Allir í Evrópu eru sammála um að ESB þurfi að bjarga iðnaði sínum en ríkjasambandið er klofið í afstöðu sinni til þess hversu langt eigi að ganga í „Kaupum evrópskt“-nálgun til að ná því markmiði.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, sem er framkvæmdavald ESB, mun í næstu viku leggja fram nýjar reglur sem búist er við að feli í sér kröfu um að fyrirtæki í stefnumarkandi geirum framleiði í Evrópu ef þau vilja fá opinbert fé.

En skilgreiningin á „evrópskum forgangi“ hefur hrundið af stað umræðu, þar sem sérstaklega Frakkar kalla eftir meira „Framleitt í Evrópu“, á meðan önnur ESB-ríki eins og Þýskaland vilja „Framleitt með Evrópu“.

Verndun Evrópu eða evrópsk verndarstefna?

Emmanuel Macron, forseti Frakklands, fullyrti að nýju reglurnar myndu snúast um að „vernda iðnað okkar“ án þess að „vera verndarsinnuð“, með því að verja „ákveðna stefnumarkandi geira, svo sem hreina tækni, efnaiðnað, stál, bíla eða varnarmál“.

Annars, varaði hann við, „mun Evrópubúum verða sópað til hliðar“.

En önnur ESB-lönd, sem eru talsmenn frjálsra viðskipta, eru andvíg áformunum.

Ulf Kristersson, forsætisráðherra Svíþjóðar, sagði að Evrópa ætti að keppa á grundvelli gæða og nýsköpunar, ekki vegna þess að hún vildi vernda evrópska markaði.

„Við viljum ekki vernda evrópsk fyrirtæki sem eru í grundvallaratriðum ekki samkeppnishæf,“ sagði Kristersson við dagblaðið Financial Times í síðustu viku.

En leiðtogar ESB virtust ná samstöðu um málið í viðræðum á fimmtudag og þrýstu á um aðgerðina í ákveðnum sértækum geirum þar sem þeir segja að Evrópa standi frammi fyrir ósanngjarnri samkeppni frá Kína og öðrum löndum.

„Við erum hlynnt opnum mörkuðum,“ sagði Lars Klingbeil, fjármálaráðherra Þýskalands, í gær. „En ég vil líka taka það skýrt fram: ef Kína breytir leikreglunum, ef við stöndum frammi fyrir offramboði, niðurgreiðslum og því að markaðir í Evrópu eru yfirfullir, þá verður Evrópa að verja sig.“

Í Evrópu eða með Evrópu?

Stuðningsmenn vilja að „Framleitt í Evrópu“ sé strangt skilgreint og aðeins fyrir iðnaðarvörur sem eru framleiddar úr íhlutum sem eru framleiddir á Evrópska efnahagssvæðinu, sem samanstendur af 27 ríkjum ESB auk Íslands, Liechtenstein og Noregs.

Gagnrýnendur segja að þessi skilgreining yrði of takmarkandi og kalla þess í stað eftir sveigjanlegri aðgerð, eins og Merz í Þýskalandi, sem kallar eftir „Framleitt með Evrópu“ en ekki „Framleitt í Evrópu“.

Þeir halda því einnig fram að erfitt yrði að beita þessu í reynd og að það gæti raskað evrópskum aðfangakeðjum.

„Yfirleitt inniheldur jafnvel ökutæki sem sett er saman í Evrópu hundruð sérhæfðra íhluta sem koma alls staðar að úr heiminum. Mörg mikilvæg aðföng er ekki hægt að framleiða á samkeppnishæfan hátt í stórum stíl í Evrópu,“ sagði japanski bílaframleiðandinn Honda.

Bretland og Tyrkland, sem ESB er mikilvægur viðskiptaaðili fyrir, hafa einnig á bakvið tjöldin lýst yfir áhyggjum sínum við ESB vegna þess að lönd þeirra séu útilokuð.

Sumar höfuðborgir ESB hafa áhyggjur af hugsanlegum hefndaraðgerðum frá birgjalöndum, sem myndu draga Evrópu inn í árekstra á tíma þegar hún þarf að styrkja útflutning sinn.

Hvernig munu reglurnar líta út?

Framkvæmdastjórn ESB heldur því fram að hún hafi náð jafnvægi milli þess að vera opin og að vernda fyrirtæki.

Aðgerðin verður „markviss á þrjá vegu“, sagði skrifstofa Stephane Sejourne, iðnaðarmálastjóra ESB, sem leiðir þessa viðleitni.

Hún muni hafa áhrif á:

- takmarkaðan fjölda mikilvægra íhluta

- takmarkaðan fjölda stefnumarkandi geira

- aðeins þegar um opinbera fjármögnun er að ræða.

Endanleg tillaga, sem verður tilkynnt 25. febrúar, gæti aðeins náð til örfárra geira: bílaiðnaðarins og þeirra sem gegna mikilvægu hlutverki í grænu umskiptunum og standa frammi fyrir því sem ESB segir vera ósanngjarna samkeppni frá Kína, svo sem sólarrafhlöður, vindmyllur og rafhlöður.

Skrifstofa Sejourne fullyrti að fyrirtæki sem framleiða innan ESB yrðu talin evrópsk og að „gagnkvæmar skuldbindingar“ yrðu gerðar við trausta samstarfsaðila.

Í drögum að skjali sem fréttastofa AFP hefur séð segir að vörur sem eru framleiddar í löndum utan ESB með reglur svipaðar þeim sem gilda innan sambandsins verði meðhöndlaðar eins og þær sem eru framleiddar í Evrópu.

Lönd utan ESB verða þó áfram á tánum þar til raunveruleg tillaga kemur fram.

Til dæmis eru enn margir óvissuþættir, þar á meðal hvaða hlutfall evrópskra eða jafngildra íhluta verður krafist af framleiðendum sem skilyrði fyrir aðgangi að opinberu fé.