Noregur hefur auðgast gríðarlega eftir að hafa tekið við af Rússlandi sem helsti gasbirgi Evrópu í kjölfar innrásarinnar í Úkraínu. Þetta hefur leitt til þess að í Ósló hefur heyrst krafa um að þjóðin noti risavaxinn olíusjóð sinn til að hjálpa Úkraínu.
Sumir í Noregi segja að óvæntur gróði landsins geri það að „stríðsgróðamanni“ og nokkrir norskir stjórnmálaflokkar, þar á meðal bandamenn ríkisstjórnar Verkamannaflokksins, þrýsta á að stjórnvöld í Ósló hjálpi til við að ryðja úr vegi helstu hindruninni sem kemur í veg fyrir að Evrópa geti notað frystar rússneskar eignir til að styðja Úkraínu fjárhagslega.
Vesturveldin hafa fryst milljarða í rússneskum eignum vegna innrásar Moskvu í Úkraínu árið 2022, þar á meðal um 210 milljarða evra (30 billjónir króna) sem geymdir eru í Evrópu.
Evrópskir bandamenn Úkraínu hafa notað vexti af þessum fjármunum til að styðja stjórnvöld í Kyiv, en vilja gjarnan ganga lengra með því að nýta sjálfa fjármunina – tillaga sem sumir vara við að feli í sér mikla áhættu, þar á meðal að fæla aðrar erlendar þjóðir frá því að draga fé sitt úr Evrópusambandinu.
Þar kemur Noregur til sögunnar.
„Það er algjörlega nauðsynlegt fyrir öryggi Evrópu að Rússland vinni ekki ólöglega árásarstríðið sitt,“ sagði Guri Melby, leiðtogi norska stjórnarandstöðuflokksins Venstre, við AFP.
„Noregur hefur fjárhagslega burði til að ábyrgjast lán sem myndi gera Úkraínu kleift að verjast Rússlandi betur, og ég tel að við ættum að gera það,“ sagði hún.
Stuðningur við risalán
Áætlunin er svona:
Á sama tíma og mörg aðildarríki ESB glíma við erfið ríkisfjármál, ætlar framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að nota hluta af frystum rússneskum eignum til að veita Úkraínu 140 milljarða evra (20 billjóna króna) vaxtalaust lán til að fjármagna fjárlaga- og hernaðarstuðning næstu tvö árin.
En Belgía, þar sem alþjóðlega vörslufyrirtækið Euroclear er með höfuðstöðvar og geymir megnið af frystu eignunum, hefur krafist strangra ábyrgða frá öðrum ESB-löndum til að deila áhættunni ef Rússland myndi til dæmis endurheimta eignir sínar.
Sum skuldsett lönd, eins og Frakkland, ættu erfitt með að samþykkja slíka kröfu.
Tveir norskir hagfræðingar hafa lagt til að Noregur, stærsti olíu- og gasframleiðandi Vestur-Evrópu, stígi fram þótt landið sé ekki aðili að ESB, og benda á að landið hafi hagnast um 109 milljarða evra aukalega vegna hækkandi gasverðs eftir innrás Rússa.
„Með því að hamstra þennan hagnað breytti norsk stjórnvöld landinu í stríðsgróðamann,“ skrifuðu þeir, Håvard Halland og Knut Anton Mork, í grein í síðasta mánuði.
Þökk sé AAA lánshæfismati sínu – því hæsta sem lánshæfismatsfyrirtæki veita – og olíusjóði sínum, þeim stærsta í heimi, metinn á um 2,1 billjón dollara, gæti Noregur „einn síns liðs tekið á sig skilyrtu ábyrgðina sem fylgir nýjum skuldum Úkraínu, og það án þess að það hefði áhrif á lánshæfismat sitt,“ sögðu þeir.
Hugmyndin fékk hljómgrunn hjá sumum evrópskum stjórnmálaleiðtogum.
„Það væri frábært,“ sagði Mette Frederiksen, forsætisráðherra Danmerkur, á leiðtogafundi ESB í Kaupmannahöfn í síðasta mánuði.
Norsk stjórnvöld fara þó varlega, eftir að hafa þegar eyrnamerkt borgaralega og hernaðarlega aðstoð til Úkraínu upp á meira en 275 milljarða norskra króna (3,4 billjónir íslenskra króna).
„Við fylgjumst náið með stöðunni og höldum áfram viðræðum okkar við Evrópusambandið,“ sagði Ellen Reitan, ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu.
„Siðferðisleg skylda“
Samkvæmt heimildum AFP er Noregur í viðræðum við Evrópusambandið en hefur engin áform um að veita Úkraínu öryggisnet á eigin spýtur.
Græningjaflokkurinn í Noregi íhugar að gera málið að einni af kröfum sínum í komandi fjárlagaviðræðum við ríkisstjórnina, sem þarf meðal annars stuðning Græningja til að koma fjárlagafrumvarpi sínu fyrir árið 2026 í gegn.
„Noregur er eina landið í Evrópu sem hefur svo mikið fé lagt til hliðar og getur úthlutað slíkri upphæð án þess að þurfa að taka lán eða hækka skatta,“ sagði Arild Hermstad, leiðtogi Græningja, við AFP.
„Og auk þess höfum við grætt svo mikið á þessu stríði að þetta er einfaldlega siðferðisleg skylda.“
Athugasemdir