Skilmálar Íslandsbanka um hvernig bankinn má breyta vöxtum á lánum til neytenda voru í dag dæmdir ólögmætir í Hæstarétti. Ekki má miða við huglæga þætti þegar ákvarðanir eru teknar um að breyta vöxtum til neytenda. Bankinn var þó sýknaður af kröfum lántakanna um að ógilda vaxtabreytingar sem þegar hafa átt sér stað. Um var að ræða eitt af prófmálunum í Vaxtamálinu svokallaða. 

Dómurinn var fullskipaður, sem þýðir að sjö hæstaréttadómarar komu að niðurstöðunni. Það er aðeins gert í málum sem þykja hafa sérstakt fordæmisgildi. 

Málið snýst um milljarðatugi. Bankarnir meta möguleg áhrif dómsins á um 70 milljarða króna en Neytendasamtökin telja þau geta verið á bilinu 50-100 milljarða. Dómurinn hefur ekki verið birtur enn og er óljóst hverjar forsendur hans eru og um leið hvaða áhrif hann mun hafa fyrir aðra lántaka. 

EFTA-dómstóllinn hefur snert á málinu og komist að þeirri niðurstöðu að skilmálar bankanna séu ekki að fullu í samræmi við Evrópureglur. Skilmálar lána um vaxtabreytingar séu ekki nægilega skýrir en um nákvæmlega það snýst deilan. Niðurstaða Hæstaréttar virðast, við fyrstu sýn, í samræmi við það.

Í niðurstöðu EFTA-dómstólsins, sem veitti ráðgefandi álit um túlkun Evróputilskipina, sagði meðal annars: „Var talið að orðalag eins og það sem birtist í skilmálunum sem til umfjöllunar eru í málunum, eins og „vextir á markaði“ og „breytingar á fjármögnunarkostnaði bankans“ sé ekki gagnsætt, jafnvel þótt það sé málfræðilega skýrt og skiljanlegt. Einnig mælir það gegn skýrleika samningsskilmálanna sem deilt er um að þeir hafi að geyma hugtakið „meðal annars“. Eðli málsins samkvæmt gerir hugtakið ráð fyrir að tekið sé tillit til viðmiða sem neytandi þekkir ekki til við gerð samningsins.“

Málið er rekið fyrir tilstilli Neytendasamtakanna sem telja skilmála velflestra lána ólöglega. Telja samtökin að ákvarðanir um vaxtabreytingar séu verulega matskenndar og ógegnsæjar og því ekki hægt fyrir lántaka að sannreyna hvort þær séu réttmætar.

Alls er málið rekið í sex hlutum og er þetta aðeins einn angi þeirra. Í þessu prófmáli er það Íslandsbanka sem var stefnt. Sambærileg mál gegn hinum bönkunum hafa líka verið höfðuð en hafa ekki enn komið fyrir Hæstarétt.