Snemma í nóvember 1950 horfði vægast sagt hræðilega fyrir Kim Il-sung, leiðtoga kommúnistaríkisins Norður-Kóreu. Í júní hafði hann hafið innrás í Suður-Kóreu og virtist í byrjun september í þann veginn að ná öllu landinu undir sig og þar með sameina Kóreuskaga undir sinni kommúnistastjórn.
En þá höfðu Bandaríkjamenn, verndarar Suður-Kóreuríkisins, snúið vörn hressilega í sókn og jafn skjótt og Norður-Kóreumenn höfðu sótt suður skagann þurftu þeir nú að hörfa norður aftur og nú var svo komið að algjör ósigur blasti við hersveitum Kims.
Um upphaf Kóreuríkjanna skrifaði ég á dögunum þessa grein hér.
Og svo má lesa um fyrstu mánuði Kóreustríðsins hér.
Hersveitir Bandaríkjamanna, sem börðust raunar undir fána Sameinuðu þjóðanna, voru í nóvember komnar upp í fjöllin í norðanverðri Norður-Kóreu og áttu skammt eftir að landamærum Kína.
Kim Il-sung grátbað bæði Stalín leiðtoga Sovétríkjanna og Maó Zedong í Kína um beina hernaðaraðstoð.
Hermenn.
Sovéskir flugmenn
En Stalín sendi þá á laun flugmenn sem flugu hinum öflugu sovésku orrustuþotum MiG-15, sem afhentar voru Kim, en þeir gengu til leiks klæddir norður-kóreskum einkennisbúningum og var bannað að tala rússnesku í talstöðvarsamskiptum.
Annan þátt vildi Stalín ekki eiga í sjálfum stríðsrekstrinum.
Það hentaði honum ágætlega að Bandaríkin ættu í erfiðu og umdeildu stríði í Kóreu en hann langaði ekki vitund til að lenda hugsanlega sjálfur í allsherjar stríði við Bandaríkin.
Þó ekki væri annað, þá átti Stalín þá í fórum sínum 5-6 kjarnorkusprengjur en Bandaríkjamenn 369. Það yrði ójafn leikur ef átök stórveldanna í Kóreu þróuðust yfir í allsherjar kjarnorkustríð.
Maó formanni í Kína var hins vegar vandi á höndum. Hann gat ekki hugsað sér að missa bandamann sinn Kim Il-sung en hann vildi heldur ekki lenda í allsherjar og opinberu stríði við Bandaríkin.
Þá var enn rúmur áratugur þangað til Kínverjar smíðuðu sína fyrstu kjarnorkusprengju.
Kínverskir „sjálfboðaliðar“ halda í stríð
Lausn Maós var sú að senda hermenn yfir Yalu-fljótið á landamærum Kína og Norður-Kóreu og skyldu þeir vissulega þátt í vörninni gegn hersveitum Bandaríkjanna. Þeir voru hins vegar kallaðir „sjálfboðaliðar“ er hefði runnið blóðið til skyldunnar að hjálpa sínum kommúnísku baráttubræðrum í Norður-Kóreu er öfl auðvalds og heimsvaldastefnu sýndust þess albúin að þjarma að þeim
Strax í nóvember 1950 voru því skyndilega mættir 250 þúsund kínverskir „sjálfboðaliðar“ á skriðdrekum til Norður-Kóreu og tóku hraustlega á móti sókn Bandaríkjanna/Sameinuðu þjóðanna.
Þegar leið að áramótum voru kínversku „sjálfboðaliðarnir“ orðnir hálf milljón eða meira.
Auðvitað blekkti það í rauninni engan að kalla þennan fjölmenna her „sjálfboðaliða“. Allir vissu að þetta voru bara ósköp venjulegir kínverskir hermenn sem lutu stjórn kínverskra hershöfðingja.
Bandaríkin langaði hins vegar ekki að lenda í stórstyrjöld við Kína og létu því duga að svara gagnsókn „sjálfboðaliðanna“ á vígvellinum í Kóreu en færa stríðið ekki í aukana.
Hroðaleg áætlun MacArthurs
En um það voru reyndar verulega skiptar skoðanir meðal æðstu manna í Bandaríkjunum, sérstaklega eftir að herlið þeirra tók að fara hinar mestu hrakfarir gegn kínversku „sjálfboðaliðunum“.
Svo fór nefnilega að Bandaríkjamenn urðu nú að hrökkva hratt til baka undan þeim gríðarlega mannfjölda sem Maó sendi inn í Norður-Kóreu. Þegar leið að áramótum 1950-1951 voru kínversku hersveitirnar búnar að reka hersveitir Bandaríkjanna og bandamanna þeirra út úr nálega allri Norður-Kóreu aftur.
Og þá krafðist yfirforingi herliðs Bandaríkjanna, Douglas MacArthur, þess að fá að grípa til kjarnorkuvopna.
Og það ekki í smáum stíl.
MacArthur lagði fyrir Harry Truman forseta Bandaríkjanna áætlun sem fól í sér að varpa hvorki fleiri né færri en 34 atómsprengjum á norður-kóreskar og kínverskar borgir við landamærin. Sprengja skyldi upp hersveitir, birgðaleiðir, hafnir og herstöðvar.
Þá skyldi skapa svokallað „geislunarbelti“ við landamæri Kína og Norður-Kóreu, með því að sprengja þar röð af Hírósjíma-sprengjum svo stór svæði væru menguð af geislun. Þá myndi Maó — sem annars var óspar á mannafla sinn — ekki dirfast að senda dáta sína yfir það belti.
Nú er Harry Truman Bandaríkjaforseti afar umdeildur maður og ekki síst fyrir að hafa fyrirskipað kjarnorkuárásirnar á Hírósjíma og Nagasakí.
Truman hafði lært sína lexíu
Hins vegar má segja að með því hafi Truman lært sína lexíu og í hans huga kom aldrei til mála að nota kjarnorkusprengjur framar, nema mögulega í ýtrustu neyð ef Bandaríkin sjálf væru í hættu.
Hann hafnaði því algerlega kröfum MacArthurs um að grípa til kjarnorkuvopna.
Gilti þá einu þótt sókn Kínverja héldi áfram þangað til hún varð loks stöðvuð með hefðbundnum vopnum í byrjun árs 1951, reyndar mjög í grennd við þann 38. breiddarbaug sem upphaflega hafði skilið Norður- og Suður-Kóreu að.
Vitanlega voru ýmsar „strategískar“ ástæður fyrir því að Truman hafnaði algjörlega kröfu MacArthurs um beitingu atómvopna. Hann óttaðist að Stalín kynni að svara með stríðsyfirlýsingu og hinir miklar aragrúar hans af skriðdrekum í Evrópu færu af stað.
Það er þó engum blöðum um það að fletta að Truman vildi þegar þarna var komið einfaldlega alls ekki beita kjarnorkuvopnum vegna reynslunnar frá Japan.
MacArthur rekinn!
Truman gekk lengra, því hann rak MacArthur úr embætti yfirmanns herafla Bandaríkjanna í Kóreu í apríl 1951 þótt með því kallaði hann yfir sig miklar óvinsældir meðal almennings, sem hafði látið sér vel líka hve glæsilegt hörkutól MacArthur virtist vera.
Uppsögn MacArthurs vakti mikla athygli og úlfúð í Bandaríkjunum og töldu Repúblikanar hana mjög til marks um að Truman væri ekki með nógu mikið bein í nefinu til að eiga við „rauðu hættuna“ en hann sat við sinn keip.
Eftir þetta breyttist víglínan í Kóreu nánast ekkert í rúm tvö ár, þótt iðulega væri barist af hörku.
Þegar leið að forsetakosningum í Bandaríkjunum 1952 hefði Truman getað boðið sig fram að nýju fyrir Demókrata. Hann hafði að vísu setið óslitið frá 1945 og nú var búið að setja formlegar reglur um að forsetar mættu aðeins sitja tvö kjörtímabil.
En þar eð Truman hafði setið fyrra tímabil sitt, 1945-1949, eftir að hafa tekið við sem varaforseti Franklins Roosevelts, þá átti hann í raun eitt tímabil inni.
Óvinsældir hans voru hins vegar slíkar að hann gaf framboð 1952 upp á bátinn.
Vopnahlé samið
Ein helsta ástæðan fyrir óvinsældum Trumans var einmitt sú að hann þótti ekki hafa sýnt kommúnistum næga hörku í Kóreustríðinu. Bandarískur almenningur var orðinn þreyttur á stríðinu og vildi að ráðamenn tækju á sig rögg og lykju því, nánast með hvaða ráðum sem var.
Frambjóðandi Repúblikana, Dwight Eisenhower hershöfðingi, gaf ólíkt Demókrötum óhikað til kynna að hann gæti vel hugsað sér að beita kjarnorkuvopnum í Kóreu ef „á þyrfti að halda“.
Eisenhower vann öruggan sigur í forsetakosningunum en svo var samið um vopnahlé og óbreytt ástand á Kóreuskaganum í júlí 1953.
Ekki voru hins vegar gerðir raunverulegir friðarsamningar og hafa ekki verið gerðir enn.
Syngman Rhee forseti Suður-Kóreu var sáróánægður og heimtaði af Eisenhower að stríðinu yrði haldið áfram þar til sigur ynnist og hann gæti ríkt yfir öllum Kóreuskaga, en ekki var á hann hlustað.
Kim Il-sung mátti hins vegar kallast góður að hafa sloppið frá feigðarflani sínu í júní 1950 með völd sín í norðrinu óskert.
Það feigðarflan hafði kostað að minnsta kosti þrjár milljónir mannslífa.
En saga Kóreuríkjanna tveggja var rétt að hefjast og um það má lesa hér.
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.
Ýttu á + við höfund, fréttamál eða greinaröð til að fylgja því og fá tölvupóst þegar eitthvað nýtt kemur, einn á dag í mesta lagi. Því sem þú fylgir stjórnarðu á Minni síðu.
Flækjusagan
Saltvítið við Evrópustrendur
Flores: Dvergþjóðin á jarðskjálftaeyjunni
Noregskonungar 2: Síðasti Hákoninn sem ríkti yfir Íslandi
Noregskonungar 1: Frá Hákoni gamla til Hákons 8.
Myrkur í ágúst 18 — Eldklerkurinn sér almyrkva
Athugasemdir