðla­við­tölum, umræðum og nefnd­ar­á­litum á Alþingi og lesa má út úr rík­is­fjár­mála- og sam­göngu­á­ætl­unum til næstu ára.

Að mati Bjarna Bene­dikts­sonar, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, hefur hið opin­bera ekki svig­rúm til stór­auk­inna fjár­fest­inga í innviðum vegna þensl­unnar í hag­kerf­inu og þeirra fjár­fest­inga sem fyr­ir­hug­aðar eru í einka­geir­anum. Ólöf Nordal inn­an­rík­is­ráð­herra vill horfa í auknum mæli til einka­fram­kvæmda í vega­kerf­inu og meiri­hluti fjár­laga­nefndar leggur til að einka­að­ilum verði falið að byggja upp inn­viði Kefla­vík­ur­flug­vallar.

Mynd: For­sæt­is­ráðu­neytið

Þrátt fyrir svig­rúmið sem mynd­ast hefur í fjár­málum hins opin­bera und­an­farin ár sam­þykktu 29 þing­menn Sjálf­stæð­is­flokks­ins og Fram­sókn­ar­flokks­ins fjár­mála­á­ætlun þann 18. ágúst síð­ast­lið­inn sem gerir ráð fyrir að fjár­fest­ing­ar­stig rík­is­ins verði álíka lágt og á tímum krepp­unnar næstu fimm árin. Ef áætl­un­inni er fylgt verður fjár­fest­ing A-hluta rík­is­sjóðs aðeins 1,3 pró­sent af vergri lands­fram­leiðslu á fyrri hluta tíma­bils­ins en hækkar svo upp í 1,5 pró­sent. Þá verður fjár­fest­ing sveit­ar­fé­laga 0,9 pró­sent og þannig miklu lægri en hún hefur að jafn­aði verið frá 1998. Allt í allt mun opin­ber fjár­fest­ing vaxa aðeins lít­il­lega á tíma­bil­inu og nema 2,2 til 2,4 pró­sentum. 

Samkvæmt skýrslu sem Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóð­ur­inn gaf út í fyrra var fjár­fest­ing­ar­stig hins opin­bera í þró­uðum ríkjum að með­al­tali tæp 5 pró­sent af vergri lands­fram­leiðslu undir lok sjö­unda ára­tug­ar­ins og náði sögu­legu lág­marki, 3 pró­sentum af vergri lands­fram­leiðslu, árið 2012. Síðan þá hefur fjár­fest­ing auk­ist jafnt og þétt. Hið lága opin­bera fjár­fest­ing­ar­stig sem gert er ráð fyrir á Íslandi yrði lágt í sögu­legu sam­hengi og mjög lágt í sam­an­burði við það sem tíðkast hefur und­an­farna ára­tugi í flestum þró­uðum ríkjum. 

Skemmdir vegir og gamlar brýr

Í júlí­mán­uði var umferð á Hring­veg­inum sú mesta sem mælst hefur frá upp­hafi. Alls fóru tæp­lega 101 þús­und öku­tæki á dag um 16 lyk­il­snið Vega­gerð­ar­innar á Hring­vegi. Umferðin jókst alls staðar á land­inu og mest á Aust­ur­landi. Þetta kemur fram í gögnum Vega­gerð­ar­innar sem birt­ast á vef stofn­un­ar­innar. Frá ára­mótum hefur umferð um landið auk­ist um tæp 13 pró­sent og er áætlað að aukn­ingin verði tæp 10 pró­sent á þessu ári miðað við síð­asta ár sem yrði nýtt met í hlut­falls­legum vexti umferðar. Þetta stafar auð­vitað fyrst og fremst af gríð­ar­legri fjölgun ferða­manna.

Meðan fjöldi ferða­manna eykst og eykst eru inn­viða­fjár­fest­ingar hins opin­bera van­ræktar. Samtök ferða­þjón­ust­unnar birtu þessa mynd með umsögn sinni um sam­göngu­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­innar.

Mynd: Samtök ferða­þjón­ust­unnar

Í þings­á­lyktun inn­an­rík­is­ráð­herra um sam­göngu­á­ætlun til næstu fjög­urra ára, sem lögð var fram á Alþingi þann 18. mars síð­ast­lið­inn, er geng­ist við því að núver­andi fjár­veit­ingar til vega­kerf­is­ins nægi varla til að verja það skemmdum og halda uppi við­un­andi þjón­ustu. Bundið slit­lag, þ.e. hið fasta yfir­borð vega, sé í slæmu ástandi og um 2100 km af stofn- og tengi­vegum með bundnu slit­lagi upp­fylli ekki þær veg­hönn­un­ar­reglur sem nú eru við lýði. Brýr séu gamlar og mæti ekki nútíma­kröfum um umferð­ar­ör­yggi auk þess sem ástand vegræsa sé víða bág­borið. 

Mynd: Pressphotos

Sams konar lýs­ingar er að finna í fjár­mála­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­innar. Fram kemur að und­an­farin ár hafi fjár­veit­ingum til vega­mála verið for­gangs­raðað í þágu þjón­ustu og við­halds á kostnað fram­kvæmda. Engu að síður sé enn mikil þörf fyrir við­hald, ekki síst vegna vax­andi vöru­flutn­inga og auk­ins fjöldi stórra fólks­flutn­inga­bíla. „Þá hefur vetr­ar­þjón­usta verið þung og því safn­ast upp mik­ill halli sem snýr að öðrum þjón­ustu­verk­efnum sem einnig er brýnt að sinna. Má þar nefna skort á yfir­borðs­merk­ingum vega, vegstikum og merk­ingum, van­höld á mal­ar­slit­lögum og margt fleira. Loks er komin mikil fram­kvæmda­þörf um allt land, nægir þar að nefna ein­breiðar brýr á hring­vegi, jarð­göng, bundið slit­lag á tengi­vegi o.fl.“ 

Þrátt fyrir þetta lækka fjár­fram­lög til Vega­gerð­ar­innar í ár og hækka aðeins lít­il­lega næstu tvö árin sam­kvæmt sam­göngu­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­innar. Aðeins er gert ráð fyrir smá­vægi­legri aukn­ingu útgjalda til vega- og sam­göngu­mála til árs­ins 2021. Á árinu 2017 verður um 30.091 milljón króna varið til sam­göngu- og fjar­skipta­mála og árið 2021 er gert ráð fyrir 31.371 milljón til mál­efna­sviðs­ins. Þetta er 4,25 pró­senta hækkun á tíma­bili þar sem gert er ráð fyrir sam­tals 11,57 pró­senta aukn­ingu vergrar lands­fram­leiðslu og að fjöldi ferða­manna nær tvö­fald­ist.