Flækjusagan

Íslenskur „njósnari nasista“ leysir frá skjóðunni

Illugi Jök­uls­son segir frá frá­sögn Jens Páls­sonar loft­skeyta­manns sem dæmdur var fyrir land­ráð árið 1947 eftir að hafa orðið upp­vís að því að hafa fall­ist á að njósna fyrir Þjóð­verja í síð­ari heims­styrj­öld­inni. Jens ætl­aði aldrei að ger­ast njósn­ari í raun og veru en þurfti að sitja í her­fang­elsi í Bret­landi í þrjú ár vegna máls­ins. Hann neit­aði alla ævi að tjá sig um málið, en festi síðar á ævinni á blað frá­sögn sína sem Illugi mun lesa hluta úr í þætt­inum Frjálsar hendur í kvöld.

Íslenskur „njósnari nasista“ leysir frá skjóðunni
Flutn­inga­skipið Arctic var segl­skip með hjálp­ar­vél og átti sér ein­stak­lega lit­ríka hrakn­inga­sögu á Íslandi.
Birtist upphaflega í Stundinni fyrir 9 árum.

Snemma árs 1942 kom flutn­inga­skipið Arctic siglandi frá Spáni til Íslands með full­fermi af app­el­sínum. 

App­el­sín­urnar vöktu mikla athygli enda höfðu þær verið sjald­séðar hér síðan seinni heims­styrj­öldin braust út og sigl­ingar urðu strjálli en áður vegna hætt­unnar af þýskum kaf­bátum og sprengju­flug­vélum.

Vegna rit­skoð­unar breska og banda­ríska her­námsliðs­ins á Íslandi var hins vegar ekki sagt frá því að við komu skips­ins voru tveir skip­verjar hand­teknir og sak­aðir um að vera þýskir njósn­arar. 

Það voru skip­stjór­inn Sigurjón Jónsson og loft­skeyta­mað­ur­inn Jens Björgvin Pálsson. 

Raunar var öll áhöfn Arctic hand­tek­inn í byrjun en athygli Breta beind­ist þó aðal­lega að þessum tveimur.

Sann­leik­ur­inn reynd­ist vera sá að þeir höfðu báðir sam­þykkt að „njósna“ fyrir Þjóð­verja, eða rétt­ara sagt senda þeim veð­ur­skeyti á sigl­ing­unni frá Spáni til Íslands.

Þeir töldu sig báðir hafa verið til­neyddir að sam­þykkja kröfu Þjóð­verja, enda var þeim óspart ógnað, og þeir ætl­uðu sér síður en svo að ger­ast á nokkurn hátt njósn­arar til fram­búðar.

Skip­stjór­inn and­að­ist fljót­lega í haldi Breta, en Jens Pálsson var í haldi í London til stríðsloka og sætti oft hinni verstu með­ferð.

Og eftir stríðið var hann dæmdur fyrir land­ráð. 

Jens lét þessa reynslu ekki beygja sig, en hann var hins vegar skilj­an­lega næsta bitur yfir með­ferð­inni á sér og neit­aði alla ævi að tala um þessa atburði.

Hann lést árið 2000.

Ég var fyrr á árinu að vinna að bók­inni Orr­ustu­skip við Íslands­strendur þar sem fjallað er um sjó­slys og sjó­hernað við Ísland á árum seinni heims­styrj­aldar. Bókin kemur út nú í haust. Og þá barst mér til eyrna að þótt Jens hefði ekki viljað tala um þessa reynslu opin­ber­lega hefði verið skráð eftir honum býsna nákvæm frá­sögn, sem ég fékk leyfi frá ætt­ingjum til að nota.

Og í þætt­inum Frjálsum höndum í Rík­is­út­varp­inu Rás eitt í kvöld klukkan 23.10 ætla ég líka að lesa nokkuð úr frá­sögn Jens, enda not­aði ég ein­ungis hluta af skrifum hans í bók­inni.

 

Kjósa
1
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.
Efnisorð

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Flækjusagan

Mest lesið

2
Viðskipti

Lands­bank­inn hagn­að­ist um 33 millj­arða en stjórn­endur áhyggju­fullir

Hagnaður Lands­bank­ans jókst um 3,7 millj­arða króna á fyrstu níu mán­uðum árs­ins og nam 33,1 millj­arði. Stjórn­endur bank­ans hafa áhyggjur af mögu­legu útlánatapi vegna versn­andi stöðu bygg­ing­ar­fyr­ir­tækja, sem finna fyrir háum vöxtum og hæg­ari sölu íbúða. Rík­is­sjóður hefur fengið stærstan hluta þeirra tæp­lega 35 millj­arða króna sem greiddir hafa verið í arð á árinu.
3
Viðskipti

Hagnaður Krón­unnar jókst um 500 millj­ónir en afkoma N1 versn­aði

Krónan hagn­að­ist um 2,6 millj­arða króna á fyrstu níu mán­uðum árs­ins, um hálfum millj­arði meira en á sama tíma í fyrra. Versl­un­ar­keðjan hefur aukið sölu sína og frysti í sept­em­ber verð á 647 vörum í tengslum við bar­átt­una gegn verð­bólgu. Á sama tíma hefur hagn­aður N1 dreg­ist veru­lega saman og heild­ar­hagn­aður móð­ur­fé­lags­ins Festis minnkað.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

1
Vettvangur

Búa við nýtt vind­orku­ver: „Við nátt­úr­lega venj­umst öllu“

„Ef ég teldi þetta vera slæmt þá væri ég ekki sitj­andi hérna svona rólegur yfir þessu,“ segir Aron Viðar Krist­jáns­son, bóndi á bænum Garpsdal í Reyk­hóla­hreppi. Fyr­ir­hugað er að reisa vind­orku­garð ofan á Garps­dals­fjalli sem er fyrsti vind­orku­kost­ur­inn sem er færður úr bið­flokki yfir í orku­nýt­ing­ar­flokk af ráð­herra. Heim­ildin fór á vett­vang.

Mest lesið í mánuðinum

2
Viðtal

Íslenskur læknir varpar nýju ljósi á lífs­hættu­legan með­göngu­sjúk­dóm

Nítján ára gömul lá Silja Rut Ragn­ars­dóttir nær dauða en lífi á skurð­ar­borði Land­spít­al­ans eftir alvar­legt til­felli með­göngu­eitr­unar. Íslenskur vís­inda­maður í Banda­ríkj­unum, Jóhann Elí Guð­jóns­son húð­læknir, leiðir braut­ryðj­andi rann­sóknir sem varpa nýju ljósi á hvers vegna sjúk­dóm­ur­inn kemur fram. Hann telur mögu­legt að þróa lyf við sjúk­dómnum sem bjargað gæti manns­lífum.
3
ViðtalLífið á Grensás

Snýr aftur í hjúkr­un­ar­fræði eftir heila­blæð­ingu

Við­bragðs­að­ilar héldu að Björn Ólafur Har­alds­son væri útúr­dóp­aður þegar hann lá á gólf­inu með blæð­ingu í heila. Hann var 21 árs og í hjúkr­un­ar­fræði­námi þegar áfallið reið yfir og þurfti ítrekað að leið­rétta mis­tök ófag­lærðs starfs­fólks á heil­brigð­is­stofn­unum. Nú stefnir hann á að klára námið og koma sterk­ari til baka.
5
Viðtal

Ást­leysið er sárt

Nánd er nær­ing, nauð­syn­leg eins og matur. Tæpur helm­ingur fólks elst upp í óör­uggum tengslum sem geta komið niður á tengslum og ást­ar­sam­böndum á full­orð­ins­árum, jafn­vel ógnað heilsu, enda er „tengsla­myndun ein af grunn­for­sendum far­sældar“, að sögn klíníska sál­fræð­ings­ins Guð­brands Árna Ísberg. Í bók sinni, Í augum þínum verð ég til, fjallar hann um getu okkar til að mynda tengsl og ást­ina í öllum sínum myndum.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár